{"id":5051,"date":"2020-09-07T02:12:25","date_gmt":"2020-09-07T02:12:25","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=5051"},"modified":"2020-09-30T03:47:37","modified_gmt":"2020-09-30T03:47:37","slug":"hosi-oe-cusse-mai-dili-buka-moris-melqui-sei-eskola-maibe-tenke-mos-hikis-kosar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/09\/07\/hosi-oe-cusse-mai-dili-buka-moris-melqui-sei-eskola-maibe-tenke-mos-hikis-kosar\/","title":{"rendered":"Hosi Oe-Cusse Mai Dili Buka Moris, Melqui Sei Eskola Maibe Tenke Mos Hikis Kosar"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Hakerek nain Ekipa Klinika Jurnalismu iha UNTL-UNESCO<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sidade Dili nudar fatin ba ema hotu hodi buka moris, ema barak iha area rural desidi husik sira nia knua, hodi mai hatutan moris iha Dili, tanba balun hanoin karik Dili mak bele hasai sira hosi kiak? <\/p>\n\n\n\n<p>Melqui mai hosi\nrai enclave Oe-cusse ne\u2019ebe mak desidi nia vida moris iha Dili, Melqui hakur\ntasi ho Ro Nakroman ho tiket $8.00, nia hakat duni to\u2019o iha Portu Dili. Ekipa\nKlinika Jurnalismu UNTL, hakarak hatene tuir Melqui nia istoria tanba sa nia hakarak\nmai moris iha Dili? <\/p>\n\n\n\n<p>Moris mukit halo\nMelqui hanoin, atu foti desizaun maske nia sei eskola. Nia hanoin atu fila\nliman faan pentolan iha sidade Dili. Melqui idade 15, eskola iha Eskola\nSekundaria 10 Dezembru, ne\u2019ebe tuir loloos fo ulun los deit ba eskola, maibe\nsusar ba Melqui tanba nesidade kontinua ezije nia hodi faan pentolan loron\ntomak <\/p>\n\n\n\n<p>Melqui halo nia\nresponsabilidade nudar eskola oan, maibe bainhira oras remata, nia kontinua\nbuka moris hodi faan pentolan tama sai bairo.<\/p>\n\n\n\n<p>Loron tiru makaas,\nkosar turu hosi ulun tun mai hasan, karik tenke tahan hamrok no hamlaha. Iha\nMelqui nia ulun mak ema bele sosa netik nia pentolan ho mantolu daan, hodi bele\nhetan dollar ida. <\/p>\n\n\n\n<p>Kondisaun moris ne\u2019ebe Melqui hasoru, ba ekipa Klinika Jurnalsimu UNTL, nia espresa nia sentimentu, tanba sa mak moris ida ne\u2019e tenke iha difeferensia entre nia ho kolega sira seluk? Ho dada iis naruk no hanoin ida ne\u2019ebe nia kuda iha nia ulun hodi tenik, <em>\u201cse hau la faan manu tolun ho pentolan, se mak atu tau mai hau no hau nia famila?\u201d,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Melqui mais hosi familia simplis no durante nia iha Dili hela deit iha kos, ba ekipa Klinika Jurnalismu ho matan wen suli, Melqui hateten nia papa husik ona mundu ne\u2019e iha tinan 2012, husik hela nia inan faluk hamutuk ho maun no alin nain rua (mane hotu) no Melqui nudar oan mane boot. <\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHa\u2019u tenki fa\u2019an ema vizinu sira nia manu tolun ho pentolan, tanba atu selu kos no sustenta ha\u2019u nia mama no alin. Dala barak ha\u2019u fa\u2019an manu tolun ho pentolan ema sosa la hotu, ha\u2019u fila ba uma, ema ne\u2019eb\u00e9 ha\u2019u fa\u2019an nia sasan&nbsp; sempre hirus no dalaruma osanfulan sira la selu\u201d<\/em>, tenik Melqui ho laran triste<\/p>\n\n\n\n<p>Naha ne\u2019ebe Melqui lori todan tebes ho idade kiik, nia tenke lori ona responsabilidade boot hodi responde nesesidade uma laran nian, maske nia tenke lakon tempu hodi estuda hodi hetan futuru ne\u2019ebe naroman, hodi bele hasai sira nia moris hosi mukit no kiak, maibe karik todan ba nia? <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5053\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-300x225.jpeg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-768x576.jpeg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-560x420.jpeg 560w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-80x60.jpeg 80w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-100x75.jpeg 100w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-180x135.jpeg 180w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-238x178.jpeg 238w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-640x480.jpeg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22-681x511.jpeg 681w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/WhatsApp-Image-2020-09-05-at-17.36.22.jpeg 1040w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Cesar Gama de Jesus halo entevista ho Responsavel Protesaun Labarik iha FTM. [Foto: Joaninha Casamiro | 07.09.2020]<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Iha parte seluk\nekipa Klinika Jurnalismu halo entrevista ho Responsavel Protesaun Labarik iha\nForum Tau Matan (FTM), Libania Carceres, hodi hare problema ne\u2019ebe labarik sira\nho idade kiik tenke buka ona moris hosi dalan ka traballador infantil, tenke\nhatutan moris hosi fila liman.