{"id":4629,"date":"2020-07-31T09:44:30","date_gmt":"2020-07-31T09:44:30","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=4629"},"modified":"2020-07-31T09:44:32","modified_gmt":"2020-07-31T09:44:32","slug":"kazu-membru-f-fdtl-baku-sivil-mahein-husu-atu-haktuir-rekomendasaun-chega","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/07\/31\/kazu-membru-f-fdtl-baku-sivil-mahein-husu-atu-haktuir-rekomendasaun-chega\/","title":{"rendered":"Kazu Membru F-FDTL Baku Sivil, Mahein Husu Atu Haktuir Rekomendasaun CHEGA!"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportazen Zevonia Vieira &amp; Santina Lucia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Relasiona ho Membru Parlamentu Nasional ne\u2019ebe kondena membru F-FDTL halo agresaun fiziku hasoru komunidade, ba jornalista sira iha palacio Prezidensia, Xefe Estadu Maior Jeneral FALINTIL, Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Major Jeneral, Lere Anan Timur hateten seidauk simu keixa formal. Bainhira iha ona keixa formal, sei husu responsabilidade ba soldadu ne\u2019ebe komete, maibe Xefe Estadu Maior Jeneral la konkorda ema sivil, tau liman nafatin ba\u00a0 nia soldadu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHau seidauk simu keixa formal ida. Kuandu simu keixa formal ona, hau sei husu responsabilidade ba hau nia ema ne\u2019ebe ke komete. Maibe hau mos la konkorda ema sivil tau liman nafatin ba hau nia soldadu\u201d,<\/em> hateten Maijor Jeneral, Lere Anan Timur ba jornalista sira hafoin enkontru ho Prezidente Republika iha Palasiu Prezidensial Nicolau Lobato, Aitarak-Laran, loron, 29\/7.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha\nokaziaun ne\u2019e, Major Jeneral Lere hateten ONG Mahein uluk lakohi ukun-an karik. Afirmasaun\nJeneral Lere nian ne\u2019e mosu tan Fundasaun Mahein nia deklarasaun ne\u2019ebe \u201ckompara\nfali Forsa Defeza hanesan Tentara Nasional Indonesia (TNI).\u201d Ho hirus Jeneral\nLere refere ba ONG Mahein ho liafuan \u201cnia mos hein loron ida sei simu ninian. Forsa\nviola direitus umanus duni aplika ba nia, depois mak dehan viola direitus umanus\ntanba aplika ba nia.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cForsa labele sai vitima, vitima ba funu ne\u2019e bele, maibe sai vitima ba komunidade ne\u2019e hau la konkorda. Ezemplu, foin dadauk kazu ida iha Manu-Meta Raihun, soldadu tauk tama iha uma, ninia maluk atu ba foti sai mai baku iha nia odamatan, ne\u2019e informasaun ida hau rona, hau seidauk iha relatoriu, ne\u2019e ikus mai mak hau rona, hau rona iha momentu ne\u2019eba karik hau mak mobiliza kompania ida buka boatomak ne\u2019ebe baku\u201d,<\/em> afirma Lere Anan Timur.<\/p>\n\n\n\n<p>Lere hateten \u201cita laos ema estranjeiru,\ndepois ONG Mahein mak simu osan Australia &nbsp;no Amerika nian seidauk to\u2019o, hakarak hatama tan kanuru tohar ba militar ninia\nasuntu.\u201d Tuir Jeneral Lere,\n&nbsp;Timor demokrasia la hanorin hanesan ne\u2019e. Militar ne\u2019e militar\nninian, ema ida sivil laiha direitu, laiha kompetensia tan atu hatama nia\nkanuru tohar. \u201cO kritika ne\u2019e, kritika baku ema ne\u2019e fo evidensia, laos ba koalia iha media, enkuantu\nninia komandante seidauk hatene\u201d, hateten Lere<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e Lere apela ba Organizasaun Naun-Governamentais liuliu\nMahein ne\u2019e atu labele ataka beibeik nstituisaun F-FDTL. \u201cBainhira ataka beibeik hau, hau hatete ba nia loron ida Forsa Armadas sei viola\ndireitus umanus ho nia, lori ba Tribunal hau mak responsabiliza no hau mak responde\u201d, Lere reafirma.