{"id":23119,"date":"2026-06-12T20:19:39","date_gmt":"2026-06-12T11:19:39","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=23119"},"modified":"2026-06-12T20:19:41","modified_gmt":"2026-06-12T11:19:41","slug":"relatoriu-indikador-xave-demografia-no-saude-2026-hatudu-governo-presiza-fo-atensaun-ba-problema-mal-nutrisaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/06\/12\/relatoriu-indikador-xave-demografia-no-saude-2026-hatudu-governo-presiza-fo-atensaun-ba-problema-mal-nutrisaun\/","title":{"rendered":"Relat\u00f3riu Indikador Xave Demografia no Sa\u00fade 2026 Hatudu Governo Presiza fo Atensaun ba Problema Mal Nutrisaun"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Instituto Nasional Estatistika Timor-Leste (INETL) lansa relatorio peskiza indikador xave ba demografia no saude iha Timor-Leste hodi haforsa no hafoun dadus sira ne&#8217;ebe halo ona iha tinan 2016 no husi relatorio ne&#8217;e bele ajuda Ministeriu Sa\u00fade no parseiru relevante atu bele halo planu ba dezenvolvimentu seitor sa\u00fade,&nbsp;nune\u2019e husi dadus nee hatudu hatudu governu tenke kontinua tau atensaun ba problema mal nutrisaun tanba komparasaun entre dadus 2016 no 2026 seidauk iha mudansa diak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prezidente INETL, IP Elias Ferreira dehan, peskiza ne\u00e9 hala\u00f3 tanba hetan kolaborasaun no servisu hamutuk entre INETL,I.P, Ministeriu das Finansas no Ministeriu da Sa\u00fade no hetan asistensia teknika husi ICF Macro International Washington, hetan mos apoiu husi&nbsp;&nbsp;parseirus desenvolvimentu, hanesan UNFPA, UNICEF, WFP, DFAT no Banku Mundial, ba kontribuisaun fundus ba peskiza ida-ne\u2019e, nune\u2019e prosesu diskusaun ba kuestionariu TL DHS 2025, hahu kedas iha tinan 2024 ho estabelisimentu Komite tekniku hodi halo diskusaun ba Kuestionariu, planu implementasaun no orsamentu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Orsamentu ba aktividades peskisa ne\u00e9 58 % mai husi Governo Timor-Leste no 42 % mai husi ita nian pareseiros sira nebe oin hau temi&#8221; dehan Prezidenti INETTL, IP Elias Ferreira iha ambitu lansamentu relatorio iha salaun auditorium Ministeriu Finansas aitarak-laran Dili, (11\/06).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan tan, peskiza TL DHS 2025, hahu implementa iha kampu iha loron 29 de Setembru to\u2019o 23 de Desembru 2025 no kontinua iha 12 de Janeiru to\u00f3 31 de Janieru 2026 nune&#8217;e iha peskiza ne\u00e9 INETL,I.P, Ministeriu das Finansas rekruta staff Timor oan hamutuk 120 nebe kompostu husi Supervisores, Intervistadors no Motorista, treinadores mai husi staff INETL,I.P, Ministeriu das Finansass no Ministeriu da Saude Staff Biomarkes nebe hasai ran no tetu labarik no inan feton sira mai husi laboratorium Ministeriu da Sa\u00fade husi Nasional no Munisipius.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fatin hanesan Ministera Finansas Santina Viegas Cadosso dehan, resultadu Peskiza Demografia no Saude Timor-Leste 2025\u20132026 f\u00f3 dados foun kona-ba fertilidade, mortalidade, saude reprodutiva, saude inan no labarik, nutrisaun no planeamentu familiar, nune\u2019e peskiza demografia no saude ikus mak halo iha 2016, agora ho TL DHS 2025\u20132026 iha base forte atu kompara mudansa sira iha peri\u00f3du 2016 to\u2019o 2025\u20132026, husi dadus nee Ministeriu da Saude, parseirus desenvolvimentu no entidades seluk bele uza dadus hirak-ne\u2019e atu halo planeamentu loos liu iha sekt\u00f3r saude no dadus ne\u2019e mos hatudu susesu importante sira tuir resid\u00e9nsia, taxa fertilidade a nivel nasion\u00e1l mak 3.4%, iha \u00e1rea urbanu 2.4% no \u00e1rea rur\u00e1l 3.8%, kuandu kompara ho TL DHS 2016, trend fertilidade mos mostra mudansa signifikante: TL DHS 2009\/2010 mak 5.7%, TL DHS 2016 4.2% no TL DHS 2025\u201326 tun fali ba 3.4%.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cDadus ne\u2019eb\u00e9 bele konfia mak baze ba pol\u00edtika di\u2019ak, dadus sei la\u2019\u00f3s de\u2019it haforsa ita-nia kapasidade atu alvu programa ba desenvolvimentu ho loloos, maib\u00e9 mos sei tau hanesan sasukat ida ne\u2019eb\u00e9 bele asegura katak desizaun governu nian bazeia ba evid\u00e9nsia di\u2019ak liu ne\u2019eb\u00e9 disponivel&#8221; dehan Ministra Finansas Santina Viegas Cadosso iha salaun auditorium Ministeriu Finansas aitarak-laran, (11\/06).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan tan, progresu boot iha asist\u00e9nsia durante partu iha TL DHS 2009\/2010, de\u2019it 33% partu sira assiste; iha 2016 aumenta ba 60% no iha TL DHS 2025\u201326 tuir dados sai ba 78%, dados ne\u2019e hatudu katak nafatin ema feto sira agora liu-liu prefere parto iha fasilidade saude duke iha uma, maib\u00e9 iha \u00e1rea malnutrisaun&nbsp;presiza kontinua tau atensaun seriu tanba dados TL DHS 2009\/2010 hatudu preval\u00e9nsia 58%, iha TL DHS 2016 tun ba 46% no iha TL DHS 2025\u201326 seidauk muda barak, ne\u2019eb\u00e9 mak 45%, nune\u2019e Ekipa INETL, I.P no Ministeriu das Finansas sei kontinua reforsa koordinasaun no komunikasaun ho parseiru sira iha implementasaun atividade importante sira ligadu ba TL DHS, tanba ne&#8217;e husi relatoriu final sei hato\u2019o lansamentu iha fulan Setembru 2026, depois analiza detalhadu tuir kategoria variavel sira iha kuestion\u00e1riu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Maib\u00e9 iha \u00e1rea malnutrisaun ita presiza kontinua tau atensaun seriu, dados TL DHS 2009\/2010 hatudu preval\u00e9nsia 58%, iha TL DHS 2016 tun ba 46% no iha TL DHS 2025\u201326 seidauk muda barak, ne\u2019eb\u00e9 mak 45%&#8221; konklui Ministra Finansas Santina Viegas Cadosso.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Instituto Nasional Estatistika Timor-Leste (INETL) lansa relatorio peskiza indikador xave ba demografia no saude iha Timor-Leste hodi haforsa no hafoun dadus sira ne&#8217;ebe halo ona iha tinan 2016 no husi relatorio ne&#8217;e bele ajuda Ministeriu Sa\u00fade no parseiru relevante atu bele halo planu ba dezenvolvimentu seitor sa\u00fade,&nbsp;nune\u2019e husi dadus nee hatudu hatudu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23120,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-23119","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23119","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23119"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23119\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23121,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23119\/revisions\/23121"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23120"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23119"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23119"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23119"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}