{"id":23062,"date":"2026-06-04T22:57:44","date_gmt":"2026-06-04T13:57:44","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=23062"},"modified":"2026-06-04T22:57:47","modified_gmt":"2026-06-04T13:57:47","slug":"lao-hamutuk-nesesidade-liu-atu-iha-lei-protesaun-denunsiante-duke-kriminalizasaun-defamasaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/06\/04\/lao-hamutuk-nesesidade-liu-atu-iha-lei-protesaun-denunsiante-duke-kriminalizasaun-defamasaun\/","title":{"rendered":"La\u2019o Hamutuk: Nesesidade Liu Atu Iha Lei Protesaun Denunsiante Duke Kriminalizasaun Defamasaun\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Neon Metin<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Relasiona ho esbosu projetu de lei kodigu penal, hodi kriminaliza defamasaun. Organizasaun La\u2019o Hamutuk hatoo apresiasaun ba Parlamentu Nasion\u00e1l, tanba f\u00f3 oportunidade ba sosiedade siv\u00edl atu kontribui iha diskusaun kona-ba Projetu Lei Alterasaun ba K\u00f3digu Pen\u00e1l. Projetu Lei ida ne\u2019e importante tanba trata mat\u00e9ria sensivel rua ne\u2019eb\u00e9 presiza separa ho klaridade, protesaun v\u00edtima viol\u00e9nsia seksu\u00e1l no kriminalizasaun krime kontra onra.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Parlamentu Nasion\u00e1l iha fulan Maiu 2026 introd\u00fas Projetu Lei alterasaun ba K\u00f3digu Pen\u00e1l no kriminaliza defamasaun. \u00cdstorikamente Projetu Lei alterasaun K\u00f3digu Pen\u00e1l hodi kriminaliza defamasaun, in\u00edsia ona antes husi Minist\u00e9riu Justisa Ju\u00f1u 2020. Iha momentu ne\u2019eb\u00e1, La\u2019o Hamutuk hakerek submisaun<a href=\"applewebdata:\/\/EC1D5725-D624-48D0-A901-07A57C5B6EEA#_ftn1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>&nbsp;ida ba Minist\u00e9riu Justisa no karta<a href=\"applewebdata:\/\/EC1D5725-D624-48D0-A901-07A57C5B6EEA#_ftn2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>&nbsp;aberta Parlamentu Nasion\u00e1l atu rejeita proposta ne\u2019e, tanba La\u2019o Hamutuk haree katak proposta ne\u2019e viola Konstituisaun RDTL (art. 6, 40, 41), kontra konvensaun internasion\u00e1l direitus umanus (art. 19 husi Deklarasaun Universal Direitus Umanus), sei hamate liberdade sosiedade siv\u00edl nian atu hato\u2019o kr\u00edtika no sei taka dalan ba jornalista, ativista, no p\u00fabliku atu hato\u2019o opiniaun.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk deklara halo diskusaun ho organizasaun sosiedade siv\u00edl seluk, asosiasaun jornalista, no defensores direitus umanus, no husu Parlamentu Nasion\u00e1l no Governu atu hapara prosesu. Tanba rezist\u00e9nsia boot husi p\u00fabliku, sosiedade siv\u00edl, jornalista sira no organizasaun direitus umanus iha momentu ne\u2019eb\u00e1 no Governu suspende proposta iha fulan Agostu 2020. Maib\u00e9, la kansela ofisi\u00e1lmente.&nbsp;&nbsp;Proposta lei 2020 ne\u2019e kaduka no Minist\u00e9riu Justisa la konsege lori ba aprezenta iha Parlamentu Nasion\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Agora iha tinan ida ne\u2019e, Parlamentu Nasion\u00e1l mak sai proponente ba projetu lei ida ne\u2019e, ne\u2019eb\u00e9 kontinua f\u00f3 ko\u2019alia kona kriminaliza defamasaun. Nune\u2019e La\u2019o Hamutuk preokupa hodi f\u00f3 alerta fali ba Parlamentu Nasion\u00e1l katak defamasaun la merese atu kriminaliza maib\u00e9 di\u2019ak liu atu hadi\u2019ak prosesu tuir k\u00f3digu siv\u00edl. Se Parlamentu hakarak atu hamoris fali lei kriminalizasaun defamasaun iha 2026, tenke halo konsultasaun