\n<\/p>\n\n\n\n<p>Hatan ba\ndeklarasaun hosi Major Lere Anan Timur, Neon Metin halo konfirmasaun ho\nDireitor Fundasaun Maehin Joao Almeida. Ba Neon Metin Joao Almeida hatan Fundasaun\nMahein foti kazu konaba membru F-FTDL baku ita sidadaun sira iha Liquisa no\nkazu iha Manu Metan Raihun. Kazu ne\u2019e akontese iha loron 23 Julhu iha Manu\nMetan Raihun&nbsp; no iha Liquisa 22 Julhu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHosi kazu ne\u2019e ita hare katak iha momentu ne\u2019eba Fundasaun Mahein atu halo investigasaun ba elementu F-FDTL sira ne\u2019ebe involve iha kazu agresaun fizika, hasoru sidadaun sira. Portantu kazu sira hanesan ne\u2019e akontese bebeik ona, ne\u2019ebe involve membru sira hosi forsa seguransa nian\u201d,<\/em> hateten Joao Almeida via telefone<\/p>\n\n\n\n<p>Joao\nAlmeida hateten Fundasaun Mahein hanesan organizasaun sosiadade sivil, hanesan\nsidadaun iha direitu hatoo opiniaun no observasaun relasiona ho situasaun sira\nrai laran. Ho nune iha kazu ida ne\u2019e, involve forsa seguransa sira ne\u2019e lei\ngarantidu, sidadaun hotu partisipa bele fo opiniaun hanesan ema mesak ka\nindividu ka liuhosi organizasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Relasiona ho\nkomportamentu hosi forsa armada nian ne\u2019e, Fundasaun Mahein husu ba F-FDTL atu hadia\nno membru ne\u2019ebe involve iha kazu ne\u2019e, tenke responsabiliza mos, tanba kazu ne\u2019e\nmos vitima hatoo ona keixa ba Kuartel Jeneral no Polisia Militar rasik.<\/p>\n\n\n\n<p>Joao Almeida\nhaforsa katak iha relatoriu CAVR nian, ne\u2019ebe bolu naran relatoriu CHEGA! Mos hatoo\nkatak hahalok sira hanesan ne\u2019e labele repete, \u201chatoo ba ita nia forsa armada\nno seguransa sira atu implementa tuir rekomendasaun CHEGA!, tanba ne\u2019e mak ita husu\nhodi bele konsidera no husu ba F-FDTL no PNTL atu foti medida displinar no halo\ninvestigasaun, atu nune\u2019e bele iha justisa. <\/p>\n\n\n\n<p>Tuir\ninformasaun ne\u2019ebe Neon Metin rekolha hosi Fundasaun Mahein katak kazu ne\u2019ebe involve\nsoldadu F-FDTL la uza farda. &nbsp;Bainhira akontese,\nsoldadu ne\u2019e rasik kontaktu nia maluk sira hodi ba halo atuasaun, maibe to\u2019o\niha ne\u2019eba sira la halo atuasaun, sira justru involve mos iha agresaun fizika\nhasoru membru komunidade. Iha fatin akontesimentu no soldadu sira ne\u2019ebe mak\nhetan kontaktu mai ho ho farda ho kilat, maka baku vitima iha area Manu Metan\nRaihun nian. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAmi husu forsa no seguransa nia misaun no kompetensia, hodi proteje sidadaun sira. Kuandu sidadaun sira iha ameasa nia laran, atu iha rai laran ka rai liur. Kazu ne\u2019ebe akontese ba sidadaun sira ne\u2019e inaseitavel, katak buat hotu neebe ita la aseita atu akontese. Tanba ne\u2019e, \u00a0iha kazu nee, ita husu atu loke investigasaun hodi aplika regra disiplinar ne\u2019ebe bolu regulamentu disiplinar militar nian\u201d,<\/em> hateten Joao Almeida ba Neon Metin <\/p>\n\n\n\n<p>Tuir\nrelatoriu hosi Fundasaun Mahein ne\u2019ebe Neon Metin asesu, esplika katak Kumprimentu\nDisiplinar sai dezafiu ba instituisaun PNTL no F-FDTL. Ita hakarak forsa