{"id":4944,"date":"2020-08-28T09:38:33","date_gmt":"2020-08-28T09:38:33","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=4944"},"modified":"2020-08-28T09:38:38","modified_gmt":"2020-08-28T09:38:38","slug":"lu-olo-labele-nega-jerasaun-lider-1974-sira-neebe-hahu-mobiliza-povu-ho-patria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/08\/28\/lu-olo-labele-nega-jerasaun-lider-1974-sira-neebe-hahu-mobiliza-povu-ho-patria\/","title":{"rendered":"Lu Olo: Labele Nega Jerasaun Lider 1974 Sira Ne\u2019ebe Hahu Mobiliza Povu Ho Patria"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportazen Zevonia Vieira <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hodi komemora loron Konsulta Popular 30 Agostu, ne\u2019ebe mak determina referundu ba povu Timor, hodi manan vitoria ukun rasik-an, liu hosi mesajen Prezidente Republika, Dr. Francisco Guterres Lu Olo, hatoo katak hametin\u00a0 neon no hakarak ida de\u2019it hah\u00fa no haburas ho l\u00edder pol\u00edtiku barani\u00a0 sira iha 1974 hanesan Francisco Xavier do Amaral, Nicolau Lobato, Mari Alkatiri, Jos\u00e9 Ramos-Horta, Justino Mota, Francisco Borja da Costa, Vicente Sa\u2019he, Mau Lear\u00a0 no seluk- seluk tan, inklui lider-feto barani ida, Maria do Ceu Pereira\/Bi Lear. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIta labele nega katak ho jerasaun luta lidera husi l\u00edder-sira ne\u2019e, mak ita hah\u00fa mobiliza no organiza-an\u00a0 nu\u2019udar povu ho p\u00e1tria ida de\u2019it. Povu hadeer ba movimentu ukun rasik-an ho ASDT\/FRETILIN\u201d,<\/em> hateten Lu Olo iha nia mesajen ba loron 30 Agostu, 28\/08.<\/p>\n\n\n\n<p>Lu Olo hatutan katak hanesan ne\u2019e mak ita nia ist\u00f3ria luta libertasaun nasional hah\u00fa iha ita-nia rai doben Timor-Leste. Ho invazaun Indon\u00e9zia ita-nia sentidu povu no p\u00e1tria, ita-nia unidade nasional haburas liut\u00e1n. <\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente Republika\nmos fo hanoin istoria importante katak FALINTIL nakfilak kedas ba liman kroat\npovu nian, husi 7 Dezembru 1975 loron invazaun Indon\u00e9zia.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha bazes-de-apoiu\nka zonas libertadas, diresaun luta FRETILIN no FALINTIL hametin liut\u00e1n nasionalismu\nno patriotismu ba ita-nia Povu.&nbsp; Moris\nloron -loron nian la\u2019o ho apoiu ba malu, iha zonas libertadas. <\/p>\n\n\n\n<p>Eis gerrilleiru ida ne\u2019e mos haktuir\nistoria pasadu katak iha operasaun serku no anikilamentu, ho bombardeamentu harahun\nbazes-de-apoiu hotu-hotu iha 1978. &nbsp;Nicolau Lobato&nbsp;\nmate iha kampu batalla iha 31 Dezembru 1978.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho patriotismu no nasionalismu maka\u2019as husi\nbases-de-apoiu mak povu lori funu tun mai vila laran, nune\u2019e hah\u00fa hametin no\nhabelar frente klandestina. <\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan sobrevivente\nsira buka malu no liu tiha tinan tolu, konsege tuur hamutuk iha Maubai, Viqueque\nhodi re-organiza luta,&nbsp; biar iha mate\nlaran, barak konsege hakaat&nbsp; ba Maubai no\nhalo Konfer\u00e9nsia Nasional iha 1981, lidera husi sobrevivente, membru Comit\u00e9\nCentral FRETILIN rua,&nbsp; Komandante Xanana\nGusm\u00e3o no Ma\u2019hunu.<\/p>\n\n\n\n<p>Lu Olo hatutan husi\n1981 ba oin, mosu hanoin ho estrutura foun atu hakoak liut\u00e1n ita-nia ema sira\natu luta hamutuk. Mosu CRRN- Conselho Revolucion\u00e1rio da Resist\u00eancia Nacional iha\n1981, &nbsp;CNRM\u2013 Conselho Nacional da\nResist\u00eancia Maubere, iha 1987 no CNRT \u2013 Conselho Nacional da Resist\u00eancia Timorense\niha 1998.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHafoin ita reorganiza-an iha 1981, rezist\u00e9nsia iha rai-laran no iha rai-liur buka mos dalan hamutuk atu ita bele man\u00e1n ukun \u2013an. Husi 1982, DFSE \/ Delegasaun FRETILIN Servisu iha rai-li\u2019ur, muda estrat\u00e9jia no hah\u00fa halo servisu maka\u2019as liu iha \u00e1rea direitus umanus ho objetivu nafatin ba ukun rasik-an\u201d,<\/em> dehan Lu Olo<\/p>\n\n\n\n<p>Xefe Estadu ne\u2019e\nhaktuir iha 23 Marsu 1983, komandante Xanana Gusm\u00e3o, nu\u2019udar Prezidente\nKonsellu Revolusionariu Rezist\u00e9nsia Nasional (CRRN), halo kontaktu dame ho Koronel\nPurwanto, iha Lariguto-Oss\u00fa, maib\u00e9 milit\u00e1r Indon\u00e9ziu barak la kumpre akordu\ndame.<\/p>\n\n\n\n<p>Durante per\u00edodu dame militares Indon\u00e9zius halo estrat\u00e9jia\nalisiamentu ba gerrilleiru sira atu rende,&nbsp;\nsira buka deteta redes klandestinas no buka konvense opiniaun p\u00fablika Internasional\nho propaganda katak sira halo \u2018Pembangunan\u201d iha Timor- Leste no&nbsp; dehan FALINTIL&nbsp; rende ona.