p\u00fablika tomak no rona ema hotu nia lian. Se Parlamentu la halo konsultasaun, entaun Parlamentu halo erru ne\u2019eb\u00e9 hanesan ho Minist\u00e9riu Justisa iha tinan 2020 no la konsidera rekomendasaun husi Universal Periodic Review (UPR) ba Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Agora daudaun, demokrasia no liberdade espresaun iha Timor-Leste di\u2019ak liu nasaun seluk hotu iha ASEAN. Ita bele orgullu susesu ida ne\u2019e, no labele kria lei ne\u2019eb\u00e9 la valoriza ita nian liberdade ne\u2019eb\u00e9 ita man\u00e1n ho luta naruk. Timor-Leste tenke kontinua mant\u00e9n modelu liberdade espresaun ne\u2019eb\u00e9 ba ita nia vizi\u00f1u sira.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a>Preokupasaun Prinsip\u00e1l La\u2019o Hamutuk<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk apoia prins\u00edpiu kriminalizasaun ba as\u00e9diu seksu\u00e1l, asaun seksu\u00e1l la ho konsentimentu no insestu. Parte ida ne\u2019e responde ba lakuna ne\u2019eb\u00e9 durante tinan barak impede sistema justisa atu proteje v\u00edtima, liuliu feto, labarik, juventude no pessoa vulneravel. Maib\u00e9, aprovasaun artigu sira ne\u2019e\u00a0 tenke akompa\u00f1a ho medida implementasaun, formasaun ba PNTL, Minist\u00e9riu P\u00fabliku, Defensoria P\u00fablika no tribun\u00e1l, protokolu entrevista v\u00edtima, apoiu psikososi\u00e1l, protesaun testemu\u00f1a, interpreter, referal ba sa\u00fade no orsamentu adekuadu. Lei di\u2019ak sei fraku, se v\u00edtima la hetan asesu ba justisa seguru, lalais no sensivel ba trauma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk konkorda katak liberdade espresaun la\u2019\u00f3s direitu absolutu. Maib\u00e9 restrisaun ba liberdade espresaun tenke tuir prins\u00edpiu legalidade, nesesidade no proporsionalidade. Bainhira iha ona mekanizmu siv\u00edl, direitu resposta, retifikasaun, kompensasaun proporsional no \u00e9tika media mak pena prizaun ba defamasaun sai resposta ne\u2019eb\u00e9 todan liu no risku liu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk reko\u00f1ese katak Estadu iha dev\u00e9r konstituision\u00e1l atu proteje dignidade ema nian, integridade peso\u00e1l, liberdade seksu\u00e1l, fam\u00edlia, onra no reputasaun. Maib\u00e9, iha estadu demokr\u00e1tiku, protesaun ba dignidade no reputasaun la tenke sakrifika liberdade espresaun, liberdade imprensa, partisipasaun p\u00fablika, direitu atu kritika autoridade, no povu nian direitu atu hetan informasaun kona-ba asuntu p\u00fabliku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a>Proposta Lei Kriminalizasaun Defamasaun Kontra Konvensaun Internasion\u00e1l Direitus Umanus<\/a><a><\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Timor-Leste nu\u2019udar parte ba Konvensaun Internasion\u00e1l kona-ba Direitu Siv\u00edl no Pol\u00edtiku iha obrigasaun atu respeita liberdade espresaun no garante katak kualk\u00e9r restrisaun ba direitu ida ne\u2019e mak legal, neses\u00e1ria no proporsional.&nbsp;Proposta Lei kriminalizasaun defamasaun ne\u2019e kontra Direitus Umanus, liuliu Artigu 19 Deklarasaun Universal Direitu Umanus no Artigu 23 Konstituisaun RDTL, tanba kriminaliza liberdade espresaun no asesu informasaun.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk rejeita kriminalizasaun defamasaun tomak tanba proposta ne\u2019e ameasa liberdade espresaun no justisa ba ema vulneravel. Presiza lei ne\u2019eb\u00e9 proteje direitu ema hotu, la\u2019\u00f3s penaliza kritika ka falta asesu informasaun.