{"id":3783,"date":"2020-05-26T09:21:10","date_gmt":"2020-05-26T09:21:10","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=3783"},"modified":"2020-05-26T09:21:11","modified_gmt":"2020-05-26T09:21:11","slug":"tapsa-rekomenda-governu-hahu-halo-investimentu-agrikultura-iha-seitor-rai-lolon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/05\/26\/tapsa-rekomenda-governu-hahu-halo-investimentu-agrikultura-iha-seitor-rai-lolon\/","title":{"rendered":"TAPSA Rekomenda Governu Hahu Halo Investimentu Agrikultura Iha Seitor Rai Lolon"},"content":{"rendered":"\n<p>Reportazen Zevonia Vieira <\/p>\n\n\n\n<p>Agrikultura nudar seitor importante hodi bele produsu ai-han sira ne\u2019ebe mak bele fo han ba populasaun no mos ajud tebes agrikultor sira hodi kria ekonomia iha sira nia moris. <\/p>\n\n\n\n<p>Tuir relatoriu Oxfam nian hatudu katak kuaze 80% hosi populasaun tomak mak sustenta\nsira nia moris iha setor agrikultura [RDTL 2015].<\/p>\n\n\n\n<p>Iha situasun Covid-19\nhamosu impaktu boot ba moris povu nian, liu-liu hosi seitor agrikultura. Liu hosi\nkonferensia imprensa Plataforma Tranzisaun Agroekolojia Ba Soberania Ai-han\n(TAPSA), deklara katak dezenvolvimentu durante ne\u2019e sei foku liu ba\ndezenvolvimentu aspetu sosial poltiika no sedauk prioritiza hodi dezenvolve\naspetu agrikultura nudar alizerse nasaun hod hametin soberania ai-han. Nune\u2019e\nbainhira hasoru situasaun krize ruma haneasan pandemia Covid-19 ne\u2019ebe dadauk mundu\ntomak hasoru, halo ema la pronto hodi reziste an ka buka alternativu ba\nsobrevive. <\/p>\n\n\n\n<p>Liu hosi konferensia\nimprensa Co-Coordenador TAPSA no nudar Office Manager iha\nPermakultura Timor Lorosa\u2019e Herminia de J. Pinto ba jornalista sira hateten liga\nho pandemia Covid-19 ne\u2019ebe mundu tomak, inklui Timor-Leste. <\/p>\n\n\n\n<p>Herminia hateten bainhira governu aplika Estadu Emerjensia (EE), movimentu ekonomia paradu no maioria povu tenke hela iha uma. Ho situasaun ne\u2019e halo ita hotu lakon hanoin alternativu ba sobrevive ho nesesidade lor-loron, liu-liu ema sira ne\u2019ebe hela iha kapital no municipiu hakilar <em>\u201chamlaha\u201d. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cIha momentu ida ne\u2019e dala ida tan foss mak sai\nsasukat ba hamlaha, maske ita observa iha merkadu kapital no munisipiu sira\nnakonu ho variedade ai-han oioin mak bele subsitui foos. Tanba bainhira menus\nfoos, povu hahu jeneraliza katak laiha ona hahan, tanba ne\u2019e importante tebes\natu ita halo reflesaun hodi munda ita nia maneira hanoin katak ai-han laos\nuniku foos deit tanba ne\u2019e ita hasoru krize foos laos krize ai-han\u201d, hateten\nHerminia iha FONGTIL, 26\/05. <\/p>\n\n\n\n<p>Bainhira Neon Metin halo konfirmasaun liga ho dadus 80% populasaun\nmoris hosi produsaun agrikultor, influensia politika saida mak halo ona atu promove\nagrikultura sustentavel? Ba Neon Metin Co-Coordenador TAPSA hatan katak ezijensia\nhosi TAPSA mak husu Ministeriu atu hahu halo investimentu iha agrikultura iha\nseitor rai lolon, tanba ita nia area topografia ne\u2019e rai lolon mak barak liu,\nkuaze 60% ne\u2019e rai lolon entaun investimentu tenke hahu hosi ne\u2019eba.<\/p>\n\n\n\n<p>Durante ne\u2019e dadauk Permakultura Timor-Leste (PERMATIL) halo\nona programa liga ho produsaun nian. Tuir PERMATIL nian observasaun katak toos\nnain sira maioria idade avansadu, sira nia forsa atu halo produsaun komesa\nmenus, ho nune PERMATIL mos halo serbisu ho jovem sira no inklui labarik sira.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAmi iha programa toos escolar, atu bele hahu ona lori alin sira oinsa sira bele kuda hahan sira ne\u2019ebe mak bele han. Ita koalia konaba produsaun, ita koalia mos konaba fator produsaun sira, nia principal liu mak bee, entaun oras ne\u2019e PERMATIL iha programa boot ida mak hanaran konservasaun bee, ezemplu ida ami konsege ona iha halo konservasaun bee iha Dare no iha suku Hornai, ne\u2019e nudar ne\u2019ebe boot tebes no bee matan sira ne\u2019e mak fornese mai to\u2019o iha Dili\u201d, hateten Herminia.<\/p>\n\n\n\n<p>Neon Metin halo konfirmasaun relasiona ho dadus hosi TAPSA karik\niha pursentu hira ba maluk ema ho difisiensia no feto sira ne\u2019ebe mak sai vulneravel\nliu? Ba Neon Metin TAPSA hatan durante ne\u2019e ekipa taskforce deskobre katak\ngrupu sira ne\u2019ebe mak vulneravel, iha situasaun agora sira vulneravel liutan,\nliu ba grupu marginalidade sira. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cSaida mak ami nota katak produtu ne\u2019e mak sira produs ho situasaun ne\u2019e labele asesu ba merkadu, ita hasoru klima dezastre naturais barak, ne\u2019e estraga tan irigasaun hanesan iha Baucau, Viqueque no Ainaro kuaze irigasaun sira ne\u2019e komesa naksobu. Ami hanoin katak se estadu la investe no halo intervensaun urjente iha fulan 6 ka tinan oin mai tan ita sei tama iha situsaun mais vulneravel iha kontestu ai-han\u201d, <\/em>hateten Herminia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Zevonia Vieira Agrikultura nudar seitor importante hodi bele produsu ai-han sira ne\u2019ebe mak bele fo han ba populasaun no mos ajud tebes agrikultor sira hodi kria ekonomia iha sira nia moris. Tuir relatoriu Oxfam nian hatudu katak kuaze 80% hosi populasaun tomak mak sustenta sira nia moris iha setor agrikultura [RDTL 2015]. Iha situasun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3781,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-3783","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3783"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3783\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3784,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3783\/revisions\/3784"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3781"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}