tenki \u2018disiplina no sai\nezemplu\u2019, hodi halibur Timor oan tomak, la\u2019os sai\nfali fat\u00f3r sobu, hases no hadok ema. Istoria hatudu kontrariu, kuantu mais imi loko\nan, mais ema hases-an ba imi, mais ema hatun imi, mais ema minimiza imi. Lia menon ne\u2019e hato\u2019o hosi Jeneral\nTaur Matan Ruak iha tempu ne\u2019eba. <\/p>\n\n\n\n<p>Hahalok kona-b\u00e1 PNTL no F-FDTL nian regula ona\niha lei no regulamentu aplikavel sira seluk. Lei Organiku PNTL maka regula\nkona-b\u00e1 karakteristiku PNTL, inklui Regulamentu Disiplina PNTL (RDP) maka\norienta kona-b\u00e1 PNTL nia disiplina. <\/p>\n\n\n\n<p>Hanesan relata ona iha artigu balun ne\u2019eb\u00e9\nko\u2019alia kona-b\u00e1 PNTL nia karakteristiku no disiplina. Lei RDP dehan, disiplina\ntenki kumpri ho rigor ba lei jeral no lei aplikaval seluk kona-b\u00e1 PNTL. <\/p>\n\n\n\n<p>Iha Regulamentu Disiplina Militar (RMD) dehan, militar tenki kumpri ninia\nkna\u2019ar hotu-hotu, hamtauk direitu ema nian, hakruk ba autoridade hierarkia,\nsakrifika interese pesoal ba diak interese kolektivu tuir konstituisaun no lei aplikavel seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha RDM artigu 4 mos koalia kona-b\u00e1 \u201cdever\nmilitar\u201d ne\u2019eb\u00e9 maka respeita autoridade sivil sira, trata mos sira ho dalan\nkonviniente, la pratika asaun ne\u2019eb\u00e9 maka la tuir moral publiku no mos dignidade\nno onra militar.<\/p>\n\n\n\n<p>Disiplina militar maka sai lasu moral no\nobrigasaun atu kumpri tuir prinsipiu justisa. Maske regulamentu klaru ona maibe oknum\nPNTL no F-FDTL seidauk kumpri\nho didiak iha pratika serbisu no ikusmai komete krime, halo violensia no atitude sira ne\u2019eb\u00e9 la iha disiplina. <\/p>\n\n\n\n<p>Iha\nrelatoriu Fundasaun Mehein mos mensiona katak, ida ne\u2019e\nbele kria hela odiu no vingansa iha joven sira nia hanoin, iha momentu ida\nne\u2019eb\u00e9 sira frustradu tanba laiha serbisu, entaun aproveita oportunidade hodi\nbaku militar sira bainhira\nla hala\u2019o serbisu ofisial (fora de servico).<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cPior liu tan maka oknum F-FDTL sira konfronta malu iha komunidade nia leet, no lakohi hakruk ba malu. Durante Fundasaun Mahein nia monitorizasaun ba instituisaun PNTL no F-FDTL, iha ona akontesimentu lubun ne\u2019eb\u00e9 ema sivil sira tenta atu oho, asaltu no halo agresaun fiziku hasoru membru PNTL no F-FDTL sira\u201d<\/em> tuir observasaun FM rekolla katak membru PNTL no F-FDTL balun mate ona tanba hetan oho husi ema deskui\u00f1esidu. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Zevonia Vieira &amp; Santina Lucia Relasiona ho Membru Parlamentu Nasional ne\u2019ebe kondena membru F-FDTL halo agresaun fiziku hasoru komunidade, ba jornalista sira iha palacio Prezidensia, Xefe Estadu Maior Jeneral FALINTIL, Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Major Jeneral, Lere Anan Timur hateten seidauk simu keixa formal. Bainhira iha ona keixa formal, sei husu responsabilidade ba soldadu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3585,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-4629","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4629"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4630,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4629\/revisions\/4630"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}