&nbsp;Ami nian pozisaun mak rem\u00e9diu tenke proporsional, siv\u00edl, reparasaun no kompativel ho liberdade espresaun, la\u2019\u00f3s pena prizaun ne\u2019eb\u00e9 bele kria efeitu intimidat\u00f3riu ba jornalista, ativista, denunsiante, akad\u00e9miku, komunidade afetada no sidadaun sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk m\u00f3s hakarak alerta kona-ba risku SLAPP, katak prosesu judisi\u00e1l bele uza atu tau obst\u00e1kulu ba partisipasaun p\u00fablika. Iha Timor-Leste, diferensa pod\u00e9r entre figura p\u00fabliku, empreza boot ka kontratad\u00f3r estadu ho jornalista, ONG, komunidade rur\u00e1l no sidadaun bain-bain boot tebes. Lei defamasaun ho pena prizaun bele halo desekil\u00edbriu ida ne\u2019e sai boot liu tan, tanba ema ho pod\u00e9r ekon\u00f3miku no pol\u00edtiku bele uza prosesu krimin\u00e1l atu intimida sira ne\u2019eb\u00e9 fahe informasaun kona-ba korrupsaun, kontratu p\u00fabliku, impaktu ambient\u00e1l no d\u00edvida ka kaptura regulad\u00f3ra.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lei defamasaun ho prizaun bele sai instrumentu atu proteje interese kompa\u00f1ia estrativa, kontratu infraestrutura boot no entidade koletiva husi kontrolu p\u00fabliku. Komunidade afetada no sosiedade siv\u00edl tenke iha liberdade atu loke diskusaun no fahe informasaun kona-ba impaktu ambient\u00e1l, kontratu injustu, d\u00edvida p\u00fablika, konflitu interese no kaptura regulad\u00f3ra. Lei pen\u00e1l la bele sai instrumentu protesaun ba pod\u00e9r estrativu atu halakon komunidade nian lian.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong><a>Kriminaliza\u00a0Defamasaun\u00a0Ne\u2019e\u00a0Provoka\u00a0Fali\u00a0Trauma\u00a0Okupasaun\u00a0Indon\u00e9zia\u00a0Nian<\/a>\u00a0Tanba\u00a0Implementa\u00a0Fila\u00a0Fali Represaun\u00a0Ne\u2019eb\u00e9\u00a0Uza\u00a0Durante\u00a0Okupasaun<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Timor-Leste parte husi mundu ne\u2019eb\u00e9 iha kometimentu atu lori Nasaun ba ambiente ne\u2019eb\u00e9 demokr\u00e1tiku no respeita direitus umanus, ita labele hafo\u2019er fali ita nia integridade no val\u00f3r rezist\u00e9nsia popul\u00e1r. Proposta lei kriminaliza defamasaun bele reativa fila-fali trauma ne\u2019eb\u00e9 Timor-oan esperi\u00e9nsia durante okupasaun Indon\u00e9zia nian. Trauma ho tipu inter-jerasion\u00e1l ne\u2019e bele f\u00f3 tutan ba jerasaun oin mai, se iha tempu agora ita la kura kedas. Se ita kontra okupasaun represivu, ita rasik labele repete fila fali pol\u00edtika opresivu milit\u00e1r Indon\u00e9zia nian ne\u2019eb\u00e9 kaer no oho se de\u2019it mak temi, kr\u00edtika, defama no tolok rejime Suharto iha tempu ne\u2019eb\u00e1. Ho razaun ida ne\u2019e, La\u2019o Hamutuk rejeita tot\u00e1lmente introdusaun husi proposta lei kriminalizasaun ne\u2019e iha pasadu, agora no iha futuru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk la kompara Parlamentu demokr\u00e1tiku ho rejime okupasaun, maib\u00e9 ami hakarak f\u00f3 lembra de\u2019it katak mem\u00f3ria ist\u00f3riku obriga atu ita hotu kuidadu ba iha kualk\u00e9r lei ne\u2019eb\u00e9 limita lian p\u00fabliku. Ita hotu fiar katak Timor-Leste la harii nian independ\u00e9nsia atu povu fila fali ba kultura ta\u2019uk, ita nian independ\u00e9nsia harii husi liberdade, dignidade, solidariedade no korajen atu ko\u2019alia verdade. Demokrasia forte la\u2019\u00f3s demokrasia ne\u2019eb\u00e9 la iha kritika; demokrasia forte mak demokrasia ne\u2019eb\u00e9 rona kritika, responde ho evid\u00e9nsia, korrije erru no respeita povu hanesan fonte soberania.