{"id":22788,"date":"2026-04-30T12:54:45","date_gmt":"2026-04-30T03:54:45","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22788"},"modified":"2026-04-30T12:54:47","modified_gmt":"2026-04-30T03:54:47","slug":"kompana-internasional-iha-timor-leste-balun-pratika-asediu-hasoru-traballador-timoroan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/04\/30\/kompana-internasional-iha-timor-leste-balun-pratika-asediu-hasoru-traballador-timoroan\/","title":{"rendered":"Kompa\u00f1a Internasional Iha Timor-Leste Balun Pratika As\u00e9diu Hasoru Traballad\u00f3r Timoroan"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Iha Timor-Leste kompa\u00f1a internasional balun ne\u2019ebe halo opersau iha rai laran, envolve iha pr\u00e1tika as\u00e9diu hasoru traballad\u00f3r Timoroan sira. Situasaun ne\u2019e hamosu preokupasaun boot kona-ba protesaun direitu lab\u00f3ral no dignidade traballad\u00f3r sira, liu-liu bainhira mekanismu fiskalizasaun no responsabilizasaun seidauk forte.<\/p>\n\n\n\n<p>Sekretaria Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL), Elvina Sarmentu, iha tinan ida ne\u2019e KSTL la rezistu kazu viol\u00e9nsia no as\u00e9diu, maib\u00e9 iha tinan kotuk 2025 nian, KSTL rezistu kazu violensia no as\u00e9diu hasoru traballadores sira, iha sira nian servisu fatin.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIha tinan kotuk ami rezistu kazu viol\u00e9nsia no as\u00e9diu iha servisu fatin iha hitu, ne\u2019e ami liu husi ami nia prosesu tun direitamente ba kompa\u00f1a hodi husu traballd\u00f3r nian kondisaun iha servisu,\u201d dehan Sekretaria KSTL, Elvina, liu husi konferensia imprensia iha sede KSTL Rua Bemori, Kinta 30\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, traballad\u00f3r sira ne\u2019ebe hetan violasaun no as\u00e9diu ne\u2019e dala ruma tauk, ne\u2019e maka la ko\u2019alia sai ho razaun ne\u2019ebe barak, dalaruma sira tauk lakon serviu, tanba iha Timor traballad\u00f3r sira buka buka servisu susar loos.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta tinan kotuk ami halo kampa\u00f1a ida kona-ba konvensaun 190 hodi ko\u2019alia kona-ba viol\u00e9nsia no as\u00e9diu iha fatin servisu, ami identifika kazu hitu, iha momentu ne\u2019eb\u00e1 ami mos koko hasoru empregad\u00f3r sira hodi ko\u2019alia kona-ba violasaun ne\u2019ebe akontese iha fatin servisu,\u201d nia subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia afirma, kazu sira ne\u2019e prosesu la\u2019o loos ona, no KSTL mos hamutuk ho traballd\u00f3r sira konsegue resolve tiha kazu sira ne\u2019ebe komete husi kompa\u00f1a Internasional sira hasoru traballad\u00f3r Timoroan sira. \u201cKazu ne\u2019ebe sira hasoru ami konsegue rezolvidu, husi kompa\u00f1a sira internasional\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan, Porta Voz KSTL, Vieiras Tresanta, hateten, loron Mundial Traballu, 1 de Maio traballad\u00f3r sira selebra nu&#8217;udar loron vitoria ba luta ne\u2019ebe naruk husi tempu ba tempu husi jerasaun ba jerasaun, sei nafatin hakilar iha mundu ba &#8220;Harii dame, hametin demokrasia, direitu no servisu dignu ba ema hotu-hotu\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta hotu hatene katak sempres iha nafatin obsatkulu no dezafius sira ne\u2019ebe ita hasoru iha mundu traballu, nune&#8217;e presiza nafatin iha forsa ne\u2019ebe bo\u2019ot no komitmentu&nbsp;&nbsp;koletivu husi elementi sosedade sira hotu atu nafatin iha kontinuasaun luta ne\u2019ebe forte ba direitu, liberdade, demokrasia, igualdade no Justisa Sosial,\u201d nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, Komemorasaun tinan ida ne&#8217;e realiza ho tema: &#8220;Dignifika traballador nu\u2019udar heroi foun ba dezenvolvimentu nasaun&#8221; promove traballu dignu, prospriedade no justisa social. Tanba, tema ida ne&#8217;e hato&#8217;o mensajen katak, iha prosesu dezenvolvimentu nasaun, importante tebes atu garante servisu hotu iha valor, kondisaun seguransa, sal\u00e1riu justu no ambiente ida ne\u2019ebe livre husi viol\u00e9ns\u0131a no ased\u0131u.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, iha tinan ida ne&#8217;e, Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL) hakarak foka ba dezafiu boot ne\u2019ebe traballad\u00f3r sira hasoru iha rai laran, liuliu kona-ba kualidade moris no protesaun legal, no aselera lei salariu minimu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRevijaun sal\u00e1riu m\u00ednimu nasional, ami husu ba Governu atu haree fali kbiit moris traballad\u00f3r nian ne\u2019ebe tun tanba inflasaun. Sal\u00e1riu m\u00ednimu tenke tuir nesesidade b\u00e1zika moris nian iha tempu agora, tamba hare ba realidade tinan sanulu resin ona, maibe laiha mudansa ba salariu minimu, Ami husu ba MCAE atu aselera proposta Dekretu Lei Salariu Minimu Nasional ba Konsellu Ministru urjentemente,\u201d Nia Subli\u00f1a.