{"id":3379,"date":"2020-05-04T16:02:35","date_gmt":"2020-05-04T16:02:35","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=3379"},"modified":"2020-05-04T16:05:18","modified_gmt":"2020-05-04T16:05:18","slug":"jornalista-salariu-la-dignu-demanda-ba-profesionalizmu-as","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/05\/04\/jornalista-salariu-la-dignu-demanda-ba-profesionalizmu-as\/","title":{"rendered":"Jornalista: Salariu La Dignu, Demanda ba Profesionalizmu As"},"content":{"rendered":"\n<p>Loron\nliberdade imprensa tinan ida ne\u2019e selebra ho tema Jornalista La Tauk no La\nAfavor. Selebrasaun ida ne\u2019e akontese iha momentu mundo hasoru hela situasaun\nCOVID-19, momentu ida ne\u2019ebe jornalista sira halo servisu makaas atu informa\npublik kona ba saida mak lao hela dadaun relasiona ho COVID-19. Fulan ida nia\nlaran, ema hotu hela iha uma, asisti informasaun mak fo sai hosi Centru\nIntegradu ba Jestaun Krize (CIJK), hirak ne\u2019e hotu hatutan hosi servisu\njornalista nian. Sira grava, hakerek, fo sai iha print, tau iha radio, iha\ntelevizaun, tau iha internet, atu ema hotu akompanna nafatin progresu hosi\nservisu CIJK nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Bainhira\nema hotu hela iha uma, la iha ema barak mak hatene saida mak akontese ba sira\nnia vizinho nia moris. Jornalista sira mak foti sai susar no terus ema babain\nnian, feto sira nian, ema ho defisiensia nian, no sira mak servisu iha setor\ninformal, hodi bolu atensaun publiku nian no publiku bele halo asaun\nsolidariedade lalais hodi fo tulun. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Maski\njornalista muda ema nia hanoin ho informasaun mak sira produs maibe jornalista\nnia moris la muda. Sira hotu kontinua moris ho renumerasaun kiik, la naton atu\nhakbiit sira nia moris. Jornalista sira mak halo servisu iha luta informasaun\nnian, durante tempu colonial Portuguese no tempu okupasaun Indonesia, sira\nbarak liu mak la hetan osan ba saida mak sira halo. Sira halo servisu hotu-hotu\nhodi fo informasaun ba publiku, halo propaganda ka kontra propaganda, maibe\nsira la hetan renumerasaun ruma&nbsp; hosi\npublikasaun ne\u2019ebe sira halo ona. Situasaun pasadu, liberdade mak folin ka sai\nnudar renumerasaun ba jornalista hotu-hotu. Mais ne\u2019e situasaun ida mak nunka\nbele kompara ho situasaun ohin loron nian. <\/p>\n\n\n\n<p>Ohin loron, ho limitasaun oioin, ho tan adiantamentu teknolojia informasaun, jornalista sira servisu lais liutan no fornese informasaun barak liutan ba publik. Iha publik ema hotu husu atu jornalista sira tenke hatudu profesionalizmu, signifika jornalista presija hatudu bebeik saida mak sira fiar no sai mata dalan ba sira nia servisu iha publik. Bainhira eleisaun to\u2019o, liafuan sira mak dehan jornalista sira tenke imparsial ne\u2019e sae makaas liutan. Maibe oinsa mak husu profesionalizmu no imparsialidade ba jornalista sira ne\u2019ebe fo bebeik informasaun kona ba situasaun saude, poilitik, sosial, ekonomia no seguransa, ho salariu kiik tebes?<\/p>\n\n\n\n<p>La\niha relatoriu ruma mak fo informasaun loloos kona ba salariu jornalista nian.\nSitiu online <a href=\"http:\/\/www.salaryexplorer.com\">http:\/\/www.salaryexplorer.com<\/a>\nfo sai katak salariu bot liu ba jornalista sira iha Timor-Leste mak $3,150 ka\n$262.50 kada fulan no kiik liu mak $1,370 ka $115 kada fulan. Sitiu seluk sita\nkatak jornalista sira manan salariu $150 kada fulan, no Oekusi Post mos fo sai\nnotisia ida ne\u2019e. Asosiasaun Jornalista nia statementu ne\u2019ebe publika hosi\nSEAPA, sita katak jornalista manan deit $120 kada fulan (<a href=\"https:\/\/ifex.org\/media-freedom-and-regulation-in-timor-leste\/\">https:\/\/ifex.org\/media-freedom-and-regulation-in-timor-leste\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>Desizaun\nkona ba renumerasaun dala barak refere ba nesesidade trabalhador hodi moris ho\ndignu, maibe tetu ho produtividade no kresimentu ekonomia. Komponente\nimportante ba moris dignu nian mak aihan lor-loron (2100 kalori), hela fatin,\nhatais, edukasaun no sel-seluk tan. Uza referensia ne\u2019ebe AJTL hato\u2019o ba SEAPA,\n$120 kada fulan ka Oekusi Post nia referensia ho salariu $150, ne\u2019e dook tebes\nhosi moris dignu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bainhira\nuza padraun Banku Mundial nian hodi sukat moris kiak, ho ema ida manan $1.50\nloron ida, no ho taxa media familia Timor-Leste nian mak nain 5, loloos ne\u2019e\ntrabalhador nain 1 tenke manan $230 resin kada fulan. Tuir relatoriu 2019 hosi Governo Timor-Leste nian ho World Food Program\nkona ba \u201cFill the Nutrient Gap\u201d hetan katak familia ida atu hetan nesesidade ba\nhahan nutritivu ba membru familia nain lima, ne\u2019e presija osan US$155-211 kada\nfulan. Ho referensia hirak ne\u2019e, renumerasaun ba jornalista presija hahu ho\n$230, hafoin sura ho sira nia experiensia, no kompetensia bele hasa\u2019e tan.