{"id":23067,"date":"2026-06-05T22:14:49","date_gmt":"2026-06-05T13:14:49","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=23067"},"modified":"2026-06-05T22:15:22","modified_gmt":"2026-06-05T13:15:22","slug":"fongtil-rejeita-kriminalizasaun-difamasaun-no-injuria-tanba-ameasa-liberdade-espresaun-no-imprensa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/06\/05\/fongtil-rejeita-kriminalizasaun-difamasaun-no-injuria-tanba-ameasa-liberdade-espresaun-no-imprensa\/","title":{"rendered":"FONGTIL Rejeita Kriminalizasaun Difamasaun no Inj\u00faria Tanba Ameasa Liberdade Espresaun no Imprensa"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Forum Organizasaun Naun Governamental Timor-Leste (FONGTIL)&nbsp;rejeita proposta kriminalizasaun difamasaun no inj\u00faria tanba konsidera bele ameasa liberdade espresaun no imprensa ne\u2019eb\u00e9 garante iha Konstituisaun. Organizasaun ne\u2019e husu Parlamentu Nasion\u00e1l no Governu atu mant\u00e9in mat\u00e9ria hirak-ne\u2019e iha K\u00f3digu Sivil, tanba mekanizmu sivil sufisiente atu proteje onra no reputasaun ema nian laiha limita direitu fundament\u00e1l sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Porta Voz Fongtil Elivnia A. Correia, hatete, husi perspetiva Fongtil nian kona-ba kriminalizasaun ba defamasaun no inj\u00faria hamate liberdade espresaun ne\u2019ebe garante iha Konstituisaun RDTL. Tanba ne\u2019e Fongtili rejeita ba alterasaun ba kodigu penal hodi kriminaliza difamasaun no injuria tanba bele ameasa liberdade espresaun no imprensa ne\u2019eb\u00e9 garante iha Konstituisaun<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cAmi rejeita tot\u00e1l ba alterasaun ba Kodigu Penal hodi Kriminaliza Difamasaun no Injuria bele f\u00f3 afeta direta ba Liberdade Espresaun ne\u2019ebe mak grantia iha Konstiuisaun RDTL artigu 40 no 41,\u201d dehan Porta Voz Fongtil Elivnia A. Correia liu husi konferensia Imprensa iha Salun Fongtil Kaikoli, Sexta 5\/06.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia haktuir, Tanba ne\u2019e Fongtil ho nia membru sira hotu, halo litura ba draf aditamentu ba k\u00f3digu penal, ne&#8217;e Parlamentu Nasional halo iha artigu sira hanesan: Artigo 187.\u00b0-A, artigu 187.\u00b0-B, Artigo 187.\u00b0-C, Artigo 187.\u00b0-D, halo aditamentu ba artigu sira Mensiona iha leten ne&#8217;e hamate ona diretu, liberdade no garanti ida-idak nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cAmi husu ba Parlamentu Nasion\u00e1l no Governu atu mantein mat\u00e9ria kona-ba difamasaun no inj\u00faria iha \u00e1mbitu K\u00f3digu Sivil, ne\u2019ebe natureza vinkulativa. Ami konsidera katak mekanizmu sivil sira sufisiente atu proteje direitu ba onra no reputasaun, enkuantu evita risku limitasaun ba liberdade espresaun no liberdade imprensa ne\u2019ebe garante iha Konstituisaun RDTL,\u201d sira husu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba, Fongtil mos hare katak Proposta Lei ne&#8217;ebe introd\u00fas rejime kompletu ida relasiona ho krime sira hasoru onra no, ho &#8220;estrat\u00e9jia&#8221; hatama proposta sira ba krime difamasaun hamutuk ho proposta relasiona ho krime viol\u00e9nsia seksu\u00e1l nian, nu&#8217;udar krime sira ne\u2019ebe iha duni nesesidade atu haree tanba sira-nia gravidade, hodi halo proposta lei ne&#8217;e sai susar liu atu kontra.