{"id":5089,"date":"2020-09-08T13:11:42","date_gmt":"2020-09-08T13:11:42","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=5089"},"modified":"2020-09-08T13:37:26","modified_gmt":"2020-09-08T13:37:26","slug":"timor-leste-aplika-sistema-demokrasia-militar-labele-halo-politika-maibe-bele-hatene-politika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/09\/08\/timor-leste-aplika-sistema-demokrasia-militar-labele-halo-politika-maibe-bele-hatene-politika\/","title":{"rendered":"Timor-Leste Aplika Sistema Demokrasia Milit\u00e1r Labele Halo Pol\u00edtika Maib\u00e9 Bele Hatene Pol\u00edtika"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Hakerek nain Mois\u00e9s Vicente<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>(Artigo Ida Ne\u2019e Hare Husi Prespetiva Milit\u00e1r Kahur Pol\u00edtika No Aplika Iha Rai Doben Timor-Leste)&nbsp; <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Introdusaun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>O pa\u00eds<\/em> <em>de<\/em> Rep\u00fablica Democr\u00e1tica de Timor-Leste (RDTL) nasaun sistema demokrasia tiha ona, hakerek nain foti liafuan balu husi matenek na\u2019in Timor-oan<em>, Eis-Bispo Diocese Dili, <strong>Dom Carlos Filipe Ximenes Belo<\/strong><\/em><strong> hateten nune\u2019e<\/strong> Rep\u00fablika Timor-Leste bolu \u201cdemokr\u00e1tika\u201d. Demokr\u00e1tika ne\u2019e dehan katak harii ho demokrasia no hatur iha demokrasia nia leten. Liafuan T\u00e9tum Demokrasia mai hosi liafuan portug\u00e9s \u201c<em>democracia<\/em>\u201d, no liafuan portug\u00e9s mai hosi liafuan gregu (hosi nasaun <em>Gr\u00e9cia<\/em>). Liafuan demokrasia, iha parte ka termu rua: \u201c<em>demos<\/em>\u201d, dehan katak \u201c<em>povu<\/em>\u201d; no \u201c<em>kratos<\/em>\u201d, dehan katak \u201c<em>ukun\/poder\u201d.<\/em> Haree ba ninia abut, demokrasia dehan katak ukun\/poder povu nian. Tuir Presidente Estados Unidos da Am\u00e9rica nian Lincoln, definisaun kl\u00e1siku demokars\u00eda nian mak: \u201cgovernu ka ukun mai hosi povu, liu hosi povu, ba povu\u201d (Governo ou poder do povo, pelo povo e para o povo\u201d. Iha sosiedade ida, iha autoridade, i autoridade ne\u2019e hela iha povu no povu nia liman. Povu mak iha direitu atu hili ukun ka poder ne\u2019e, no entrega ka f\u00f3 ba ema ne\u2019eb\u00e9 sira hili nanis ona atu ukun. Tanba ne\u2019e, iha demokrasia, soberania povu nian importante liu. Povu mak soberanu, la\u00f3s partidu mak soberanu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ita hotu hatene katak povu tomak labele ukun diretamente (se lae, hotu\nhotu manda\u2026hafoin iha rungu-ranga), ne\u2019e duni, povu ukun duni, maib\u00e9\nindiretamente, liu hosi reprezentante ne\u2019eb\u00e9 sira, iha liberdade laran, hili\nnanis ona. Bele dehan, povu delega, maib\u00e9 la f\u00f3 poder no la lakon poder. Atu\nsistema ida ne\u2019e bele la\u2019o, povu no sira nia reprezentate tenki hala\u2019o beibeik\ndi\u00e1logu ho emar ne\u2019eb\u00e9 hili ona sira \u2026Povu nia reprezentante, ka delegadu sira\nne\u2019eb\u00e9 povu hili, to\u2019o agora, sira ba suku sira atu halo di\u00e1logu ho povu ne\u2019ebe\nhili sira ka lae? Delegadu ka reprezentante povu nian ba suku sira, simu tiha\nona keixa, aspirasaun, buat ne\u2019eb\u00e9 povu presiza, sira diskuti