{"id":3780,"date":"2020-05-26T03:48:25","date_gmt":"2020-05-26T03:48:25","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=3780"},"modified":"2020-05-26T03:48:26","modified_gmt":"2020-05-26T03:48:26","slug":"foos-mak-sai-sasukat-ba-hamlaha-herminia-tenke-valoriza-variedade-ai-han-sira-seluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/05\/26\/foos-mak-sai-sasukat-ba-hamlaha-herminia-tenke-valoriza-variedade-ai-han-sira-seluk\/","title":{"rendered":"Foos Mak Sai Sasukat Ba Hamlaha? Herminia: Tenke Valoriza Variedade Ai-han Sira Seluk"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportazen Zevonia Vieira <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Seitor agrikultura sai fator importante iha Timor-Leste hodi bele investe barak liu. Apoiu agrikultura hodi hasa\u2019e sira nia rendimentu ne\u2019e esensia ba redusaun probeza iha Timor-Leste. Sensu 2015 nian hatudu katak kuazze 64% adultu ne\u2019ebe serbisu oa deklara sira nia an nudar agrikultor, no kuaze 80% hosi populasaun tomak mak sustenta sira nia moris iha setor agrikultura [RDTL 2015]. <\/p>\n\n\n\n<p>Maioria agrikultura kultiva iha deit rai ho ektare kiik, 66% familia agrikultor makai ha toos kultiva menus hosi ektare ida no 98% maka menus hosi ektare liman. Maioria sei uza metodu tradisional ho nivel produtividade ne\u2019ebe minimum [Oxfam 2019, 2]\n\n\n\n<p>Liu hosi konferensia imprensa iha FONGTIL, Co-Coordenador\nTAPSA no nudar Office Manager iha Permakultura Timor Lorosa\u2019e Herminia de J.\nPinto hateten Timor-Leste kompleta ona tinan aniversariu loron restausaun\nindependensia no liu ona dekada 2 ka tinan 21 povu Timor-Leste kore-an hosi\nokupasaun kolonial Indonesia. <\/p>\n\n\n\n<p>Herminia hateten iha tinan 20 resin Orgaun Seberanu\ntomak hahu dezenvolve dadauk hodi harii no hametin ukun an, maibe dezenvolvientu\ne\u2019e sei foku liu ba ezenvolvimentu aspetu sosial politika no seidauk prioritiza\nhodi dezenvolve aspetu aspetu agrikultura nudar alizerse nasaun hodi hametin soberania\nai-han. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cMaoria komunidade preokupa tebes ba rezerva ai-han ne\u2019ebe mak konsentra deit ba foos nune ladun fo ona atensaun ba ai-han seluk mezmu ita mos iha ai-han sira seluk hanesan batar, ai-farina no seluktan, ne\u2019ebe mak protudores rasik kuda iha sira nia toos laran, tanba ita iha klima rua tempu bailoro no udan. Topografia foho mak barak liu rai tetuk no tempu udan badak liu fali tempu bailoro. Maske nune iha variedade produsaun ai-han oi-oin durante tinan tomak tuir mokro klima fatin idak-idak\u00a0 nian\u201d <\/em>hateten Herminia, 26\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>Mudansa ba moris iha era globalizasaun ne\u2019ebe mak halo\nmaioria ema depende ba foos ka etu hodi konsume, nudar preokupasaun ida ba\norganizasaun sosidade sivil sira ne\u2019ebe foka ba area agrikultura tanba, halo\nema hotu depende ba foos ka etu, bainhira laiha foos tuir ema nia\ninterpretasaun ne\u2019e akontese ona hamlaha.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho situasaun ida ne\u2019e ativista feto ba agriklutura,\nHerminia ba jornalista sira hateten iha tinan 2006\/2007 bainhira mosu krize\npolitika, halo buat hotu paradu no komunidade maioria iha teritoriu tomak hakilar\nhamlaha, tanba la asesu ba foos, maske produsaun ai-han sira seluk iha hela maibe\nema lakohi han, no ema hotu hein deit foos tanba foos troka tiha ona ema nia\nkultura han ai-han oioin\u201d, hateten Herminia. variedade<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir sosiadade sivil nia observasaun durante ne\u2019e hahu\nkedas hosi tinan 18 ba kotuk, observasa katak politika dezenvolvimentu\nagrikultura no hahan foku liu ba produsaun haree nudar ai-han principal duke\nfoka ba hasae variedade produsaun ai-han tuir mikro klima fatin idak-idak nian.