<\/p>\n\n\n\n<p>No seguransa no sa\u00fade iha fatin servisu, atu estabelese monitorizasaun ne\u2019ebe rigorozu ba kompa\u00f1ia sira hodi garante katak fatin servisu hotu seguru no laiha risku ba traballad\u00f3r sira nia sa\u00fade. No protesaun ba traballad\u00f3r informal, tanba tenke rekonhese no f\u00f3 protesaun sosi\u00e1l ba sira ne&#8217;ebe serbisu iha sekt\u00f3r inform\u00e1l, inklui agrikult\u00f3r no vended\u00f3r sira. Nune\u2019e mos husu atu hapara kualk\u00e9r forma diskriminasaun iha fatin servisu liuliu hasoru feto no ema ho kbiit limitadu,<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, Governu presiza kria empregu iha rai laran atu sai hanesan sentru ba politika publika. Empregu presiza investimentu, no governu tenke aloka subsidiu ba investimentu privadu hodi maksimiza impaktu ba empregu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi husu governu tenke investimentu apropriadu sira iha setor konstrusaun, saude, agrikultura, turismu tamba setor hirak ne&#8217;e mak importante atu kria empregu ne\u2019ebe estavel bazeia ba komunidade no promove rezelensia,\u201d Sira husu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 orsamentu husi governu tenke ali\u00f1a ho programa kriasaun empregu no estrategia empregu nasional (NES). Governu fo insetiva no kapasitasaun ba setor ekonomia informal sira no governu fasilita sira nia tranzisaun husi empregu informal ba empregu formal.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi mos husu nafatin ba governu atu kria Lei, regulamentu no ratifika konvensaun importante iha area traballu mak tenke halo, Revizaun ba lei n\u00fa. 4\/2012, Aselera ba lei ba traballad\u00f3r domestika, Kria lei ba violensia no asediu iha servisu fatin, Aselera ba dekretu lei ba salariu minimu, no Ratifika konvensaun OIT n\u00fa. 190 no konvensaun OIT n\u00fa.144,\u201d sira kontinua husu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Protesaun Ba Direitu No Kombate Eksplorasaun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nia hateten, KSTL husu ba Inspeksaun Jeral Traballu (IJT) atu halo inspeksaun rutina ba kompa\u00f1a sira no f\u00f3 sansaun ba empregad\u00f3r sira ne&#8217;ebe mak to&#8217;o ohin loron sei nafatin kontinua halo violasaun no eksplorasaun ba direitu servisu nain sira nian. Empregador sira ne&#8217;ebe mak kontinua halo infrasaun ba Lei Traballu tenke hetan multa administrativu ba kofre estadu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi husu ba IJT atu promove Konvensaun ILO n\u00fa. 87 no n\u00fa. 98 ne&#8217;ebe mak estadu Timor-Leste ratifika ona hodi f\u00f3 biban ba parte sira halo negosiasaun ho liberdade hodi hamosu akordu koletivu, hadi\u2019a kondisaun servisu no hamosu benefisiu sira seluk. Husu ba IJT atu promove lei ba siguransa, saude no ijiene iha servisu fatin hodi minimiza asidente traballu,\u201d nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia afirma, tanba traballad\u00f3r mak pilar bo&#8217;ot ba dezenvolvimentu ekonomiku nasaun nian. Tan ne&#8217;e, estudu no setor privadu iha obrigasaun atu garante katak direitu fundamental sira la hetan violasaun. Tanba ne\u2019e mai hamutuk dezenvolve mundu traballu ida ne&#8217;ebe servisu nain sira hotu hetan respeita iha fatin ne&#8217;ebe deit iha Timor, bele moris ho dignidade no justu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi hato&#8217;o ezizensia hirak ne&#8217;e ba Governu atu konsidera tau iha politika o programa prioridade Governu nian. Nu&#8217;udar timoroan, nu&#8217;udar povu iha rai ida ne&#8217;e valorize netik servisu nain nia kontribuisaun no sakrifisiu hodi dezenvolve rai ida ne&#8217;e no ba sosiedade tomak,\u201d Sira hato\u2019o.<\/p>\n\n\n\n<p>KSTL iha tinan ida ne\u2019e, hah\u00fa husi Janeiru to\u2019o agora, sira rezistu kazu traballdores nian hamutuk 30 husi kompa\u00f1a ne\u2019ebe la hanesan, no balun resolve ona no tolu maka sei pedente tanba kompa\u00f1a balun laiha insiativa atu resolve no balun kompa\u00f1a nain sei iha rai liur, maib\u00e9 KSTL sei hasoru kompa\u00f1a sira hodi resolve.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Iha Timor-Leste kompa\u00f1a internasional balun ne\u2019ebe halo opersau iha rai laran, envolve iha pr\u00e1tika as\u00e9diu hasoru traballad\u00f3r Timoroan sira. Situasaun ne\u2019e hamosu preokupasaun boot kona-ba protesaun direitu lab\u00f3ral no dignidade traballad\u00f3r sira, liu-liu bainhira mekanismu fiskalizasaun no responsabilizasaun seidauk forte. Sekretaria Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL), Elvina Sarmentu, iha tinan ida ne\u2019e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":22789,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22788","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22788"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22790,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22788\/revisions\/22790"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}