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9 sosiedade sivil prontu atu hato&#8217;o ninia opiniaun espesifiku ba asuntu oinoin iha proposta ne&#8217;e, mezmu sira la relasiona ba nmalu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia esplika, Iha \u00e1rea liberdade espresaun no difamasaun, sei kriminaliza, entre sira seluk: Tanba iha difamasaun (Artigu 187-A): ema ne\u2019ebe, iha parte seluk nia oin, hatudu ba ema ida faktu ka julgamentu ofensivu ida &#8211; maski hanesan alegasaun de&#8217;it ne\u2019ebe prejudika ema-nia onra, naran di&#8217;ak ka reputasaun sei hasoru pena prizaun tinan 1 to&#8217;o 3 tolu ka multa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">No ema ne\u2019ebe mak reprod\u00fas de&#8217;it ka fahe fali deklarasaun difamat\u00f3ria m\u00f3s hetan kastigu. Pena sa&#8217;e ba tinan 2 to&#8217;o 5 bainhira deklarasaun ne&#8217;e espalla liuhosi m\u00eddia ka meiu eletr\u00f3niku ne\u2019ebe asesivel ba p\u00fabliku, bainhira ema deklara hatene katak faktu falsu, ka bainhira nia hatudu faktu ida ne\u2019ebe relasiona ho krime.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha Inj\u00faria (Artigu 187-B): liafuan ofensivu sira ne\u2019ebe dirije diretamente ba ema ida bele hetan kastigu prizaun to&#8217;o tinan 2, aumenta ba tinan 4 bainhira divulga barak liuhosi m\u00eddia ka rede eletr\u00f3niku sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">No Ofensa ba ema koletivu (Artigu 187-D): espalla faktu sira ne\u2019ebe bele estraga kredibilidade, prestijiu ka konfiansa hosi instituisaun ka empreza ida lori kastigu prizaun tinan 1 to&#8217;o tinan 2 ka multa haluan direitu ba onra no dignidade, ne\u2019ebe pertense de&#8217;it ba ema, ba empreza no instituisaun p\u00fablika sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e mos ofensa ba mem\u00f3ria ema mate nian (Artigu 187C): rejime ne&#8217;e habelar atu proteje onra hosi ema ne\u2019ebe mate ona. Krime ne&#8217;e aplika ba ema ne\u2019ebe mate ona to&#8217;o tinan 50 liub\u00e1 no sira nia fam\u00edlia mak iha direitu atu halo akuzasaun form\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha fatin hanesan, Diret\u00f3r Ezekutivu Fongtil, Inocencio de Jesus Xavier, hatete, governu no Parlamentu halo hela diskusaun ida kona-ba kriminalizasaun ba difamasaun no injuria. Pontu sira ne\u2019e atu hatete katak ema sira hanesan defensor ba demokrasia no direitu umanus no diretu sosial sira seluk, inklui media sira iha ameasadu nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e mos limita tiha liberdade espasu siviku ida, liu-liu kontrolu sosial sira ba projeitu sira ne\u2019ebe la\u2019o iha Timor ka asaun ruma ne\u2019ebe komete husi ema boot sira, ne\u2019e hatudu ema sei labele halo protestu tanba ebosu lei ne\u2019ebe maka sira halo ne\u2019e mak sei protese sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e, Fongtil husu ba Parlamentu Nasion\u00e1l no Governu atu labele kriminaliza difamasaun no injuria, maib\u00e9 nafatin trata mat\u00e9ria hirak-ne&#8217;e iha K\u00f3digu Sivil, tanba mekanizmu sivil konsidera sufisiente atu proteje onra no reputasaun ema nian, ho respeitu ba liberdade espresaun ne\u2019ebe garante husi Konstituisaun.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Forum Organizasaun Naun Governamental Timor-Leste (FONGTIL)&nbsp;rejeita proposta kriminalizasaun difamasaun no inj\u00faria tanba konsidera bele ameasa liberdade espresaun no imprensa ne\u2019eb\u00e9 garante iha Konstituisaun. Organizasaun ne\u2019e husu Parlamentu Nasion\u00e1l no Governu atu mant\u00e9in mat\u00e9ria hirak-ne\u2019e iha K\u00f3digu Sivil, tanba mekanizmu sivil sufisiente atu proteje onra no reputasaun ema nian laiha limita direitu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23068,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-23067","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23067","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23067"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23067\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23069,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23067\/revisions\/23069"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}