{"id":23133,"date":"2026-06-12T20:36:38","date_gmt":"2026-06-12T11:36:38","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=23133"},"modified":"2026-06-12T20:36:43","modified_gmt":"2026-06-12T11:36:43","slug":"soe-lixu-mediku-iha-fatin-publiku-hatudu-falta-konsiensia-moral-iha-setor-saude","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/06\/12\/soe-lixu-mediku-iha-fatin-publiku-hatudu-falta-konsiensia-moral-iha-setor-saude\/","title":{"rendered":"So\u2019e Lixu M\u00e9diku Iha Fatin P\u00fabliku Hatudu Falta Konsi\u00e9nsia Moral iha Set\u00f3r Sa\u00fade"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liga ho Set\u00f3r Sa\u00fade iha Timor-Leste ne\u2019ebe maka kontinua so\u2019e lixu m\u00e9diku arbiru iha fatin p\u00fabliku no \u00e1rea Tibar husi ospital no sentru sa\u00fade, ida ne\u2019e hatudu falta konsi\u00e9nsia moral no responsabilidade husi parte profision\u00e1l sa\u00fade sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liga ho Sentru Sa\u00fade sira balun no hospital sira ne\u2019ebe maka kontinua so\u2019e lixu mediku nian iha fatin publiku no iha Tibar ne\u2019e, Madre Guilhermina Mar\u00e7al mos hatete, kona-ba lixu medesina nian ne\u2019eb\u00e9 fakar ka so\u2019e arbiru de\u2019it ba rai, ida ne\u2019e bele lori impaktu negativu ba ambiente no sa\u00fade p\u00fablika.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cLoloos ne\u2019e restu husi aimoruk ne\u2019e loloos ke\u2019ek rai kuhak hakoi tiha labele fakar arbiru de\u2019it\u201d dehan Madre Guilhermina ba Jornalista Neon Metin iha Salaun Parokia saun Jos\u00e9 Kategral Dili, Sexta 12\/06.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9 se bainhira lixu medesina nian maka so\u2019e de\u2019it iha fatin publiku sira ne\u2019e, ida ne\u2019e problema boot, loloos ne\u2019e pessoal Sa\u00fade sira maka komprende kona-ba nia risku sira maib\u00e9 sira rasik maka laiha konsensia no so\u2019e lixu medesina arbiru de\u2019it.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cHa\u2019u hanoin katak buat ida maka ne\u2019e falta hanoin, konsensia maka menus, ita hatene katak ema Sa\u00fade ne\u2019e tenke hatene sira ne\u2019e ka, Sa\u00fade maka la hatene fali ida ne\u2019e Sa\u00fade ba halo saida,\u201d nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e, husu ba iha responsabilidade Sa\u00fade atu iha komitmentu boot liu hodi garante Timor-Leste sai nu\u2019udar sosiedade ida ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak, moos no saudavel. Bainhira sosiedade ida moos no saudavel, povu mos bele moris iha kondisaun sa\u00fade ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sosedade Sivli Husu Minsit\u00e9riu Sa\u00fade Rigor\u00f3zu Trata Lixu Hospit\u00e1l Nian<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Organizasaun Naun Governament\u00e1l Asosiasaun Hak husu ba Minist\u00e9riu Sa\u00fade atu rigor\u00f3zu iha tratamentu lixu hospit\u00e1l nian, tanba lixu m\u00e9diku ne&#8217;eb\u00e9 so\u2019e hamutuk ho lixu baibain iha fatin publiku no Tibar bele ameasa sa\u00fade p\u00fablika no ambiente. Tanba ne\u2019e governu atu asegura tratamentu ne&#8217;e hala&#8217;o tuir regulamentu no SOP ne&#8217;eb\u00e9 eziste.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vise Diret\u00f3r Dahuluk Asosiasaun Hak, Antonino de Limas, hatete, sa\u00fade ambient\u00e1l kona-ba lixu husi hospit\u00e1l atu likuida ka maran ne&#8217;e kateg\u00f3ria lixu ne&#8217;eb\u00e9 f\u00f3 risku boot ba ema nia vida no ambiente, tanba materi\u00e1l sira utilizasaun aimoruk ne&#8217;e presiza tratamentu espesifiku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan, kona-ba sa\u00fade ambiente nia prosesa ne&#8217;e ketak, baibain loloos hospit\u00e1l iha ekipamentu ne&#8217;e prosesa ketak ida, labele kahor ho lixu sira baibain. Tanba, uluk lixu hospit\u00e1l nian so\u2019e de&#8217;it iha mota laran akontese, iha Dili akontese, iha Oekusse m\u00f3s akontese.