<\/p>\n\n\n\n<p>Libania hateten\nasuntu ida ne\u2019e koalia liu ba traballador infantile ka labarik sira ne\u2019ebe ho\nidade minoridade halao serbisu todan no afeta tebes ba sir ani estudu no bele\nlakon vontade atu asesu edukasaun. <\/p>\n\n\n\n<p>Hatan ba\npreokupasaun ne\u2019e,responsav\u00e9l protesaun labarik iha forum tau matan(FTM)\nLibania c\u00e1rceres hateten,asunto ida ne\u2019e koalia haliu-liu ba iha trabalidor\ninfantile,labarik sira ne\u2019eb\u00e9 ho idade minoridade hala\u2019o&nbsp; servisu ne\u2019eb\u00e9 todan hodi afeta teb\u00e9s ba sira\nnia estudo hodi lakon sira nia votade atu asesu ba edukasaun.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cFTM durante ne\u2019e halo hela treinamentu hodi hakbesik ba komunidade, atu koalia konaba labarik sira ne\u2019ebe faan pentolan labarik Oe-cusse sira rasik mos envolve iha atividade fizika sira ne\u2019ebe la merese ba sira atu halo\u201d,<\/em> dehan Libania <\/p>\n\n\n\n<p>Konstituisaun RDTL\nproteje no garante sidadaun hotu iha direitu atu moris dignu no moris diak,\nmaibe realidade povu barak sei moris mukit no kiak, no tenke lakon sira nia\ndireitu hodi asesu edukasaun, tanba sira nia moris ohin loron ezije sira hodi\nhetan dollar. <\/p>\n\n\n\n<p>Karik iha liur\nne\u2019eba sei iha tan Melqui sira seluk, ne\u2019ebe luta ba moris diak no hikis nia\nkosar hodi sustenta moris, karik sira tenke hili ida deit eskola ou buka moris?<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir International\nLabour Organization (ILO) nia relatoriu hatudu situasaun serbisu infantil iha Timor\nkatak 60% resin traballu infantil ne\u2019e katak labarik sira involve an iha\ntraballu, hosi idade 18 mai kraik no peskiza nia alvu mak hosi tinan 5-17<\/p>\n\n\n\n<p>ILO Preokupa tanba\ntraballu infantile iha Timor simplesmente sai ona situasaun ne\u2019ebe tenke bolu\nema hotu nia atensaun, tanba fo risku ba vida labarik sira nian, sira tenke\nabandona eskola.<\/p>\n\n\n\n<p>ILO hamutuk ho SEFOPE halo esforsu no halo sosializasaun nafatin, para inan aman bele hatene saida mak traballu infantile, hatene onsa prevene labarik sira serbisu sedu, sira hatene risku kuandu husik oan sir aba serbisu, ba serbisu fatin ne\u2019ebe fo risku no fo impaktu ladiak ba labarik nia saude, sira nia mentalidade, dezenvolvimentu mental no ladiak ba sira nia futuru<\/p>\n\n\n\n<p><strong>*(Joanina Casamiro, Cesar Gama, Joana Alves, Julio de Jesus Fernandes, Joselina do Santos, Joao Bosco Alves, Rivaldo.J.Sarmento no Juliao.F.Soares, hakerek nain sira nudar estudante UNTL ne\u2019ebe tuir klinika jurnalismu, kooperasaun entre UNESCO-UNTL. Rezultadu hosi kursu ne\u2019e, mentor publika sira nia artigu iha Neon Meti)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain Ekipa Klinika Jurnalismu iha UNTL-UNESCO Sidade Dili nudar fatin ba ema hotu hodi buka moris, ema barak iha area rural desidi husik sira nia knua, hodi mai hatutan moris iha Dili, tanba balun hanoin karik Dili mak bele hasai sira hosi kiak? Melqui mai hosi rai enclave Oe-cusse ne\u2019ebe mak desidi nia vida [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5052,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-5051","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-feature"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5051","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5051"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5051\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5382,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5051\/revisions\/5382"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5051"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5051"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5051"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}