{"id":22834,"date":"2026-05-07T10:49:15","date_gmt":"2026-05-07T01:49:15","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22834"},"modified":"2026-05-07T10:49:19","modified_gmt":"2026-05-07T01:49:19","slug":"mappf-no-conservation-international-implementa-projeitu-promove-jestaun-diak-ba-lagoa-biodiversidade-iha-timor-leste","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/05\/07\/mappf-no-conservation-international-implementa-projeitu-promove-jestaun-diak-ba-lagoa-biodiversidade-iha-timor-leste\/","title":{"rendered":"MAPPF\u00a0\u00a0no Conservation International Implementa Projeitu Promove Jestaun Di&#8217;ak Ba Lagoa Biodiversidade Iha Timor-Leste"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Umbelina dos Reis&nbsp;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Minist\u00e9riu Agrikultura, Peku\u00e1ria, Peska no Floresta (MAPPF) hamutuk ho Conservation International Timor-Leste (CI TL), Minist\u00e9riu Turismo no Ambiente (MTA),&nbsp;&nbsp;ho li\u00f1a ministerial sira seluk, implementa projetu ho tema&nbsp;&nbsp;&#8220;promove jestaun diak iha lagoa sira (zona umida) ba biodiversidade no promove Ko-ezistensia entre ema no balada fuik hanesan (Lafaek)&#8221;,&nbsp;&nbsp;iha munisipiu Ainaro, Covalima, Manatuto, no Manufahi, Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ministro Agrikultura, Peku\u00e1ria, Peska no Floresta (MAPPF), Marcos da Cruz, hateten, ohin ita realiza atividade workshop ida konaba jestaun lagoa ne\u2019ebe nakonu ho biodiversidade hanesan animal fuik sira, workshop ne\u2019e mos diskute konaba ezistensia biodiversidade animal ho ema nia hela fatin. Hanesan animal ne\u2019ebe ho nia ikon ba ita nia nasaun mak lafaek, nune\u2019e lafaek iha ema nia nasaun ema konsidera buat bain-bain maibe lafaek iha nasaun Timor-Leste ne\u2019e ligadu ba kultura katak ita nia avo.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8221; Objetivu hosi workshop ne\u2019e oins\u00e1 atu haree ba jestaun ne\u2019ebe diak ba lagoa liu-liu haree ba biodiversidade sira hanesan ikan, lenuk,&nbsp;&nbsp;boek no kadiuk sira-ne\u2019e ita jere oins\u00e1 para animal sira ne\u2019e iha sustentavel iha bee laran. Seluk fali ita haree durante ne\u2019e iha konflitu entre ema no animal hanesan lafaek, dala-barak lafaek tata ita ema maib\u00e9 iha parte ida ita nafatin bolu avo.&#8221;<\/em>&nbsp;Dehan Ministro Agrikultura, Peku\u00e1ria,Peska no Floresta (MAPPF), Marcos da Cruz, ba Jornalista sira,&nbsp;&nbsp;iha Suai room, Timor Plaza, tersa-feira, 05\/05.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan, Projetu ida-ne\u2019e importante atu diskute meius oins\u00e1 mak atu proteje animal lafaek sira ne\u2019e sai hanesan kultural, maib\u00e9 lafaek ne\u2019e mos sai benifisiu. Por ezemplu projeitu ne\u2019e define \u00e1reia protejida ne\u2019ebe ema no lafaek hela ba, nune\u2019e hosi parte rua sai bareira para animal moris hakmatek iha nia fatin no ema mos hanesan, nune\u2019e lafaek nia fatin ita dezenvolve atu sai objetu ba fatin turizmu sira.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8221; Projetu ne\u2019e foku liu ba jestaun lagoa no jestaun ba lafaek.&#8221;<\/em>&nbsp;Nia konklui.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha fatin hanesan Diretor ezekutivu Conservation International Timor-Leste (CI-TL), Manuel Mendes hateten, workshop ne\u2019e ita ko\u2019alia konaba global environment (GEP), oitu&nbsp;&nbsp;nian, oins\u00e1 ita promove jestaun diak iha parte lagoa Timor-Leste iha parte sul, inklui mos oins\u00e1 mak ko-ezistensia entre ema no lafaek. Projeitu ne\u2019e sei implementa iha munis\u00edpiu haat, postu lima no suku sanulu resin tolu, hosi munis\u00edpiu (4), mak hanesan Covalima, Ainaro, Manufahi no Manatuto.