duni? Sira hato\u2019o\nba governu? Iha demokrasia, ne\u2019eb\u00e9 diak, \u201creferendum\u201d mak hanesan povu nia\nespresaun \u00e1as liu. La\u00f3s Konstituisan mak halo julgamentu ka tesi lia ba\nReferendum, maib\u00e9 Refereundum mak tesi lia ba Konstituisaun. Ukun iha nasaun\nida nia laran (existe), la\u00f3s ba ukun na\u2019in, maib\u00e9 ba povu ne\u2019eb\u00e9 hili ukun\nna\u2019in sira. Iha ne\u2019e demokrasia labele haree de\u2019it interese partidu nian,\ninterese grupu ida nian, maib\u00e9, ba povu tomak nia interese, liu liu ba sira\nne\u2019eb\u00e9 kiik, kiak, analfabetu, moris iha foho. Bainhira povu nia reprezentante\nsira la kumpri ida ne\u2019e, sira nia hahalok hanesan \u201cmercen\u00e1rio\u201d, no sira la\nmerese povu nia konfiansa. Iha eleisaun povu tenki hili ne\u2019eb\u00e9 fo-aan duni ba\npovu tomak atu serbi povu nia diak no interese. Reprezentante iha Uma-Fukun ka\nParlamento la korresponde karik povu nia aspiransaun, povu iha soberania atu\nhili fali ema seluk, no partidu seluk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha\nnasaun demokr\u00e1tiku lol\u00f3s, ema militar sira obedese ba Governo. La\u00f3s sira maka\nmanda fali Governu. Iha Rep\u00fablika ida naran demokr\u00e1tiku, ema militar hakruk ba\nautoridade sivil. Respeita Konstituisaun, respeita rejime demokr\u00e1tiku. Iha\nregime demokr\u00e1tiku iha liberdade de imprensa, liberdade de reuniaun i manifestasaun.\nDala ruma militar sira iha tentasaun atu sai ditad\u00f3r. Ita hili ona\nindepend\u00e9nsia hasoru ditadura militar iha 30 de agosto de 1999. Ita la bele\nadmite atu mosu ditad\u00f3r foun iha Timor Loro Sa\u2019e! Maib\u00e9, maun alin no inan feto\nsira, militar sira mos ema! Bele monu ba tentasaun, bele iha \u201ctique\u201d\nautorit\u00e1riu, bele ko\u2019alia sala no komporta sala. Ita reza ba sira, atu sira mos\nbele aprende no pratika demokrasia!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha sorin seluk, matenek\nnain Timor-oan, Gill Bolale hateten nun\u2019e, milit\u00e1r\nsira bainhira funu la iha, hahuu hamosu funu hasoru nia povu rasik. Se General\nLere Anan Timur hanoin katak, intervensaun milit\u00e1r iha sidadaun nia\nmanifestasaun pasifika ne&#8217;e, mak eleva honra F-FDTL nian, nia hanoin sala. Nia\nhatuun honra no dignidade F-FDTL nian. F-FDTL nia ezistensia atu garante\nseguransa Estado nian, la&#8217;os ba preokupa fali ho<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/angela.freitas.1654700?__cft__%5b0%5d=AZX0cw0J2hJamV7q2H-yuJ7vZLNBWs6Jbf_H_JIbbL3gP6Jhocd77Yoaer7nVqtjbOlB6gddyDjxNLGQ_YzDGu_sn2V08viy5lGrDru_FggNvTzDBr1YuVt7anH5T0uK-u-iAgSnFHOhBWzuggQgqnuU&amp;__tn__=-%5dK-R\"> Angela Freitas<\/a> nebe uluk General Lere Anan\nTimur konsidera nudar &#8220;kakutak meda.&#8221; Oinsa mak F-FDTL ba sibuk fali\nho &#8220;meda&#8221; ida? husu ho haraik-an ba General Lere Anan Timur no\nrespons\u00e1vel maximu F-FDTL sira atu labele hafo&#8217;er FALINTIL nia naran ho\nintervensaun politika sira hanesan ne&#8217;e. Favor retira milit\u00e1r hosi &#8216;kampu\npolitika!