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a>Nesesidade Liu Atu Iha Lei Protesaun Denunsiante Duke Kriminalizasaun Defamasaun<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Timor-Leste seidauk iha lei ida ne\u2019eb\u00e9 efetivu atu proteje denunsiante (ema ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 sai informasaun kona-ba krime, korrupsaun, ka abuzu iha instituisaun ida nia laran). Se lei kriminalizasaun defamasaun aprova no laiha lei protesaun ba denunsiante, mak ema ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 sai informasaun kona-ba korrupsaun, abuzu pod\u00e9r, viol\u00e9nsia ka risku ambient\u00e1l sei hetan ameasa boot liu tanba ne\u2019e La\u2019o Hamutuk hanoin nesesidade liu halo Lei ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 seguransa ba ema ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 sai informasaun kona-ba krime sira ne\u2019eb\u00e9 iha ligasaun ho interese p\u00fabliku duke lei kriminalizasaun defamasaun.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a>Figura P\u00fabliku Tenke Prontu Simu Kritika, La\u2019\u00f3s Proteje An Ho Lei<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Konstituisaun RDTL art. 2.1 hatete: &#8220;Soberania hatuur metin iha povu&#8221;. Figura p\u00fabliku, empreza p\u00fablika, kontratad\u00f3r estadu no entidade ne\u2019eb\u00e9 jere rekursu povu nian tenke simu fiskalizasaun ka kontrolu boot liu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Povu sira merese protesaun reputasaun ne\u2019eb\u00e9 forte, maib\u00e9 autoridade p\u00fablika no entidade ne\u2019eb\u00e9 atua iha interese p\u00fabliku la bele uza lei pen\u00e1l atu evita kritika. Se informasaun ida falsu, resposta apropriada mak retifikasaun, direitu resposta, esklaresimentu p\u00fabliku, kompensasaun siv\u00edl proporsional ka mekanizmu media ethics; la\u2019\u00f3s prizaun. Bainhira figura p\u00fabliku sente ofendidu ho kritika, sira bele uza meius siv\u00edl ka retratasaun p\u00fablika. La presiza lori ema ba prizaun.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>Meius Atu Prosesa Defamasaun Eziste Tiha Ona<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha artigu barak ona iha K\u00f3digu Siv\u00edl (artigu 67 to\u2019o 78) ne\u2019eb\u00e9 ko\u2019alia kona ba meius seluk atu prosesa problema defamasaun ne\u2019e hakerek ona hanesan alegasaun siv\u00edl husi v\u00edtima hasoru ema ne\u2019eb\u00e9 defama. Alende ida ne\u2019e, se ema ida falsamente halo keixa ba autoridade sira ba ema ne\u2019eb\u00e9 \u201calegadu\u201d ba krime ida, artigu 285 husi k\u00f3digu pen\u00e1l konsidera ona asaun refere nu\u2019udar krime ida \u201c<em>Den\u00fancia Caluniosa<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lei Komunikasaun Sosi\u00e1l m\u00f3s prevee mekanizmu oin-oin atu hamate not\u00edsia falsu ne\u2019eb\u00e9 hakanek ema-nia onra no atu ezije publikasaun not\u00edsia hodi defende an.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a>Falta Konsultasaun P\u00fabliku<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Projetu lei ida ne\u2019e kria krime foun sira ne\u2019eb\u00e9 s\u00e9riu no afeta liberdade fundament\u00e1l ema hotu nian. La\u2019o Hamutuk apresia Parlamentu in\u00edsia ona konsultasaun p\u00fablika ho entidade balun, maske nune\u2019e la\u2019o enkoraja atu realiza konsultasaun nasional molok debate no votasaun final.