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8221; Iha Lagoa (7), ne\u2019e hahu hosi fronteira primeiru mak unu boot, Hasan foun, rai mean iha zumalai no bikan hidi no welena, modo maut iha Manufahi. Projeitu ne\u2019e sei implementa durante tinan haat nia laran, CI-TL sempre servisu hamutuk ho Minist\u00e9riu relevante no orsamentu ne\u2019e mai hosi global environment facility (GEF) oitu nian, orsamentu montante 2.6 milloens d\u00f3lares.&#8221;<\/em>&nbsp;Dehan Diretor Ezekutivu Conservation International Timor-Leste (CI-TL), Manuel Mendes ba Jornalista sira.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Nia informa, benifisiu hosi projeitu ne\u2019e sira sei halo rekruta ba funsion\u00e1riu no&nbsp;&nbsp;kontratadu iha \u00e1reia tolu, nune\u2019e sei halo rekrutamentu ba ema nain sanulu resin rua, depois sira sei forma grupu Conservasaun kada lagoa,&nbsp;&nbsp;nivel aldeia no suku nune\u2019e hamutuk ho funsion\u00e1riu sira ne\u2019ebe rekruta no guarda floresta sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ita produs planu jestaun ida depois mak ita implementa hamutuk iha lagoa sira ne\u2019ebe tau sinais, por ezemplu hanesan fatin ne\u2019ebe risku ba ita ema hodi labele lao besik ba lafaek, nune\u2019e mos ita&nbsp;&nbsp;apoiu fundus kiik ba kada grupu iha lagoa sira iha sentru nune\u2019e bele dezenvolve horticulture no asuntu sira seluk ne\u2019ebe ligadu ba peskas.&#8221;<\/em>&nbsp;Nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia konklui, oins\u00e1 ita&nbsp;&nbsp;promove parte sul iha Timor-Leste tanba ita hatene \u00e1reia ne\u2019ebe nakonu ho floresta no avo lafaek mos barak, entaun hosi parte norte tasi diak turista sira gosta halo visita maib\u00e9 hosi parte sul laiha oins\u00e1 vizitante sira mai haree saida, entaun projeitu ida-ne\u2019e oins\u00e1 ita halo jestau diak iha lagoa depois promove sentru sira ne\u2019e sai hanesan sentru turizmu nune\u2019e ajuda mos nonu governu nia prioridade konaba ekonomia azul. Inisiativa ida ne&#8217;e hetan finansiamentu hosi Global Environment Facility (GEF) ho durasaun tinan haat (2026-2030), hodi hadi&#8217;ak jestaun lagoa (zona \u00famida) ba konservasaun biodiversidade, promove ko-ezist\u00e9nsia ema-balada fuik (lafaek), no apoia oportunidade meius de subsist\u00e9nsia ne&#8217;eb\u00e9 sustent\u00e1vel ba komunidade lok\u00e1l sira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Umbelina dos Reis&nbsp; Minist\u00e9riu Agrikultura, Peku\u00e1ria, Peska no Floresta (MAPPF) hamutuk ho Conservation International Timor-Leste (CI TL), Minist\u00e9riu Turismo no Ambiente (MTA),&nbsp;&nbsp;ho li\u00f1a ministerial sira seluk, implementa projetu ho tema&nbsp;&nbsp;&#8220;promove jestaun diak iha lagoa sira (zona umida) ba biodiversidade no promove Ko-ezistensia entre ema no balada fuik hanesan (Lafaek)&#8221;,&nbsp;&nbsp;iha munisipiu Ainaro, Covalima, Manatuto, no [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22835,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-22834","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22834","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22834"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22834\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22837,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22834\/revisions\/22837"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22835"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}