{"id":4895,"date":"2020-08-26T06:51:05","date_gmt":"2020-08-26T06:51:05","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=4895"},"modified":"2020-08-26T07:18:08","modified_gmt":"2020-08-26T07:18:08","slug":"produs-rebisadu-sukaer-mina-nu-virgem-no-marungi-domingas-liquisa-labele-iha-kotuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/08\/26\/produs-rebisadu-sukaer-mina-nu-virgem-no-marungi-domingas-liquisa-labele-iha-kotuk\/","title":{"rendered":"Produs Rebisadu Sukaer, Mina Nu Virgem no Marungi, Domingas: Liquisa Labele Iha Kotuk"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportazen Zevonia Vieira <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Makina produs nu lian hela, iha baraka kiik oan ida ne\u2019ebe halo hosi Akadiri, iha joven mane mane balun ho feto maluk ida ho idade 50 resin produs hela mina nu, balun hamos hela sukaer kulit. Fatin simplis dook hosi Dili, besik tasi ibun iha suku Wainia, aldeia Vila, posto administrativu Maubara Municpiu Liqusa. <\/p>\n\n\n\n<p>Ho hamansa midar feto maluk ne\u2019e hakat hosi nia fatin hodi\nbolu ekipa Neon Metin tur iha baraka oan ne\u2019ebe sente malirin, tanba ai-hun sira\nne\u2019ebe anin hu ba mai. Bainhira hateke ba uma laran nakonu ho rebisau sukaer,\nmarungi no mina nu ne\u2019ebe sira produs. <\/p>\n\n\n\n<p>Domingas Ramos Nunes da Cruz, feto maluk hosi Maubara ne\u2019ebe\nharii nia grupu Kooperativa ho naran BERMUTU katak <em>Berusaha Mulai dari Tahap\nke Tahap untuk Memperoleh Hasil. <\/em>BERMUTU harii iha tinan 2007 no Domingas\nmak nudar koordenador grupu ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba Neon Metin Domingas haktuir oinsa nia harii grupu ne\u2019e\natu bele kria ekonomia iha nia komunidade laran. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBERMUTU produs Sa hosi marungi, mina nu virgim, produs rebisadu sukaer, kripik hudi, marmelada no ai-han lokal ne\u2019ebe bele produs hodi hatama iha merkadu.&nbsp; Hau iha hanoin ida, tanba iha Maubara ema homan hotu, entaun hau hanoin atu produs aihan ida hodi bele tama iha merkadu, iha tempu ne\u2019eba hamutuk ho NGO HAFOTI, ami mak harii duni HAFOTI, iha tempu ne\u2019eba iha hanoin &nbsp;hodi halo produsaun konaba Mina Nu, rebisadu hosi sukaer iha tinan 2007 to\u2019o 2013 hamutuk ho HAFOTI, iha tina 2013 to\u2019o 2015 hau koko hamrik mesak, buka parseiru nebe bele hadia kualidade produsaun\u201d,<\/em> hateten Domingas, iha nia fatin produsaun iha Maubara. <\/p>\n\n\n\n<p>Domingas iha antusiasmu hodi dezenvolve produtu ne\u2019ebe nia\nprodus liu hosi hasae kualidade, ho nia komitmentu boot, nia halo aprosimasaun\nho NGO internasional PARCIC hosi Japaun, hodi bele hadian kualidade produto ho\ndurasaun ne\u2019ebe naruk (hare expire produsaun).<\/p>\n\n\n\n<p>Hosi esforsu ne\u2019ebe Domingas halo hodi hakbesik-an ba PARCIC,\nnia hatenten iha tinan 2014 bainhira BERMUTU tama iha selesaun konaba produsaun\nmina nu iha Japaun, ne\u2019ebe kompostu hosi municipiu Lautem, Baucau, Covalima,\nBobonaro no Liquisa. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAmi hotu hatama produsaun no Liquisa mak hetan kualidade diak. Problema mak interese governu ba iha grupu kooperativa sira, iha area rural mak la dun iha, tanba buat ne\u2019ebe ita koalia tenke hetan suporta hosi governu para bele asesu merkadu, entaun ami hein deit bainhira iha feira, ne\u2019e ami bele hetan rendimentu oituan, ami mos esforsu an nafatin hodi buka merkadu hodi faan ami nia produtu, tanba produtu ne\u2019ebe ami faan bele ajuda ekonomia uma laran\u201d,<\/em> tenik Domingas. <\/p>\n\n\n\n<p>Domingas fiar katak ho neneik maibe bebeik, nia bele hetan\nrezultadu no Liquisa bele promove nia produtu no asesu merkadu internasional ho\nproduto lokal ne\u2019ebe kualidade. <\/p>\n\n\n\n<p>Domingas kontinua hatutan nia istoria konaba produsaun sira\nseluk ne\u2019ebe nia produs, nia dehan produtu konaba Marungi ne\u2019ebe hahu hosi\ntinan 2016, konsege halo ligasaun ho Ministeriu Agrikultura no Pescas (MAP) no\nkonsege hetan dalan asesu merkadu, hodi faan marungi, tanba marungi mos iha\nnutrisaun diak ba saude. <\/p>\n\n\n\n<p>Atu hahu halo produsaun, presiza apoiu fundus atu nune\u2019e\nbele moris, maibe Domingas ba Neon Metin hateten bainhira hahu grupu ne\u2019e,\nlaiha apoiu fundus maibe sira uza komitmentu ne\u2019ebe iha hodi buka dalan tuir\nformasaun iha Caritas, atu bele hasae abilidade konaba harii grupu. <\/p>\n\n\n\n<p>Situasaun politika ne\u2019ebe akontese sai obstaklu ba Dominga\nho nia grupu tanba sira sente taka dalan ba sira hodi asesu merkadu, sa tan\nbainhira pandemia COVID-19 mosu iha Timor, obstaklu sae boot liutan no susar\natu asesu ba