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Konsultasaun la\u2019\u00f3s halo iha Dili de\u2019it maib\u00e9 presiza to ba iha munis\u00edpiu sira no presiza iha dokumentu iha Tetun jur\u00eddiku ne\u2019eb\u00e9 klaru no presiza rona m\u00f3s perspetiva husi jornalista, Konsellu Imprensa, organizasaun feto no labarik, juventude, pessoa ho defisi\u00e9nsia, PDHJ, Minist\u00e9riu P\u00fabliku, PNTL, Defensoria P\u00fablika, Igreja, autoridade lok\u00e1l, akad\u00e9miku, sobrevivente viol\u00e9nsia seksu\u00e1l, komunidade rural no relat\u00f3riu konsultasaun tenke publika antes diskusaun votasaun final.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a>Kontradisaun ho Prins\u00edpiu Justisa P\u00fablika<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha artigu sira ba kriminaliza defamasaun, injuria, ofense ba memoria matebian, ofensa ba entidade koletiva ho tipu prosesu akuzasaun partikul\u00e1r (<em>private prosecution<\/em>) sistema prosesu krimin\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 inisiativa ba akuzasaun depende ba v\u00edtima nia keixa, la\u2019\u00f3s ba prokurad\u00f3r p\u00fabliku. V\u00edtima rasik mak tenke halo keixa no tuir prosesu, la\u2019\u00f3s Estadu liu husi Minist\u00e9riu P\u00fablika. No ba artigu as\u00e9diu seksu\u00e1l no perturbasaun seksu\u00e1l uza sistema mista, depende ba keixa (akuzasaun partikul\u00e1r), maib\u00e9 prosesu sai p\u00fabliku (prokurad\u00f3r) bainhira v\u00edtima iha idade tinan 17 mai kraik ka vulneravel.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sistema akuzasaun partikul\u00e1r ba defamasaun no injesaun iha proposta ne\u2019e iha l\u00f3jika (proteje autonomia v\u00edtima no prevene abuzu husi Estadu), maib\u00e9 iha frakeza boot mak v\u00edtima ema ki\u2019ik, ema iha \u00e1rea rural, no ema ho rendimentu ki\u2019ik sei difisil atu asesu justisa tanba tenke selu kustu advogadu, taxa tribunal ho prosesu ne\u2019eb\u00e9 komplikadu, aumenta gasta tempu no enerjia atu tuir prosesu ne\u2019eb\u00e9 naruk. Presiza aumenta mekanizmu protesaun ba v\u00edtima vulneravel no prevensaun ba abuzu husi akuzasaun partikul\u00e1r, atu asegura katak justisa la\u2019\u00f3s de\u2019it ba ema ne\u2019eb\u00e9 iha osan.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk nu\u2019udar organizasaun ne\u2019eb\u00e9 servisu durante tinan 26 atu promove demokrasia no direitus umanus iha Timor-Leste, ami hanoin katak kriminalizasaun as\u00e9diu seksu\u00e1l, importunasaun seksu\u00e1l no insestu nu\u2019udar pasu pozitivu ne\u2019eb\u00e9 ami apoia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9, kriminalizasaun defamasaun ho prizaun nu\u2019udar ameasa s\u00e9riu ba liberdade espresaun, demokrasia no direitus umanus. Figura p\u00fabliku sira tenke prontu simu kr\u00edtika faktual. Timor-Leste la\u2019\u00f3s rejime ditad\u00f3r, maib\u00e9 estadu demokr\u00e1tiku ne\u2019eb\u00e9 soberania iha povu. Denusiante ka&nbsp;<em>Whistleblower<\/em>&nbsp;sira presiza protesaun la\u2019\u00f3s prizaun. Parlamentu tenke halo konsultasaun p\u00fablika molok deside kona-ba lei ne\u2019e.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk husu Parlamentu atu separa asuntu rua iha Projetu Lei. Parte kona-ba as\u00e9diu seksu\u00e1l, asaun seksu\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 la iha konsentimentu no insestu bele kontinua ho konsultasaun p\u00fablika v\u00edtima-sentradu. Parte kona-ba defamasaun ho pena prizaun tenke hasai husi K\u00f3digu Pen\u00e1l. Se Parlamentu hakarak regula reputasaun, mat\u00e9ria ne\u2019e tenke trata liu husi lei siv\u00edl separada, direitu resposta, retifikasaun, kompensasaun proporsional, mediasaun, Konsellu Imprensa, media ethics no mekanizmu anti-SLAPP.