{"id":22721,"date":"2026-04-23T21:44:35","date_gmt":"2026-04-23T12:44:35","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22721"},"modified":"2026-04-23T21:49:05","modified_gmt":"2026-04-23T12:49:05","slug":"sanitasaun-iha-jardim-5-de-maiu-hahu-selu-ema-ida-0-25-vizitante-laiha-kbiit-selu-ho-presu-nee","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/04\/23\/sanitasaun-iha-jardim-5-de-maiu-hahu-selu-ema-ida-0-25-vizitante-laiha-kbiit-selu-ho-presu-nee\/","title":{"rendered":"Sanitariu Publiku Iha Jardim 5 de Maiu Hahu Selu ema ida $0.25, Vizitante Laiha Kbiit Selu ho Presu ne\u2019e"},"content":{"rendered":"\n<p>Reportajen Filomena da Conceicao &amp; Joanina Casmiro<\/p>\n\n\n\n<p>Jardim 05 de maio Colmera, nudar espasu publiku ida neebe furak ba vizitante sira iha kapital Dili, hodi hola anin fresku ka sai fatin neebe mahon ba estudante sira, hodi estuda hamutuk iha fatin refere, maibe ikus jardin refere sai fali fatin limitadu ba vizitante sira liuliu estudante sira tanba laiha osan hodi selu sanitasaun.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Vizitante Ana Sofia do Santos, husi Estudante Universidade Nasional Timor-Lorosa&#8217;e, fakuldade Edukasaun, departemen Ensino de Matematika, preokupa ho programa governu neebe liuhusi departamentu de opersaun e Manutensaun&nbsp;&nbsp;De saneamentu&nbsp;&nbsp;nian, neebe regula viztante ka estudante sira neebe uza sanitasaun&nbsp;&nbsp;jardim 05 de maio&nbsp;&nbsp;obrigatoriu tenke selu 25 centavos kada pesoa.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Hanesan Estudante sente preokupadu tebes tanba durante ne&#8217;e mai halo estuda hamutuk ka halo traballu&nbsp;&nbsp;iha Jardin 05 de Maio nunka selu, maibe diferente fali ho tinan ida nee tanba, tinan ne&#8217;e ami uza haris fatin obrigatoriu tenke selu 25 centavos nunee, hanesan estudante sente prekupadu tanba laiha osan atu selu ba haris fatin nee &#8220;, dehan Sofia ba Neometin iha jardin 05 de maio Colmera, Kinta, 23\/04<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1020\" height=\"459\" data-id=\"22723\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/WhatsApp-Image-2026-04-23-at-18.21.06.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-22723\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/WhatsApp-Image-2026-04-23-at-18.21.06.jpeg 1020w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/WhatsApp-Image-2026-04-23-at-18.21.06-300x135.jpeg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/WhatsApp-Image-2026-04-23-at-18.21.06-768x346.jpeg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/WhatsApp-Image-2026-04-23-at-18.21.06-933x420.jpeg 933w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/WhatsApp-Image-2026-04-23-at-18.21.06-640x288.jpeg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/WhatsApp-Image-2026-04-23-at-18.21.06-681x306.jpeg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 1020px) 100vw, 1020px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ana Sofia do Santos estudante husi UNTL<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p>Nia apelu ba gorvernu,&nbsp;&nbsp;nudar&nbsp;&nbsp;Timor oan prontu atu kontribui ba desizaun saida deit mak goverrnu fo sai maibe ho pozisaun neebe&nbsp;&nbsp;sei estudante hela Nia laiha kbiit atu selu 25 centvos banhira uza sanitasaun iha jardim refere tanba buat hotu sei dependente ba Inan Aman.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan estudante&nbsp;&nbsp;Maunelson Amay, la menta tebes ho jestaun sanitasaun p\u00fabliku nian, ne\u2019eb\u00e9 uluk uza gratuita ikus mai, governu liu-husi minist\u00e9riu relevante sira hasai regra atu ema se de\u2019it vizita fatin refere tantu halo traballu eskola nian, diskusaun entre grupu movimentu sosi\u00e1l, vizitante seluk ne\u2019e mak prefere atu vizita\u2014maib\u00e9 ho sanitasaun ne\u2019eb\u00e9 kada ema ida uza selu 25 sentavus ida-ne\u2019e nu\u2019udar limitasaun ba vizitante sira atu ba, liu-liu ami estudante sira, tan laiha osan ne\u2019eb\u00e9 naton atu selu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Hanesan estudante, Lamenta tebes-tebes ho situasaun nee, tamba ida nee limita tebes ami estudante sira atu uza jardim refere tanba ami laiha osan bainhira uza sanitasaun, se bainhira ami halo traballu no diskusaun ruma ami senti tenki gastu osan baruk liu ba ida, ita hatene nesesidade ema nian ne\u2019e oins\u00e1&#8221;, dehan Nelson<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, Tuir lolo\u2019os sira kria ida-ne\u2019e tenki separa ka klasifika entre ema ne\u2019eb\u00e9 funsion\u00e1riu, vizitante, estudante, atu selu karik defini didi\u2019ak atu labele f\u00f3 todan ba estudante sira Pelo menos ema ne\u2019eb\u00e9 selu ona dala-ida, bainhira nia senti nesesidade ba liur nian kontinua, nia bele lori nafatin resivu ne\u2019eb\u00e9 selu ona, iha data ne\u2019eb\u00e9 hanesan. Ita kompreende katak sanitasaun sira ne\u2019e presiza selu ema no ense bee sira, maib\u00e9, estadu tenki iha kapasidade atu haree ida-ne\u2019e, labele ema ida de\u2019it iha loron ne\u2019eb\u00e9 hanesan bele selu liu dala-haat ka lima.