{"id":22677,"date":"2026-04-21T09:45:43","date_gmt":"2026-04-21T00:45:43","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22677"},"modified":"2026-04-21T09:45:46","modified_gmt":"2026-04-21T00:45:46","slug":"kondenadu-kazal-nain-ida-ho-oan-nurak-kumpri-prizaun-jus-husu-estadu-tenke-garante-kondisaun-adekuadu-ba-inan-ho-bebe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/04\/21\/kondenadu-kazal-nain-ida-ho-oan-nurak-kumpri-prizaun-jus-husu-estadu-tenke-garante-kondisaun-adekuadu-ba-inan-ho-bebe\/","title":{"rendered":"Kondenadu Kaz\u00e1l Na\u2019in Ida Ho Oan Nurak Kumpri Prizaun, JU,S Husu Estadu Tenke Garante Kondisaun Adekuadu Ba Inan Ho Beb\u00e9"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Autoridade Seguransa Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal (DSIK) iha Pol\u00edsia Nasion\u00e1l Timor-Leste (PNTL), ezekuta mandadu Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) detein kondenadu kaz\u00e1l na&#8217;in ida ho oan nurak ho naran inisial HX ho MB lori ba kumpri sentensa sala iha prizaun Becora no Gleno.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha komunidadu Imprensa ne\u2019ebe Neon Metin sita husi Pagina Ofisial PNTL, hateten, Kaz\u00e1l na&#8217;in rua komete kazu krime Viol\u00e9nsia Domestika akontese iha loron 17 fulan Marsu tinan 2023, iha aldeia, Laloran, Suku Bairo Pite, Postu administrativu Dom Aleixo Munis\u00edpiu Dili hasoru vitima lezada inisial MDS to\u2019o baixa iha Hospital Nasional Guidu Valadares (HNGV) lakonsege salva nia vida ne\u2019eb\u00e9 previstu iha kodigu penal&nbsp;&nbsp;tipu krime iha artigu 146 Ofensa ba integridade fizika maka\u2019as hasoru lezada to\u2019o lakon vida.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e iha loron 20 fulan abril mais ou menus tuku 09:30, Autoridade Seguransa Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal (DSIK) simu ordem hodi ezekuta mandadu Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) ho numeru rejistu NUK: 0161\/23.DICMR hodi lokaliza kedan kaz\u00e1l nain rua nia hela fatin halo detensaun lori kedan ba kumpri iha Prizaun Becora no Gleno.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNune\u2019e ida ezekusaun mandadu dahuluk detein suspeitu ho inisial; HX idade 45 iha Aldeia Laloran, Suku Bairo Pite, postu administrativu Dom Aleixo Munis\u00edpiu Dili lori ba prizaun sei kumpri nia sal durante tinan 7 no supeitu inisial MB idade 41 inan nurak iha Fatuquero, postu administrativu Gleno Munis\u00edpiu Ermera lori ba prizaun sei kumpri nia sala iha prizaun durante tinan lima,\u201d dehan iha komunikadu Imprensa ne\u2019ebe Neon Metin Asesu ohin,, Segunda 20\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Entertantu Iha komunikadu ne\u2019e mos hatete, iha prosesu ezekuta mandadu Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) la\u2019o ho di\u2019ak, tanba suspeitu kaz\u00e1l nain ida no oan nurak ho nia beb\u00e9 foin halo fulan rua kopera di\u2019ak ho ekipa Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal (DSIK) hodi lori ba kumpri iha prizaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Komunikadu Imprensa husi JU,S&nbsp;&nbsp;Juridico Sosial Consultoria, ne\u2019ebe Neon Metin asesu dehan katak, beb\u00e9 sira iha prizaun iha Timor-Leste (lei ezekusaun pen\u00e1l), iha regra jer\u00e1l, Lei permite daduur feto ida atu lori sira nia oan ho sira iha prizaun bainhira labarik hosi beb\u00e9 to&#8217;o m\u00e1zimu tinan 3. Baze Leg\u00e1l: Artigu 15, 2, par. m, husi Lei Ezekusaun Pen\u00e1l<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTanba, Kondisaun Obrigat\u00f3riu, la&#8217;\u00f3s autom\u00e1tiku katak beb\u00e9 sei atu ba hela iha prizaun ho inan. Ida ne&#8217;e akontese de&#8217;it bainhira, iha autorizasaun husi inan-aman seluk, Iha kondisaun adekuadu iha prizaun laran no Konsidera katak hela iha prizaun reprezenta labarik nia interese di&#8217;ak liu,\u201d dehan iha Komunikadu Imprensa.