{"id":22799,"date":"2026-05-03T09:55:14","date_gmt":"2026-05-03T00:55:14","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22799"},"modified":"2026-05-03T09:55:17","modified_gmt":"2026-05-03T00:55:17","slug":"negosiasaun-fm-ronda-da-toluk-iha-progresu-ona-no-kontinua-diskusaun-iha-agostu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/05\/03\/negosiasaun-fm-ronda-da-toluk-iha-progresu-ona-no-kontinua-diskusaun-iha-agostu\/","title":{"rendered":"Negosiasaun FM Ronda Da-Toluk\u00a0\u00a0Iha\u00a0\u00a0progresu Ona No Kontinua Diskusaun Iha Agostu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Negosiasaun ba Delimitasaun Fronteira Mar\u00edtima (FM)&nbsp;&nbsp;entre Timor-Leste (TL) ho Rep\u00fablika Indon\u00e9zia (RI) ronda da-toluk nian durante loron tolu hah\u00fa iha 27-29 Abr\u00edl iha Singapura, susesu tebtebes tanba konsege halo progresu maka\u2019as iha negosiasaun Fronteira mar\u00edtima nian. No sei&nbsp;&nbsp;kontinua halo diskusaun ba ronda da-haat iha fulan Agostu, iha Bali-Indon\u00e9zia.<\/p>\n\n\n\n<p>Negosiasaun ronda da-toluk iha Singapura ne\u2019e hanesan kontinuasaun hosi enkontru primeira ronda ne\u2019ebe hala\u2019o iha Dili iha agostu 2025, no segunda ronda ne\u2019eb\u00e9 hala\u2019o iha Jogjakarta Indon\u00e9zia iha dezembru 2025.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Komunikadu Imprensa ne&#8217;ebe Neon Metin ohin asesu husi Gabinete&nbsp;&nbsp;media Primeiru Ministru (PM),&nbsp;&nbsp;Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o ne\u2019eb\u00e9 akompa\u00f1a direta ekipa negosiasaun Timor ne\u2019e konsidera iha susesu bo\u2019ot tebtebes tanba parte rua loke-an, rona malu no konsege iha entendimentu ida hodi la\u2019o tuir de\u2018it Lei Direitu Internasion\u00e1l Tasi nian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBele dehan katak, diskusaun loron tolu iha Singapura susesu tebtebes. Kontente tebes hodi agradese ba Xefe Delegasaun Indon\u00e9zia nian Laurentius Amrih Jinangkung, atu\u00e1l Embaixad\u00f3r Rep\u00fablika Indon\u00e9zia nian iha HAIA (Den Haag) ne\u2018eb\u00e9 open mind di\u2018ak tebtebes.&nbsp;&nbsp;Nia \u00faltima-v\u00e9z ona f\u00f3 tiha ona ba nia subtitutu, sira hotu ekipa foin daudaun ne\u2018e loke-an tebtebes iha hanoin. Agradese ba sira no sira mos kontente. Tanba ne\u2019e, rezultadu loron tolu nian pozitivu,\u201d dehan Primeiru Ministru Xanana Gusm\u00e3o, Iha komunikadu Imprensa ne&#8217;ebe Neon Metin asesu ohin husi Gabinete Primeiru Ministru nian, Sabadu 2\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>Primeiru-Ministru konta tuir katak, Xefe delegasaun Indon\u00e9zia nian ne\u2019ebe depois de negosiasaun ronda da-ruak iha Jogjakarta, nia ba tiha hodi assume kargu hanesan Embaixad\u00f3r Indon\u00e9zia iha Den Haag no sira hotu konkorda katak, nia tenke mai fali hodi kontinua hanesan Xefe delegasaun ba ronda da-toluk nian iha Singapura.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha ona Singapura mak nia f\u00f3 responsabilidade ba Xefe Delegasaun foun ne\u2019ebe substitui nia fatin. Xefe delegasaun ne\u2019e mos open mind kap\u00e1s tebtebes, la\u2019os defende Indon\u00e9zia maib\u00e9 defende oins\u00e1 maka iha negosiasaun ne\u2019ebe dif\u00edsil, la\u2019os f\u00e1sil atu parte rua bele hetan hanoin kom\u00fan ida atu bele alkansa rezultadu di\u2019ak ba rai rua ne\u2019e rasik.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHa\u2018u agradese tebtebes. Ho ekipa tomak hosi Gabinete Fronteiras Terrestres no Mar\u00edtimas, advogadu sira, hotu-hotu apresia tebtebes ninia open mind ne\u2018eb\u00e9 di\u2018ak tebes nune\u2019e iha Singapura konsege&nbsp;&nbsp;hatudu progresu di\u2019ak,\u201d PM Xanana atualiza.<\/p>\n\n\n\n<p>Primeiru-Ministru konsidera difikuldade sira la\u2019os dehan atu ba marka ida ne\u2019e no marka ida ne\u2019eba ka marka tuir ida ne\u2019e. Tuir Lei Direitu Internasion\u00e1l Tasi nian, TL mos bele reklama direitu ne\u2018ebe bele haree hamutuk no Indon\u00e9zia mos tuir Direitu Internasion\u00e1l ba Tasi.<\/p>\n\n\n\n<p>Hosi rezultadu negosiasaun ronda da-toluk ne\u2019e hotu-hotu konkorda katak, fulan Agostu tinan 2026 ne\u2018e avansa ba ronda da-haat negosiasaun nian ne\u2019eb\u00e9 desididu atu hala\u2018o iha Bali-Indon\u00e9zia.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKlaru katak, kada ronda negosiasaun ita nunka temi katak atu diskute hotu dala ida. Ita dehan ida ne\u2019e, ida ne\u2019e ho ida ne\u2019e. Maib\u00e9 ba Bali ita temi karik Oecusse de\u2019it iha problema rua. Ida maka Fronteira Maritima no ida seluk Fronteira Terrestre kona-ba Naktuka ne\u2019ebe mak seidauk hotu,\u201d Xanana Gusm\u00e3o informa.