{"id":23043,"date":"2026-06-03T21:12:09","date_gmt":"2026-06-03T12:12:09","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=23043"},"modified":"2026-06-03T21:12:41","modified_gmt":"2026-06-03T12:12:41","slug":"rede-ba-rai-deklarasaun-mj-kona-ba-aimutin-la-reflete-realidade-no-prosesu-lei","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/06\/03\/rede-ba-rai-deklarasaun-mj-kona-ba-aimutin-la-reflete-realidade-no-prosesu-lei\/","title":{"rendered":"Rede ba Rai: Deklarasaun MJ Kona-ba Aimutin La Reflete Realidade No Prosesu Lei"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rede ba Rai (RbR) kritika deklarasaun Minist\u00e9riu Justisa (MJ) kona-ba komunidade afetadu iha Postu Penal Aimutin, tanba konsidera la reflete realidade iha terrenu no prosesu legal ne\u2019eb\u00e9 komunidade enfrenta. Tanba sira nia akompa\u00f1amentu, estadu seidauk hatudu implementasaun konkretu husi lei expropriasaun, lei rejime espesial no rejime jur\u00eddiku ne\u2019eb\u00e9 MJ uza hanesan fundamentu ba prosesu ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Parte legal husi Rede ba Rai, Olivio&nbsp;&nbsp;Barros, hatete, sira deskontente ho deklarasaun MJ hato\u2019o iha loron hira liu ba, liga ho&nbsp;&nbsp;komunidade sira afeita iha postu penal Aimutin, saida maka MJ esplika husi observa direita rede ba rai nia no akompanamentu ba&nbsp;&nbsp;komunidade sira vitima iha prosesu ida ne\u2019e, haree saida maka MJ esplika la korespodente ho atuasaun&nbsp;&nbsp;komunidade hasoru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba MJ esplika saida maka estadu halo foin lalais hasoru komunidade afeitadu iha postu penal Aimutin, bazeia ba lei expropriasaun, bazeia ba lei rejime espesial, bazeia ba iha rejime juridiku numeru 36\/2025. Maib\u00e9 RbR nia akompanamentu atuasun ne\u2019e la tuir lei ne\u2019ebe nia temi ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cAmi ne\u2019ebe maka akompa\u00f1a durante ne\u2019e iha kazu konkreta ida ne\u2019e, ami haree katak esplikasaun ida ne\u2019e ita temi deit lei, maib\u00e9 ninia hahalok konkreitu, atuasaun konkreta tuir lei rejime espesial karik, tuir lei expropriasaun karik, kona-ba lei rejime juridiku kona-ba atu regula propridade dominu estadu ninia ne\u2019e karik, asaun konkreta maka ida ne\u2019ebe,\u201d dehan Legal RbRr Olivio Barros iha sede Sekretaria rede ba Rai farol, Kuarta 3\/06.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia subli\u00f1a \u201cAmi nunka haree musan ida husi atuasun ita nia&nbsp;&nbsp;esatdu, alutura ida ne\u2019e resprezen&nbsp;&nbsp;ta husi MJ, liga ba ita nia prosesu justisa ne\u2019ebe ita nia komunidade hasoru, nein hakat ida husi lei sira ne\u2019e, ita nia estadu, no governu kumpri ida ne\u2019e\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bainhira MJ hatete governu no diresaun teras propredade ninia atuasaun foin lalais liga ba&nbsp;&nbsp;komunidade Aimutin ne\u2019e bazeia ba&nbsp;&nbsp;lei, nia bazeia ba informasaun ida ne\u2019ebe, atuasaun hanesan ne\u2019ebe, prosesu ne\u2019ebe maka sira liu, bazeia ba lei expropriasaun ka, bazeia ba lei rejime espesial ka bazeia ba rejime juridiku kona-ba atu regulariza dominu estadu nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cSe ita haree didiak husi kazu konkreta ida ne\u2019e, ami nia akompainamentu durante ne\u2019e, tratamentu ba komunidade ne\u2019e, nein refleta ba lei sira ne\u2019e nia hakrak,\u201d nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba lei sira ne\u2019e hotu ezije liga ba sasan sira ne\u2019ebe hola parte iha estadu nian, maka lei ne\u2019ebe atu regularzia ida ne\u2019e bazeia ba rejime juridiku numeru&nbsp;&nbsp;36\/2025 ida ne\u2019e maka sai mata dalan oinsa atu admistra esatdu nia sasan ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha ne\u2019ebe prosedimentu lubuk ida&nbsp;&nbsp;esatdu tenke halo antes atu to\u2019o iha evikasaun sira hanesan nene\u2019e. Lei rejime juridiku nene\u2019e MJ rasik maka inisia ida ne\u2019e, MJ rasik komprende muintu ben ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha fatin hanesan Kordenad\u00f3r Nasion\u00e1l&nbsp;&nbsp;Rede&nbsp;&nbsp;ba Rai (KN-RbR), Pedrito Vieira, hatete, tuir pontu vista husi rede advokasia, rede ba rai nian ho nia ekipa juridiku deklarasaun Ministeru Justisa ne\u2019e laloos no sira la aseita deklarasaun MJ&nbsp;&nbsp;hato\u2019o iha Parlamentu Nasional.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">No sira Konsidera katak dekalrasaun ida ne\u2019e atu desvia koinesimentu publiku nian, atu desvia koinesimentu liu-liu vitima Aimutin hodi sira alkansa nafatin&nbsp;&nbsp;sira nia kampa\u00f1a, sira nia dotrina ne\u2019ebe maka sira kaer, dotrina uza poder liu, duke uza lei.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cRede ba rai akompa\u00f1a hela deklarasaun MJ nia hatudu lalos, ita bele konsidera,&nbsp;&nbsp;loi publiku. Atu f\u00f3 hanoin deit&nbsp;&nbsp;deklarasaun afeita tebes ba publiku tomak, liu-liu afeita ba vitima afeitadu Aimutin,\u201d dehan Pedrito.