{"id":22708,"date":"2026-04-23T20:32:51","date_gmt":"2026-04-23T11:32:51","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22708"},"modified":"2026-04-23T20:32:54","modified_gmt":"2026-04-23T11:32:54","slug":"grupu-turismo-natural-lauala-hamosu-inovasaun-duut-morin-tabako-hodi-prevene-ai-horis-husi-pesti-sira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/04\/23\/grupu-turismo-natural-lauala-hamosu-inovasaun-duut-morin-tabako-hodi-prevene-ai-horis-husi-pesti-sira\/","title":{"rendered":"Grupu Turismo Natural Lauala Hamosu Inovasaun Du\u2019ut Morin, Tabako Hodi Prevene Ai-horis husi Pesti Sira"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen estajiariu Qintiliana Guterres<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Grupu produtivu Turismu Lauala no Tunel husi munisipiu Ermera, konsege transforma produtu Agrikultura lokal sai valor aas liu ho apoiu Oxfam iha Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p>Liuhusi Feria Agrikultura ne\u2019ebe organiza husi Oxfam iha Timor-Leste, Xefe grupu Abrao hatete, grupu Turismo Natural Lauala, Konhesidu ho kafetaria, integra mos holtikultura, atividade to&#8217;os vertikal sira, no mos lori produtu sira mai iha Kios Matenek.<\/p>\n\n\n\n<p>Produtu ne\u2019ebe sira produs mak pestisidade organiku, inklui adubu organiku maran no been.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi kongratula tebes ba Oxfam iha Timor-Leste, liu husi programa de pensaun&nbsp;&nbsp;ba mudansa klimatika, hamutuk ho grupu Juventude Munisipiu Ermera espesialmente ho grupu Turismo iha Lauala, bele fahe ona esperiensia no matenek mai ami\u201d, Dehan Abrao.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan husi intervensaun Oxfam nian bele brani foti desizaun no pratika sira iha ona rezultadu, \u201cami lori ami nia produtu mai, hodi halo promosaun oinsa mak fo konese&nbsp;&nbsp;ba publiku, konaba produsaun pestisida no adubu organiku. Aleinde ne&#8217;e produtu halo insektisida organiku ne&#8217;ebe mak produz husi inovasaun du&#8217;ut morin, atu prevene pesti sira husi ai-horis\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika organiku ida mak insektisida ne&#8217;ebe ferramenta husi tabaco, nia atu hamate ular ka pesti sira husi ai-horis, seluk tan mak Hervisida ne&#8217;ebe mak produz husi kinur ho Liis-mutin, ninia funsaun mak atu hafoun ai-horis sira ne&#8217;ebe mak ular ataka hodi hakotu nia abut.<\/p>\n\n\n\n<p>Maske nune\u2019e grupu ne\u2019e sei hasoru dezafiu, mak susar asesu ba, hodi rega ai-horis sira, seiduak produs pestisida aimoruk, maibe hetan ona dizeminasaun husi Oxfam, nune\u2019e halo ona serbisu iha tempu bai-loron, nudar meius alternativa ida.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Koordenador ba Adaptasaun ba Mudansa Klimatika, Januario Da Conceicao Soares hateten, Oxfam iha Timor-Leste, iha programa adaptasaun mudansa klimatika liu husi Agrikultura matenek ba klima, realiza feira ba to&#8217;os na&#8217;in feto foin sa&#8217;e sira, ho objetivu mak kria plataforma ne&#8217;ebe dignu&nbsp;&nbsp;no seguru ba feto to&#8217;os nain foin sa&#8217;e sira, atu bele hatudu produtu agrikultura iha ne&#8217;ebe produz husi grupu to&#8217;os nain ida no grupu to&#8217;os nain seluk. Promove feto to&#8217;os nain foin sa&#8217;e oinsa atu sai lideransa fo vizibilidade no partisipasaun&nbsp;&nbsp;iha Agrikultura ne&#8217;ebe sensivel ba iklima. Promove produtu Agrikola&nbsp;&nbsp;entre to&#8217;os nain feto foin sa&#8217;e ho negosiador no komersiantes no mos diversifika ekonomia familiar.<\/p>\n\n\n\n<p>Programa ne&#8217;e liga ho klimatika ho razaun fundamental katak oinsa mak to&#8217;os nain foin sa&#8217;e sira atu bele resiliente ho fenomena global ne&#8217;ebe Mak mundu infrenta partikularmente Timor-Leste ne&#8217;ebe mak afeta ba iha tempu udan no bailoro la tuir tempu nune&#8217;e liu husi programa agrikultura matenek ba iklima nuudar meiu ida hodi orienta to&#8217;os nain foin sa&#8217;e sira atu bele adopta liu husi pratika Agrikultura organiku nune&#8217;e bele tulun hodi hasa&#8217;e produsaun Holtikultura, aleinde responde ba resiliente nune&#8217;e mos bele fa&#8217;an produtu holtikultura atu nune&#8217;e hasa&#8217;e rendimentu familiar.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia Afirma, eventu ne&#8217;e hanaran feira ba feto to&#8217;os nain foin sa&#8217;e sira ho razaun katak,&nbsp;&nbsp;feto barak mak enfrenta bareira iha direitu uju ba rai, finansiamentu no asesu ba merkadu ho nune&#8217;e liu husi feira ida ne&#8217;e atu bele fo prioridade ba feto sira atu iha balansu ba oportunidade.<\/p>\n\n\n\n<p>Vizibilidade kontribuisaun feto iha setor Agrikultura iha kontestu sosiedade Dala wa&#8217;in ema laduun konsidera, nune&#8217;e liu husi feira ida ne&#8217;e feto sira bele hatudu&nbsp;&nbsp;katak feto servisu hanesan to&#8217;os nain presiza hetan rekonhesimentu.<\/p>\n\n\n\n<p>Aleinde Ida ne&#8217;e, hametin lideransa kria plataforma ba feto Sira atu forte entermus konfiansa, no papel&nbsp;&nbsp;komunidade Agrikultura.&nbsp;&nbsp;Promove inkluzaun wainhira feto involve iha setor Agrikultura nuudar parte Ida atu bele tulun familia hodi hasa&#8217;e rendimentu. Rezilensia apoiu feto Sira atu bele rezilensia ba iha Agrikultura&nbsp;&nbsp;sensivel ba iklima nune&#8217;e bele ajuda komunidade atu bele adapta di&#8217;ak ba dezafiu ambiental. OXFAM nia programa adaptasaun mudansa klimatika liu husi Agrikultura matenek ba iklima finansia husi Oxfam Hongkong (OHK), Dehan Nia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen estajiariu Qintiliana Guterres Grupu produtivu Turismu Lauala no Tunel husi munisipiu Ermera, konsege transforma produtu Agrikultura lokal sai valor aas liu ho apoiu Oxfam iha Timor-Leste. Liuhusi Feria Agrikultura ne\u2019ebe organiza husi Oxfam iha Timor-Leste, Xefe grupu Abrao hatete, grupu Turismo Natural Lauala, Konhesidu ho kafetaria, integra mos holtikultura, atividade to&#8217;os vertikal sira, no [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":22709,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-22708","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22708"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22710,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22708\/revisions\/22710"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22709"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}