\n<\/p>\n\n\n\n<p>Organizasaun sosiadade sivil ne\u2019e hateten kultura han\npovu Timor nian ne\u2019ebe ulu khan kahur, agora depende deit ba foos nudar karboidratu\nprincipal no la valoriza variedade ai-han karboidratu sira seluk hanesan batar,\nai-farina, fehu, talas no seluktan. <\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHare ba klima no topografia Timor-Leste laiha\nkondisaun foos hosi nasaun seluk, se politika ida ne\u2019e mak ita dudu bao in maki\nta hotu kee hela rai kuak bai ta nia an no ba jerasaun sira tuir mai\u201d, hateten\nHerminia<\/p>\n\n\n\n<p>Liu hosi deskursu Prezidente da Republika, Dr.\nFrancisco Guterres Lu Olo iha loron 20 de Maiu deklara katak Timor-Leste iha\nkapasidade atu nakfila hosi ekonomia de consume ba ekonomia de produsaun, to\u2019o\nona tempu atu produtor local sira aumenta liutan sira nian produtu. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIta-nia\nPa\u00eds iha kapasidade atu nakfilak husi ekonomia-de-konsumu ba ekonomia-de\n-produsaun.&nbsp; To\u2019o ona tempu atu produtor lokal sira aumenta liut\u00e1n\nsira-nia produsaun no produtividade, liuliu ba hah\u00e1n b\u00e1ziku\u201d,<\/em> dehan Lu Olo<\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente\nda Rep\u00fablika apela ba sidadaun hotu atu sosa produtu lok\u00e1l, atu nune\u2019e bele\nmotiva ita-nia agrikultor no produtor-sira atu hasa\u2019e sira-nia produsaun. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAgrikultura\nmak ita-nia baze ekonomia no sekt\u00f3r ida ne\u2019eb\u00e9 bele f\u00f3 empregu barak liut\u00e1n ba\nita-nia sidadaun sira. Nune\u2019e ita presiza investe maka\u2019as iha agrikultura\u201d,<\/em> hateten Lu Olo<\/p>\n\n\n\n<p>Ho situasuan ne\u2019ebe ema barak depende ba foos los deit\nliu hosi konferensia imprensa Plataforma Trazisaun Agroekolojia Ba Soberania\nAi-han (TAPSA) rekomenda ba governu atu muda pensamentu konaba ai-han ne\u2019ebe nutritivu\nlaos foos deit, presiza investimentu hodi hasai diversifikasaun ai-han no konservasaun\nekolojiku hodi asegura agrikultura sustentavel iha Timor-Leste, presiza reforsa\nteknolojia apropriadu no hametin matenek local atu labele depende ba input liur\nas liu, hodi hamenus despeza estadu nian no presiza reforsa pratika agro floresta,\nkonservasaun rai no bee liu-liu ba area ba rai lolon. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cSoberania ai-han mak valoriza produtor sira, reforsa merkadu lokal, asesu ba fator produsaun hanesan rai, bee no fini ka rekursu jenetiku, asesu ba kreditu no valoriza matenek lokal. Soberania laos deit asesu ba ai-han maibe asesu ba rai, bee no rekursu jenetika no ema nia diretu ba said mak sira kuda no han\u201d, <\/em>deklara TAPSA Iha komunikdade imprensa<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Zevonia Vieira Seitor agrikultura sai fator importante iha Timor-Leste hodi bele investe barak liu. Apoiu agrikultura hodi hasa\u2019e sira nia rendimentu ne\u2019e esensia ba redusaun probeza iha Timor-Leste. Sensu 2015 nian hatudu katak kuazze 64% adultu ne\u2019ebe serbisu oa deklara sira nia an nudar agrikultor, no kuaze 80% hosi populasaun tomak mak sustenta sira [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3781,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-3780","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3780","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3780"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3780\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3782,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3780\/revisions\/3782"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3781"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3780"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3780"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3780"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}