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan ikus mai, sira viola akordu dame, nune\u2019e,\nakordu ne\u2019e rompe e komandu FALINTIL ordena levantamentu armadu iha Krar\u00e1s\/Viqueque\nno iha fatin seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Lu Olo haktuir tan\nkatak iha duni tinan 1983, l\u00edder rezist\u00e9nsia Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o konsege\nduni hato\u2019o <em>Plano de Paz<\/em> ba Nasoins Unidas\nno husu referendu atu povu mak hili rasik ninia destinu.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Fevereiru 1989\nBispu Dom Ximenes Belo hakerek ba Sekret\u00e1riu-Jeral Nasoins Unidas no husu m\u00f3s\nreferendu ba Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha outubru 1989, Amu\nPapa Jo\u00e3o Paulo Segundu jo\u00e3opjojoJjoJ\nvizita Timor-Leste. Ita-nia joven sira, ho brane no determinasaun, halo\nmanifestasaun hafoin missa. Media internasional f\u00f3-sai ba mundu katak povu Timor-Leste\nhakarak ukun rasik-an.<\/p>\n\n\n\n<p>Masakre Santa Cruz\niha 12 Novembru 1991 haboot liut\u00e1n solidariedade internasional. Forsa Indon\u00e9zia kaer dirijente tolu\nimportante hanesan Vise-Sekret\u00e1riu Komisaun Diretiva FRETILIN, Ma\u2019hodu, iha 23\njaneiru 1992. &nbsp;Iha 20 novembru&nbsp;&nbsp; 1992, forsa indonezia sira kaer m\u00f3s, l\u00edder\nrezist\u00e9nsia Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o no kondena tuir lei indon\u00e9zia nian. Iha 5\nabril 1993, sira kaer tan l\u00edder rezist\u00e9nsia Ma\u2019huno. <\/p>\n\n\n\n<p>Lu Olo hateten biar nune\u2019e FALINTIL iha ai-laran la rende ba Indon\u00e9zia! Nino Konis Santana, Sekret\u00e1riu Komisaun Diretiva FRETILIN hamriik kedas nu\u2019udar <em>Chefe do Conselho Executivo da Luta<\/em> hodi kumpre palavra de orden \u201ca Luta Continua\u201d. Ikusmai hatutan husi\u00a0 Vice-Comandante-em-Chefe FALINTIL, Taur Matan Ruak.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha tinan 1996, Bispu\nDom Carlos Filipe Ximenes Belo no Jos\u00e9 Ramos- Horta simu pr\u00e9miu Nobel da Paz\nnu\u2019udar reko\u00f1esimentu husi komunidade internasional ba sira-nia kontribuisaun\nba harii paz, iha ita-nia rai doben.<\/p>\n\n\n\n<p>Estudante timoroan\nlori ita-nia luta ba Indon\u00e9zia laran ho apoiu husi belun indon\u00e9ziu sira. Krize\niha \u00c1zia akontese no movimentu pro-demokrasia mosu iha Indon\u00e9zia laran hodi\nhamonu rejime Suharto.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente haktuir\ntan istoria importante sira liu hosi nia mesajen ofisial katak iha tempu ne\u2019eba\nPortugal halo negosiasaun ho Indon\u00e9zia ho supervizaun Nasoins Unidas iha 5 maiu\n1998 no Prezidente Habibie hat\u00e1n halo referendu hodi hakotu konflitu iha\nTimor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIha 30 Agostu 1999, ita deside lakohi autonomia espesial ho Indon\u00e9zia tanba ukun rasik-an mak dalan loos liu ba ita\u00a0 nu\u2019udar povu no nasaun. Ha\u2019u hatete fila fali. Referendu ne\u2019e akontese nu\u2019udar rezultadu husi ita-nia luta rasik, ho brane no determinasaun\u201d, <\/em>hateten Lu Olo<\/p>\n\n\n\n<p>Lu Olo hateten ita-nia\nlideransa luta husu referendu husi kedas 1983. Pedidu sira ne\u2019eb\u00e9 tama iha\nFRETILIN ninia Planu Paz 1983, akontese duni iha 1999.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIta m\u00f3s hakarak hakotu konflitu ho Indon\u00e9zia maib\u00e9 ita lakohi lakon ita-nia direitu atu ukun-an. Se ita la halo luta libertasaun nasional, se komunidade Internasional la reko\u00f1ese luta no la halo presaun, ONU m\u00f3s la mai halo referendu\u201d,<\/em> tenik Lu Olo<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan brani\nkaer luta&nbsp; iha rai-laran no iha\nrai-li\u2019ur, ho apoiu husi ita-nia belun sira, nu\u2019udar Governu, Organizasaun Solidariedade\nka husi ema ida-idak, iha mundu tomak, mak ita konsege hala\u2019o ita-nia direitu\nba auto-determinasaun no independ\u00e9nsia, iha 30 agostu 1999.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Zevonia Vieira Hodi komemora loron Konsulta Popular 30 Agostu, ne\u2019ebe mak determina referundu ba povu Timor, hodi manan vitoria ukun rasik-an, liu hosi mesajen Prezidente Republika, Dr. Francisco Guterres Lu Olo, hatoo katak hametin\u00a0 neon no hakarak ida de\u2019it hah\u00fa no haburas ho l\u00edder pol\u00edtiku barani\u00a0 sira iha 1974 hanesan Francisco Xavier do Amaral, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4945,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-4944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4944"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4944\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4946,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4944\/revisions\/4946"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}