merkadu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-4904\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-300x200.jpg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-768x512.jpg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-630x420.jpg 630w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-640x427.jpg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/IMG_0099-681x454.jpg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Mina nu virgem, rebisadu sukaer no marungi. [Foto: Santina Lucia da Costa | 26.08.2020]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Domingas konfesa katak antes impase politika ne\u2019e mosu, nia konsege hetan rendimentu $800-$900 maibe iha tempu agora atu hetan rendimentu ne\u2019ebe diak susar. Iha grupu ne\u2019ebe Domingas harii hamutuk ema nain 15, iha feto nain 8, mane nain 7 no Domingas mak nudar Xefe ba iha grupu refere.<\/p>\n\n\n\n<p>Neon Metin husu tanba sa hakarak invole joven iha grupu ne\u2019e?\nba Neon Metin nia hatan hahu hosi joven hanorin sira oinsa halo produsaun ho\nijiene ne\u2019ebe diak tanba diak ba ema nia saude no bele kria serbisu mos jovem\nsira iha Maubara, para bele ajuda selu sira nia eskola. <\/p>\n\n\n\n<p>Iha grupu tolu iha BERMUTU, grupu joven ida produs mina nu,\ngrupu ida halo marungi no grupu seluk halo produsaun sukaer ba rebisadu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHau kria serbisu ona ba sira, joven sira hanesan estudante tanba sira eskola lokraik duke dader halimar, di\u2019ak liu iha tempu serbisu tiha oituan, depois oras to\u2019o ba hariis ba eskola, se sira serbisu dader to\u2019o meudia selu $2.50 loron ida, kuandu loron tomak fo $5.00. Durante tinan hira ne\u2019e, ami nia orsamentu mak menus tamaba la asesu merkadu\u201d,<\/em> hateten Domingas<\/p>\n\n\n\n<p>Iha tempu virus Corona ne\u2019ebe ameasa seitor ekonomia,\nDomingas rasik mos afeta ba moras ne\u2019e rasik, tanba nia ekonomia labele lao\nmaske nia koko nafatin hodi halo produsaun. Antes Corona iha nia bele produs mina\nnu butri 200-300 maibe agora menus ona. <\/p>\n\n\n\n<p>Domingas hetan sorte diak tanba nia hetan apoiu masimu hosi\nnia kaben Manuel Gonsalves, ne\u2019ebe sempre fo ideas konaba manajementu no ida ne\u2019e\napoiu tebes hasae ekonomia uma laran nian no Domingas rasik mak foti desizaun relasiona\nho orsamentu. <\/p>\n\n\n\n<p>Inan feto ne\u2019e sente orgullu ho nia esforsu ne\u2019ebe nia halo\nho nia grupu, nudar Liquisa oan la tane liman ba estadu, maibe iha abilidade\nhodi kria ekonomia hosi nia an rasik. &nbsp;Ba\nNeon Metin nia dehan lakohi municipiu Liquisa iha kotuk, feto Liquisa iha forsa\nno abilidade hodi buka solusaun partisipa iha dezenvolvimentu ekonomia.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHau senti orgullu teb-tebes, tanba produsaun hanesan mina nuu &#8211; virgem, &nbsp;se karik hetan duni sertifikadu organiku Internasional iha fulan Agostu ne\u2019e, senti katak Liquica mos sei la lakon, feto Liquica sei forte nafatin, sei avansa ami nia produsaun ba oin, bainhira hau nia autoridade lokal sira iha mos hanoin ida para ita dezenvolve ita nia produsaun Liquica ne\u2019e para bele ba oin\u201d,<\/em> Domingas hateten nakonu ho esperansa.<\/p>\n\n\n\n<p>Produtu ne\u2019ebe mak BERMUTU faan ho kualidade ne\u2019ebe diak, mina\nnu virjem butir ida ho presu $5.00, Rebisadu Sukaer fatin ida $1.00 no Marungi\n$2.00. <\/p>\n\n\n\n<p>Neon Metin hakotu dadalia ho Domingas no kontinua hare produsaun sira ne\u2019ebe BERMUTU produs ona no koko rebisadu sukaer ne\u2019ebe kahur ho fehuk midar, nia gostu ne\u2019ebe kahur midar ho sin, hamosu hanoin ida katak feto Timor iha abilidade barak hodi produs produto lokal sira, ne\u2019ebe la lakon ho rai dezenvolvidu sira seluk no iha tempu ida bele asesu merkadu ho standar internasional. Ita hotu espera.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Zevonia Vieira Makina produs nu lian hela, iha baraka kiik oan ida ne\u2019ebe halo hosi Akadiri, iha joven mane mane balun ho feto maluk ida ho idade 50 resin produs hela mina nu, balun hamos hela sukaer kulit. Fatin simplis dook hosi Dili, besik tasi ibun iha suku Wainia, aldeia Vila, posto administrativu Maubara [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4903,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-4895","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-feature"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4895","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4895"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4895\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4906,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4895\/revisions\/4906"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4895"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4895"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4895"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}