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Tanba lixu hospit\u00e1l ne&#8217;e tau hamutuk so\u2019e iha Tibar ne&#8217;e nafatin lori riksu, liu-liu ba ita nia maluk sira ne&#8217;eb\u00e9 halo servisu iha fatin lixu ne&#8217;e, inklui ba ita nia maluk balun buka sasan balun ne&#8217;eb\u00e9 karik sei bele \u00fatiliza iha lixu Tibar. Entaun f\u00f3 risku ba sa\u00fade maluk sira ne&#8217;eb\u00e9 halo servisu,&#8221; dehan Vise Direit\u00f3r Dahuluk Asosiasaun Hak, Antonino.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne&#8217;e, loloos Minsiteriu Sa\u00fade sira kompriende saida mak sa\u00fade ambient\u00e1l, tratamentu ba lixu husi hospit\u00e1l ninian, regulamentu iha ba lixu ne&#8217;e iha, problema ne&#8217;e sira la kumpri regra ne&#8217;eb\u00e9 ezist\u00e9, entaun labele f\u00f3 orientasaun di&#8217;ak ba maluk sira ne&#8217;eb\u00e9 halo servisu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Ha&#8217;u hanoin Minsiteriu Sa\u00fade loloos atu haree sasan ne&#8217;e rigor\u00f3zu, ne&#8217;e obrigasaun ne&#8217;eb\u00e9 Minist\u00e9riu Sa\u00fade tenke halo. Ita husu ba Minist\u00e9riu Sa\u00fade asuntu tratamentu ba lixu hospit\u00e1l ninian haree fali SOP ne&#8217;eb\u00e9 iha oins\u00e1 halo tratamentu ba lixu hospit\u00e1l ninian,&#8221; nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9, regulamentu iha, hanoin loloos sira hatene, problema ne&#8217;e sira mak laiha atensaun oins\u00e1 halo tratamentu ba lixu sira husi hospit\u00e1l ninian, tanba ne&#8217;e asuntu sa\u00fade ninian ne&#8217;eb\u00e9 loloos tenke hetan atensaun di&#8217;ak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba bainhira laiha tratamentu di&#8217;ak ba lixu sira ne&#8217;e bele afeta m\u00f3s ba ema seluk, tanba sasan sira uza ne&#8217;e m\u00f3s kontaminadu moras ne&#8217;eb\u00e9 iha, ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s de&#8217;it f\u00f3 impaktu ba ema, bele iha ambiente ba estraga iha rai bele f\u00f3 m\u00f3s polisaun ba rai ka bee ne&#8217;eb\u00e9 bainhira foer sira so\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bele Lee mos notisia ida iha ne\u2019e,&nbsp;<a href=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/05\/11\/lixu-ospital-nian-dezafiu-no-solusaun-sira-atu-salva-ambiente\/\">https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2026\/05\/11\/lixu-ospital-nian-dezafiu-no-solusaun-sira-atu-salva-ambiente\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Liga ho Set\u00f3r Sa\u00fade iha Timor-Leste ne\u2019ebe maka kontinua so\u2019e lixu m\u00e9diku arbiru iha fatin p\u00fabliku no \u00e1rea Tibar husi ospital no sentru sa\u00fade, ida ne\u2019e hatudu falta konsi\u00e9nsia moral no responsabilidade husi parte profision\u00e1l sa\u00fade sira. Liga ho Sentru Sa\u00fade sira balun no hospital sira ne\u2019ebe maka kontinua so\u2019e lixu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23134,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-23133","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23133"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23135,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23133\/revisions\/23135"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}