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia komuniakdu ne\u2019e JU,S mos esplika, labarik nia direitu, maski labarik iha prizaun ho sira nia inan, tuir lei labarik sira iha direitu rasik: Asesu ba kuidadu m\u00e9diku, Atividade sira ne\u2019eb\u00e9 adekuadu ba sira nia idade no dezenvolvimentu, Protesaun ba sira nia moris di&#8217;ak no kresimentu saudavel ne\u2019e husi baze leg\u00e1l: Artigu 15, n\u00fameru 3 husi Lei Ezekusaun Pen\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e estadu nia dev\u00e9r, tenki estabelesimentu prizion\u00e1l sira tenke garante kondisaun adekuadu ba inan isin rua, Inan sira ho beb\u00e9, Labarik sira to&#8217;o tinan 3, ida ne\u2019e iha baze leg\u00e1l: Artigu 18, 4 Lei Ezekusaun Pen\u00e1l Direitu Pen\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPrins\u00edpiu sentr\u00e1l no Interese di&#8217;ak liu ba labarik, desizaun hotu-hotu tenke bazeia ba labarik nia interese di&#8217;ak liu. Ida-ne&#8217;e signifika katak: Tenke halo avaliasaun kazu ba kazu, tenke tetu labarik nia dezenvolvimentu, moris di&#8217;ak, no alternativa atu labarik iha ho ema seluk nu&#8217;udar mahein,\u201dJU\u2019S dehan iha komunikadu ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>JU,S Jur\u00eddico mos halo rekomendasaun husi perspetiva protesaun labarik, atu garante prins\u00edpiu sira hatuur iha lei katak situasaun ne&#8217;e presiza hetan avaliasaun hosi Ofisi\u00e1l Protesaun Labarik, tenke garante monitorizasaun kont\u00ednua no alternativa sira atu labarik la hela iha prizaun tenke esplora, no tenke konsidera bainhira di&#8217;ak liu ba labarik.<\/p>\n\n\n\n<p>No ali\u00f1amentu ho padraun internasion\u00e1l no lei nasaun sira seluk nian, regra sira iha Timor-Leste ne&#8217;eb\u00e9 hatuur iha Lei Ezekusaun Pen\u00e1l ali\u00f1a ho padraun internasion\u00e1l, liuliu Regras Nasoens Unidas Bangkok (2010) (regra 52).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRegra ida ne&#8217;e estabelese katak:&nbsp;&nbsp;Labarik sira hela iha prizaun tenke deside tuir kazu ida-idak. Interese di\u2019ak liu ba labarik mak tenke nu&#8217;udar matadalan ba desizaun. Tenke iha kondisaun adekuadu ba labarik nia dezenvolvimentu no Labele trata labarik sira ne&#8217;eb\u00e9 hela hamutuk ho Inan-daduur nu&#8217;udar prizioneiru,\u201d hatete JU,S iha Komunikadu ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Komunikadu ne\u2019e JU,S esplika, iha nasaun sira ASEAN no CPLP nian sira kuaze hotu determina m\u00f3s posibilidade atu labarik otas ki&#8217;ik hela ho Inan ne&#8217;eb\u00e9 sai daduur iha prizaun. Maib\u00e9 Brazil mak iha regra oin seluk uitoan, ne&#8217;eb\u00e9 f\u00f3 prefer\u00e9nsia ba prizaun domisili\u00e1ria ba inan sira ho oan to&#8217;o tinan 12, no depois labarik atinje idade ne&#8217;e no sei iha nafatin tempu ba prizaun hosi kastigu Inan nian, entaun tenke transfere Inan ne&#8217;e tama prizaun, no husik ema seluk haree labarik.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 lei iha Timor-Leste f\u00f3 dalan ba beb\u00e9 sira atu hela iha prizaun to\u2019o tinan 3, nu\u2019udar mekanizmu ida atu proteje labarik sira nia direitu. Desizaun depende ba labarik nia interese di&#8217;ak liu. Labarik iha direitu espes\u00edfiku balun ne&#8217;eb\u00e9 tenke garante. Estadu tenke garante kondisaun ne\u2019eb\u00e9 adekuadu. Pr\u00e1tika di\u2019ak: avaliasaun husi serbisu protesaun labarik nian no Sistema ne\u2019e tuir padraun internasion\u00e1l no reflete sistema sira iha nasaun seluk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Autoridade Seguransa Diresaun Servisu Investigasaun Kriminal (DSIK) iha Pol\u00edsia Nasion\u00e1l Timor-Leste (PNTL), ezekuta mandadu Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) detein kondenadu kaz\u00e1l na&#8217;in ida ho oan nurak ho naran inisial HX ho MB lori ba kumpri sentensa sala iha prizaun Becora no Gleno. Iha komunidadu Imprensa ne\u2019ebe Neon Metin sita [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22678,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-22677","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22677"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22677\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22679,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22677\/revisions\/22679"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22678"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}