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8221; Ha\u2019u hanoin la halo jestaun didi\u2019ak no la separa ema sira ne\u2019eb\u00e9 mai iha jardim, tan de\u2019it sanitasaun ne\u2019e bele prejudika ba ema nia saud\u00e1vel. Tamba fatin refere nu\u2019udar fatin furak ida ne\u2019eb\u00e9 atrai ema barak liu-liu estudante sira, se ita haruka ema selu, maib\u00e9 estudante sira-nia atividade ne\u2019e kleur bele prejudika sira atu bele selu.&#8221; Nia esplika<\/p>\n\n\n\n<p>Atu di\u2019ak liu, f\u00f3 ba estudante sira selu dala-ida, depois tuir mai ne\u2019e gratuita\u2014maib\u00e9 la\u2019\u00f3s resivu ne\u2019eb\u00e9 nia uza ne\u2019e vale to\u2019o aban lae, s\u00f3 vale iha loron ida, maib\u00e9 nia bele uza to\u2019o loron ne\u2019e remata ka nia atividade hotu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;ha\u2019u nia mensajen ba governu no parte kompetente atu di\u2019ak liu, labele mosu preokupasaun bo\u2019ot kona-ba sanitasaun p\u00fabliku,di\u2019ak liu uza osan estadu nian atu sosa bee no selu ema ne\u2019eb\u00e9 haree sanitasaun p\u00fabliku. Duk\u00e9 uza osan estadu nian ne\u2019eb\u00e9 selu de\u2019it grupu minoria, di\u2019ak liu investe ba infraestrutura b\u00e1ziku p\u00fabliku nian hodi fasilita ema hotu&#8221;, nia Hayoo.<\/p>\n\n\n\n<p>Filipio Marques de Jesus nuudar vizitante hatuir nia parte aseita ba taxa sanitariu publiku hotu neebe estabelese iha kapital Dili tanba sidadun neebe diak tenke kontribusi ba estadu liuhusi selu taxa.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Pessoal hau aseita atu aplika taxa ba Sanitaria publiku hotu ne\u2019eb\u00e9 estabelese iha Kapital Dili laos de\u2019it iha Jardin 05 de Maiu ne\u2019eb\u00e9 durante ne\u2019e uza gratuita, tanba sidadaun ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak ita tenki kontribui ba estadu liu-husi selu taxa, reseitas estadu ne\u2019e ida maka mai husi taxa sira ne\u2019e rasik, taxa kontribui hodi halo rehabilitasaun, be\u2019e mos, eletrisidade, nsst, kuandu hetan estragus ruma ho nune\u2019e merese atu aplika dunik&#8221;, dehan Filipe<\/p>\n\n\n\n<p>Estudante barak liu-liu Universitariu sira kumpriende kona-ba aplikasaun taxa, bele mos estudante balu la kumpriende, klaru katak estudante dalaruma defisil hetan osan ba apoiu estudu nian, depois aumenta tan ho taxa sira barak-barak ne\u2019e laos problema bo\u2019ot liu iha kontextu ida ohin loron. Tanba laos Timor-Leste de\u2019it maka aplika sistema taxa ida ne\u2019e kuaze nasaun hotu aplika. Taxa mos preve iha Konstituisaun RDTL hanoin ida ne\u2019e pasu di\u2019ak ba ita hotu atu abitua hodi poupa rekursu estadu nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika, preokupasaun maka laos osan 0,25 centavos ne\u2019e, maibe preokupa maka se maka rekoilla&nbsp;&nbsp;taxa no se maka jere fatin ne\u2019e atu higiene no tenki seguru liu-liu ba Feto sira, Ema ho Defisiensia para fasilita ema nia nessesidade urjenti sira atu ba soe-foer bele inkluzivu&#8221; Nia esplika<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Hau nia menssagem ba Governu atu estabelese Sanitaria Publiku ne\u2019eb\u00e9 seguru iha fatin publiku sira atu ema hotu senti konfortavel bainhira assesu. Tenki halo monitorizasaun kontinua atu rekoilla taxa sira ho didiak ba kofre estadu hodi dezenvolve ita nia rain ba problema sosial barak liu-liu ba nessesidade bazika sira Timor oan sira infrenta&#8221; Nia hakotu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Filomena da Conceicao &amp; Joanina Casmiro Jardim 05 de maio Colmera, nudar espasu publiku ida neebe furak ba vizitante sira iha kapital Dili, hodi hola anin fresku ka sai fatin neebe mahon ba estudante sira, hodi estuda hamutuk iha fatin refere, maibe ikus jardin refere sai fali fatin limitadu ba vizitante sira liuliu estudante [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":22722,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22721","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22721","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22721"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22721\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22726,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22721\/revisions\/22726"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}