&nbsp;&nbsp; &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Karik\nema balun sei hatete dehan se lakoi atu hatudu profesionalizmu bele buka\nservisu seluk? Laos fasil buka servisu iha Timor-Leste. Populasaun ho idade\nservisu nian barak, 700 mil resin, sira barak servisu iha setor empregu\nvulneravel nian ka agrikultura. Setor media nian barak liu okupa hosi sira mak\niha idade joven hela. Iha cluster ka grupo idade ida ne\u2019e, iha taxa dezempregu 12%\nno okupa mos hosi sira mak iha edukasaun diak liu. Maski nue\u2019e sira mak iha\nedukasaun diak liu ne\u2019e mos nia taxa dezempregu 20% (Analytical Report ba\nLabour Survey, 2015). <\/p>\n\n\n\n<p>Dadus\nsira iha leten ne\u2019e hatudu katak sistema edukasaun produs graduadu barak maibe\nlaos hotu-hotu bele absorbe iha merkadu trabalho, tanba setor privadu sira,\nsetor ne\u2019ebe kompania media sira hola parte, sira bele absorbe deit 4% resin\nhosi numeru total hirak ne\u2019ebe tama ona idade servisu nian. Iha pursentu hat\nne\u2019e nia laran konta mos ho jornalista sira. Relatoriu Conselho Imprensa nian\nhatete katak besik ema 400 serbii nudar jornalista. Sira ne\u2019e ho nivel\nedukasaun sekundaria, baxarelatu no mos mestradu.<\/p>\n\n\n\n<p>Demanda\npublik nian no mos hosi birokrata balun, no mos hosi Conselho Imprensa ba etika\nprofesional jornalista sira nian dala barak la iha balansu. Jornalista halo\nservisu tenke tuir lei komunikasaun social mak regula sira. Sira mos halo\nfunsaun kontrolu social, funsaun ida mak dala barak bele tau sira nia moris iha\nrisku nia laran. Jornalista sira mos presija halao sira nia funsaun edukativu,\nmaski nune\u2019e sira nia renumerasaun dook liu manorin nain sira. Sira mos tenke\nhalao funsaun atu halo divertementu maibe sira la hetan selu hanesan saida mak\nartista sira hetan iha eventu ida deit.<\/p>\n\n\n\n<p>Bainhira\nharee sitiu Conselho Imprensa nian kona ba saida mak Concelho Imprensa halo,\nbele hatete momoos katak Concelho Imprensa la tau moris dignu (hidup layak)\njornalista nian iha sira nia prioridade. Saida mak Conselho Imprensa halo mak \u201cPromove\nliberdade expresaun no imprensa, Asegura asesu jornalista sira hodi halao sira\nnia atividade jornalistiku, no Promove no asegura qualidade profisaun\njornalistika nian\u201d. <\/p>\n\n\n\n<p>Saida mak Conselho Imprensa halo refere liu ba saida mak publik hakarak. Purezemplu libre expresa no imprensa libre ne\u2019e kondisaun mak estadu direitu hotu-hotu hakarak iha. Conselho Imprensa iha papel importante hodi kontribui ba ida ne\u2019e. Kona ba asesibilidade journalista ba informasaun hodi produs notisia ne\u2019e mos refere liliu ba kondisaun ne\u2019ebe tenke iha, no kondisaun ne\u2019e Conselho Imprensa tenke ajuda kria hodi jornalista bele produs notisia. Parte ikus liu ne\u2019e refere liliu ba kondisaun existente ida, no Conselho Imprensa nia papel atu hasae tan deit kondisaun ida ne\u2019e. Bainhira haree ba kondisaun existente relasiona ho qualidade profisaun jurnalistiku, Conselho Imprensa iha ninia padraun rasik hodi avalia, inklui husu aplikasaun kode etiku, xamada atensaun, enkontru ho redasaun, formasaun no &nbsp;karteira professional. Maibe hirak ne\u2019e la naton bainhira moris dignu jornalista nian sei sai asuntu numeru 2 iha servisu Conselho Imprensa nian. <\/p>\n\n\n\n<p>Hein\nkatak Loron Liberdade Imprensa tinan ida ne\u2019e bele halo Conselho Imprensa la\ntauk atu koalia ho sei deit, media nain no governo, uza evidensia, hodi halo\nadvokasia ba salariu dignu jornalista sira nian. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Loron liberdade imprensa tinan ida ne\u2019e selebra ho tema Jornalista La Tauk no La Afavor. Selebrasaun ida ne\u2019e akontese iha momentu mundo hasoru hela situasaun COVID-19, momentu ida ne\u2019ebe jornalista sira halo servisu makaas atu informa publik kona ba saida mak lao hela dadaun relasiona ho COVID-19. Fulan ida nia laran, ema hotu hela iha [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3380,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-3379","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3379"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3379\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3382,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3379\/revisions\/3382"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}