{"id":22899,"date":"2026-05-13T19:14:09","date_gmt":"2026-05-13T10:14:09","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=22899"},"modified":"2026-05-13T19:14:15","modified_gmt":"2026-05-13T10:14:15","slug":"krize-mediu-oriente-afeta-timor-leste-governu-prepara-orsamentu-retifikativu-us177-milloens","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/05\/13\/krize-mediu-oriente-afeta-timor-leste-governu-prepara-orsamentu-retifikativu-us177-milloens\/","title":{"rendered":"Krize Mediu Oriente Afeta Timor-Leste; Governu Prepara Orsamentu Retifikativu Us$177 Milloens"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>krize iha Mediu Oriente agora daudaun hamosu impaktu ba ekonomia nasion\u00e1l, liu-liu iha setor mina no ai-han, tanba ne\u2019e governu prepara hela proposta orsamentu retifikatiu hamutuk US$177 milloens atu submete ba Parlamentu Nasional (PN).<\/p>\n\n\n\n<p>Ministra Finasas (MF), Santina Jos\u00e9 Rodrigues F. Viegas Cardoso, hatete, Krize iha Mediu Oriente lori ona impactu ba Timor-Leste, liu-liu iha setor mina no ai-han. Tanba ne\u2019e, Governu prepara hela orsamentu retifikatiu ho montante besik US$177 milloens atu submete ba PN.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 Governu hatete orsamentu ne\u2019e sei tetu no ajusta tuir nesesidade, no la sei dada fundu adision\u00e1l husi Fundu Petr\u00f3leu. Medida ida ne\u2019e atu asegura estabilidade ekon\u00f3mika no responde ba afeitu krize internasion\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 afeta rai laran.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIta hatene katak ho afetasaun krize iha mediu oriente iha afetasaun mos ba Timor-Leste liu-liu kona-ba Mina no ai-han, entaun governu prepara hela para hodi halo orsamentu retifikatiu por volta US$177 milloens ba Parlamentu Nasional, maib\u00e9 US$ 177 Milloens ne&#8217;e sei hasa&#8217;e no tetu orsamentu, maib\u00e9 ami la dada extra husi fundu pretoliferu nian,\u201d dehan MF Santina ba jornalsita sira iha Pal\u00e1siu Governu, kuarta 13\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9&nbsp;&nbsp;haree ba finansiamentu programa sira ne\u2019ebe maka taka ona, entaun dada fila-fali orsamentu sira ne&#8217;e para bele finansia US$177 milloes ba nesesidade ne&#8217;ebe maka agora dadauk&nbsp;&nbsp;presija haree liu-liu ba maka Mina no mos ai-han nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Entertantu ohin iha reuniaun konsellu Ministrus ne\u2019ebe hala\u2019o iha Pal\u00e1siu Governu, Dili, no aprova ona projetu Proposta Lei, ne\u2019eb\u00e9 aprezenta hosi Ministra Finansas, Santina Jos\u00e9 Rodrigues F. Viegas Cardoso, ba alterasaun dahuluk Lei n. 8\/2025, loron 27 fulan-novembru, kona-ba Orsamentu Jer\u00e1l Estadu ba tinan 2026 (OJE 2026).<\/p>\n\n\n\n<p>Proposta ne\u2019e prevee ajustamentu ida ba OGE 2026 hodi hat\u00e1n ba aumentu hosi folin kombustivel internasion\u00e1l, relasiona ho konflitu iha M\u00e9diu Oriente, kustus ne&#8217;eb\u00e9 mosu hosi ezers\u00edsiu hosi Prezid\u00e9nsia Pro Tempore Komunidade Pa\u00eds Lian Portug\u00e9s (CPLP, sigla iha lian Portug\u00e9s) nian ne\u2019eb\u00e9 asume hosi Timor-Leste hafoin aprovasaun OJE 2026, nune&#8217;e m\u00f3s despeza sira ne\u2019eb\u00e9 relasiona ho Rejiaun Administrativu Espesi\u00e1l Oe-Kusi Ambenu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho alterasaun ida ne&#8217;e, montante konsolidadu hosi OJE 2026 aumenta maizumenus dolar amerikanu millaun 101,1, sa&#8217;e ba maizumenus dolar amerikanu biliaun 2,39. Aumentu ida-ne\u2019e la\u2019\u00f3s rezultadu reforsu transfer\u00e9nsias ruma hosi Fundu Petrol\u00edferu, maib\u00e9 liu-liu reajustamentu hosi fonte finansiamentu Estadu nian, liuhosi utilizasaun saldu jer\u00e9nsia, saldu ne\u2019eb\u00e9 disponivel iha konta bank\u00e1ria&nbsp;&nbsp;ne\u2019eb\u00e9 la efetiva (ne\u2019eb\u00e9 la uza), no m\u00f3s reforsu hosi reseita dom\u00e9stika sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Proposta orsamentu retifikativu ho objetivu m\u00f3s atu hamenus impaktu ekon\u00f3miku hosi aumentu folin kombustivel internasion\u00e1l, iha kontestu depend\u00e9nsia maka\u2019as ba importasaun, liuliu kombustivel no produtu ai-han, ne\u2019eb\u00e9 afeta diretamente kustu transporte, no m\u00f3s inflasaun dom\u00e9stika.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir projesaun hosi Minist\u00e9riu Finansa, maski iha aumentu iha folin kombustivel nian iha nivel internasion\u00e1l, prevee katak m\u00e9dia inflasaun anu\u00e1l iha tinan 2026 sei sa&#8217;e ba 2,2%, kompara ho 1,2% iha tinan 2025, lah\u00f3 aumentu ne\u2019eb\u00e9 signifikativu, tanba medida sira ne&#8217;eb\u00e9 maka governu adota hodi estabiliza folin kombustivel.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e Governante ne\u2019e hatete katak proposta orsamentu retifikatiu ne\u2019eb\u00e9 relasiona ho impaktu krize Mediu Oriente hetan ona aprovasaun husi Konsellu Ministru. Agora daudaun, governu prepara hela atu finaliza lei ne\u2019e atu bele submete ba Parlamentu Nasional iha tempu badak.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSim hetan ona aprovasaun husi konsellu ministru ami sei prepara para finaliza lei ohin ka aban para ami bele lori ba PN,\u201d nia informa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa krize iha Mediu Oriente agora daudaun hamosu impaktu ba ekonomia nasion\u00e1l, liu-liu iha setor mina no ai-han, tanba ne\u2019e governu prepara hela proposta orsamentu retifikatiu hamutuk US$177 milloens atu submete ba Parlamentu Nasional (PN). Ministra Finasas (MF), Santina Jos\u00e9 Rodrigues F. Viegas Cardoso, hatete, Krize iha Mediu Oriente lori ona impactu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22900,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-22899","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22899","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22899"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22899\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22901,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22899\/revisions\/22901"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22900"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22899"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22899"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22899"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}