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ho razaun sira ne\u2019e, La\u2019o Hamutuk ezije atu suspende prosesu aprovasaun, no halo konsultasaun p\u00fablika tomak no hasai kriminalizasaun defamasaun husi projetu. Aprova de\u2019it krime foun ne\u2019eb\u00e9 proteje v\u00edtima (as\u00e9diu, importunasaun no insestu).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">La\u2019o Hamutuk rekomenda ba Parlamentu Nasion\u00e1l;<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Atu hasai artigu 187.\u00ba-A to\u2019o 187.\u00ba-H husi Projetu Lei S\u00e9tima Alterasaun ba K\u00f3digu Pen\u00e1l. Se Parlamentu insiste atu regula defamasaun, tenke hasai pena prizaun hotu no regula de\u2019it liu husi lei siv\u00edl separada ho salvaguarda ba verdade, boa-f\u00e9, interesse p\u00fabliku, kritika pol\u00edtika, kritika jornal\u00edstika, opiniaun, kritika ho humor, ironia ka forma art\u00edstika, peskiza akad\u00e9mika, den\u00fansia korrupsaun, protesaun fonte no anti-SLAPP.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Halo konsultasaun p\u00fablika ba ema hotu, La\u2019o Hamutuk husu Parlamentu Nasion\u00e1l atu suspende prosesu aprovasaun to\u2019o konsultasaun p\u00fablika nakloke ho Organizasaun sosiedade siv\u00edl, Asosiasaun jornalista, Organizasaun feto no labarik, Defensor direitus umanus no Komunidade lok\u00e1l sira. Demokrasia presiza partisipasaun, la\u2019\u00f3s desizaun husi leten ba kraik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk rekomenda atu Parlamentu kontinua diskute artigu kona-ba as\u00e9diu seksu\u00e1l, asaun seksu\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 la iha konsentimentu no insestu, maib\u00e9 ho konsultasaun p\u00fablika. Parlamentu Nasion\u00e1l m\u00f3s tenke garante orsamentu no kapasidade institusion\u00e1l atu lei ne\u2019e bele implementa ho efetividade.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La\u2019o Hamutuk rekomenda atu Parlamentu Nasion\u00e1l reforsa direitu resposta, retifikasaun,&nbsp;<em>media ethics<\/em>,&nbsp;<em>media literacy<\/em>,&nbsp;<em>fact-checking<\/em>&nbsp;independente no mekanizmu siv\u00edl lalais, kustu ki\u2019ik liu no asesivel ba ema ki\u2019ik. Protesaun reputasaun tenke serve povu, la\u2019\u00f3s sai arma ba poder\u00f3zu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Neon Metin Relasiona ho esbosu projetu de lei kodigu penal, hodi kriminaliza defamasaun. Organizasaun La\u2019o Hamutuk hatoo apresiasaun ba Parlamentu Nasion\u00e1l, tanba f\u00f3 oportunidade ba sosiedade siv\u00edl atu kontribui iha diskusaun kona-ba Projetu Lei Alterasaun ba K\u00f3digu Pen\u00e1l. Projetu Lei ida ne\u2019e importante tanba trata mat\u00e9ria sensivel rua ne\u2019eb\u00e9 presiza separa ho klaridade, protesaun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4838,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-23062","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23062","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23062"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23063,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23062\/revisions\/23063"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4838"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}