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fulan Janeiru 2024, Xanana Gusm\u00e3o ba Indon\u00e9zia hasoru malu ho Prezidente Joko Widodo no deside la asina akordu kona-ba fronteira terrestre, maib\u00e9 depois haruka bebeik karta ba Jokowi ho konte\u00fadu katak atu rezolve assuntu Fronteira Terrestre tenke tuir de\u2019it akordu ne\u2019eb\u00e9 estabelese ona hosi Portug\u00e1l no Olanda iha tinan 1904.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha 20 Outubru 2024 bainhira Prabowo Subianto simu pose nu\u2019ud\u00e1r Prezidente Rep\u00fablika Indon\u00e9zia, Xanana Gusm\u00e3o hasoru malu ho nia akompa\u00f1a hosi Ministru Neg\u00f3siu Estranjeiru no Kooperasaun Indon\u00e9zia, Sugiono hodi hato\u2019o dezeja servisu di\u2019ak b\u00e1 nasaun Indon\u00e9zia. Iha oportunidade ne\u2019e Xanana Gusm\u00e3o repete katak assuntu Fronteira Terrestre kona-b\u00e1 Oecusse, tenki tuir akordu akordu ne\u2019eb\u00e9 estabelese hosi Portug\u00e1l ho Olanda.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cDurante ne\u2019e ita husu hela de\u2019it kona-ba bainhira mak realiza. Nune\u2019e, iha tinan kotuk sira responde hodi hah\u00fa uluk ba negosiasaun iha Fronteira Mar\u00edtima,\u201d Xanana Gusm\u00e3o esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e iha fulan Agostu tinan ne\u2019e, iha ronda da-haat ekipa Gabinete Fronteiras Terrestres no Mar\u00edtimas hamutuk ho delegasaun Indon\u00e9zia nian buka oinsa bele prepara ho ambisaun kontinua negosiasaun.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta iha ambisaun atu hala\u2019o lalais tiha ba, maib\u00e9 negosiasaun hanesan ne\u2019e nunka f\u00e1sil. Ho Austr\u00e1lia ne\u2019eb\u00e9 sempre lakohi, lakohi, lakohi to\u2019o ita nia ekipa hetan tiha akordu ida ho konsiliasaun obrigat\u00f3riu, ita haree iha Austr\u00e1lia nia leten ne\u2019e laiha illas, ita haree mos iha Timor nia okos laiha illas sei hodi tinan ida ho balun, satan ita haree de\u2019it ita nian ho illas lubuk ida. Ho ida ne\u2019e maka la\u2019os sai problema maib\u00e9 hanesan lori tempu atu diskute didi\u2019ak nune\u2019e idaidak defende ninia direitu tuir Lei internasion\u00e1l,\u201d Primeiru-Ministru reko\u00f1ese. .<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e mos Xefe Delegasaun Indon\u00e9zia, Laurentius Amrih Jinangkung, atu\u00e1l Embaixad\u00f3r Rep\u00fablika Indon\u00e9zia nian ba Olanda,&nbsp;&nbsp;agradese ba Primeiru-Ministru, Xanana Gusm\u00e3o ne&#8217;ebe akompa\u00f1a tebtebes hodi motiva no f\u00f3 inspirasaun ba ekipa rua bele avansa to&#8217;o ronda da-toluk prosesu negosiasaun Fronteira Tasi rai rua nian ho susesu bo&#8217;ot.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia espresa sinseru gratidaun ba diskusaun ne&#8217;eb\u00e9 kualidade tebes hah\u00fa hosi ronda da uluk , da-ruak no da-toluk ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia m\u00f3s konsidera prezensa PM Xanana nian hodi akompa\u00f1a diskusaun ida ne&#8217;e motiva no f\u00f3 esperansa ba ekipa atu iha korajen no fiar hodi aselera negosiasaun ida ne&#8217;e. No ekipa rua iha esperansa bo&#8217;ot katak, sei iha solusaun di&#8217;ak liu ba nasaun rua nian atu goza idaidak nia direitu ba fronteira Tasi nian iha futuru.<\/p>\n\n\n\n<p>Delegasaun Timor-Leste nian lidera hosi Diretora-Ezekutiva Gabinete Fronteira Terrestre no Mar\u00edtima, Elizabeth Exposto akompa\u00f1a hosi Embaixad\u00f3r Timor-Leste ba Indon\u00e9zia, Roberto Soares.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa&nbsp; &nbsp;Negosiasaun ba Delimitasaun Fronteira Mar\u00edtima (FM)&nbsp;&nbsp;entre Timor-Leste (TL) ho Rep\u00fablika Indon\u00e9zia (RI) ronda da-toluk nian durante loron tolu hah\u00fa iha 27-29 Abr\u00edl iha Singapura, susesu tebtebes tanba konsege halo progresu maka\u2019as iha negosiasaun Fronteira mar\u00edtima nian. No sei&nbsp;&nbsp;kontinua halo diskusaun ba ronda da-haat iha fulan Agostu, iha Bali-Indon\u00e9zia. Negosiasaun ronda da-toluk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22800,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22799","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22799"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22801,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22799\/revisions\/22801"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}