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Rai Aldeia Penal Aimutin Pertenese Ona ba Estadu Tanba Desizaun Tribunal Definitiva<\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ministeriu Justisa (MJ) Sergio de J. F. da C. Hornai hatete, kona-ba demolizasaun ka evikasaun ne\u2019ebe halo iha aldeia penal aimutin suku Comoro ninia, iha dezisaun rua ne\u2019ebe orgaun judial&nbsp;&nbsp;sira hasai, tanba iha ona transitu julgadu. Tanba ne\u2019e rai ne\u2019eba pertense ba estadu ona.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cHau tenke hatete katak objeitu ida ne\u2019e pertense ba estadu ninia, hahu kedas iha 2023, para atu halo ezekusaun ba iha objeitu refere, objeitu ida ne\u2019e porvolta de 65 mil 520 M<sup>2<\/sup>,\u201d dehan MJ Hornai iha Plenaria Parlamentu Nasional, Tersa 2\/06.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia subli\u00f1a \u201cAmi tenta atu haree, ita nia komunidade sira ne\u2019ebe afeitadu ba&nbsp;&nbsp;objeitu ida ne\u2019e ninia. Tanba objeitu nene\u2019e sai disputa, sai problema, sai mos afeitadu ba iha interese sosial balun\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia esplika, ne\u2019ebe governu tenke toma responsabilidade ba iha interse estadu ninia, entaun governu halo medidas ba iha ne\u2019eba no foti&nbsp;&nbsp;dezisaun tanba objeitu ne\u2019e pertense ba estadu ninia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mais antes halo ida ne\u2019e, medias kautelar, halo notifikasaun ba sira, se la kopera, estadu tenke iha autrodade para infoin ninia autoridade, governu iha aprosimasaun ida mais soaves mais outru ladu uza mos medida&nbsp;&nbsp;represivu Kuandu laiha koperasaun mutua.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cTanba tuir ita nia lei numeru 13\/2017 ka seija, tuir ita nia lei numeru 8\/2017 kona-ba eis propriasaun, i resentemente ita nia dekreitu lei kona-ba rezime utilizasaun bens i moves ba iha domino privadu estadu no mos iha dominio publiku estadu ninia,\u201d nia afirma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia salienta, \u201csaida maka hau ho hau nia kolega sekretariu estado ho diresaun teras propriedade halo.&nbsp;&nbsp;Halo medidas para ita halo hotu-hotu komprimentus ba iha legalidade\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba&nbsp;&nbsp;dezisaun mai duni husi Tribunal kuandu&nbsp;&nbsp;nia iha inpunasaun judisial, ida seluk kuandu dezisaun administrativu mai duni husi diresaun jeral husi teras propredade no seluk mai husi&nbsp;&nbsp;komisaun&nbsp;&nbsp;teras propredade banihira iha ona dezisaun definitiva balu ba iha ne\u2019eb\u00e1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Agora&nbsp;&nbsp;kategoria iha ne\u2019ebe, problema kona-ba lei penal ninia, tama iha dezisaun definitiva husi tribunal ninia, ke objeitu ida ne\u2019e, tuir planu governu nia, sei afeitadu iha atividade governu ninia ne\u2019ebe planeia tiha ona iha 2023, ida ne\u2019e seidauk ba ministru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cMaibe ita komesa&nbsp;&nbsp;halo situasaun balu, dala ruma ita uza ita nia paizaun maib\u00e9 ita tenke halo aprosimasaun legalidade ho medida reforsa ida para atu bele halo situasaun ne\u2019e. Hau sente opendidu, iha hau nia paizaun mas hau tenke halo aplikasaun ba lei, para atu bele kompri demanda pedidu sira ne\u2019ebe mai husi sidadun sira,\u201d nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kona-ba prezuisu, tanba asume hanesan Ministru ne\u2019ebe hola parte iha nunu governu konstitusional ninia. Kuandu jura iha responsabilidade saida deit, prontu atu bele hasoru iha kualker momentu, kriminal ou seija aat liu hasai husi pozisaun ne\u2019ebe maka iha<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cTanba ita iha komprimentu&nbsp;&nbsp;tanba ita la fiar, la halo tuir saida no orientasoens iha superor ka governu ninia programa ne\u2019e rasik. Mas ita tenke halo duni, dezisaun dala ruma balu kontente balu la kontente ne\u2019e natural tenke&nbsp;&nbsp;la\u2019o,\u201d nia konklui.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Rede ba Rai (RbR) kritika deklarasaun Minist\u00e9riu Justisa (MJ) kona-ba komunidade afetadu iha Postu Penal Aimutin, tanba konsidera la reflete realidade iha terrenu no prosesu legal ne\u2019eb\u00e9 komunidade enfrenta. Tanba sira nia akompa\u00f1amentu, estadu seidauk hatudu implementasaun konkretu husi lei expropriasaun, lei rejime espesial no rejime jur\u00eddiku ne\u2019eb\u00e9 MJ uza hanesan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23044,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-23043","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23043","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23043"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23043\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23045,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23043\/revisions\/23045"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23044"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}