&#8217; Tinan 24, Povo Maubere no povo Indonesia sai v\u00edtima ba rejime milit\u00e1r\nne\u2019eb\u00e9 hakarak involve iha atividade pol\u00edtika. FALINTIL ne&#8217;e Povo nia liman\nkro&#8217;at! Labele lori kro&#8217;at hasoru fali povu! (Fontes: <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100010009898953\">https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100010009898953<\/a>, loron Tersa-feira, 1\nSetembru 2020). Matenek na\u2019in Timor-oan ida seluk, Carlos Saky dehan nune\u2019e Maun Lere, lamentavel mos\nrona maun dehan proteje deit Maun Xanana Gusm\u00e3o, Maun Mari Alkatiri, Maun\nLu-Olo, Maun Taur Matan Ruak no Maun Ramos Horta, no hatun deit maka Aniceto Guterres\nno sira seluk labuat ida. Forsa labele sai diskriminativu. Forsa nudar liman\nkro\u2019at povu nian no lutu nasaun nian, tenki sai mahan ba ema hotu ne\u2019ebe iha\nlutu Estadu RDTL nia laran, tenki proteje sidadaun Timor-oan tomak. Laiha\nsidadaun <em>Primeira<\/em> <em>Klasse<\/em> no <em>Segunda<\/em> <em>Klasse<\/em>. &nbsp;La hamihis respeitu no sakrifisiu bo\u2019ot maun\nsira nian durante luta libertasaun. Maun sira sempre sai modelo nasionalizmu no\npatriotizmu Timor nian no sai orgulho povo Timor nian. Aniceto Guterres ho sira\nseluk, sira mos Nasaun nia oan, barak ka uituan, sira mos kontribui ba Timor\nnia ukun-rasik-an, liu husi sira nia dalan rasik. Hotu-hotu terus no simu\ninsultos no humilhasaun durante periudu okupasaun Indonesia nia tempu. Tan ne&#8217;e\nhotu-hotu tenki serbisu hamutuk hodi lori Timor ba oin. Aniceto Guterres no\nsira seluk mos reprezenta orgaun soberania. Sira mos la&#8217;os meza no kadeira ne\u2019ebe\nhatun narnaran, iha ninia mekanizmu no processo demokratiku hodi hasae no\nhatun. Timor oan sira terus no mate la&#8217;os luta deit atu hetan Estadu ida, PR\nida, Governu ida, Parlamentu ida, Tribunal ida, no Bandeira ida, maibe mos luta\nba direitus humanos, liberdade, demokrasia, justisa no unidade, buat sira ne\u2019ebe\nTimor-oan sira nunka hetan iha dominasaun estranjeira nia okos. Mai ita\nhamutuk, milit\u00e1r no sivil, hametin ita nia unidade no estabilidade, hametin ita\nnia Estadu no independensia, no konsolida ita nia demokrasia. <strong>(Fontes:<\/strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/carlos.slfrsaky\">https:\/\/www.facebook.com\/carlos.slfrsaky<\/a>, iha loron Tersa-feira, 02 Setembru 2020).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maun lamentavel tebes rona maun Lere\nnia deklarasaun nebe atu kesi no sama belar sidadaun balun nebe hakarak halo\nmanifestasaun. Deklarasaun ne&#8217;e la transmite konfiansa no protesaun ba povu,\nmaibe halo povu moris iha ta&#8217;uk no inseguransa nia laran no la sai banati diak\nba povu no ofisiais militar foun sira. Sidadaun sira iha liberdade tomak atu\nexpressa ninia hanoin. Ida ne&#8217;e mak esensia husi ukun rasik-an. Importante mak\nlabele viola lei ka konstituisaun. Konserteza, deklarasaun balun husi grupu\nnebe hakarak halo manifestasaun mos la edukativu no provokativu. Defende\nkonstituisaun la&#8217;os liu husi dalan sira inkonstitusional, incita violensia no\ndesestabiliza paiz. Husik PNTL hala&#8217;o nia knaar lida ho assunto seguransa.\nFFDTL iha ninia kompetensia rasik lida ho defesa ba ita nia rain no ita nia\npovu husi ameasa sira mai husi liur. FALINTIL sira tenki hamrik iha oin hodi\ndefende povu no Konstituisaun tanba ida nee mak sira luta no terus 24 anos iha\nai-laran, la&#8217;os defende grupu ida. Ita hotu hakruk no honra gloriosas FALINTIL\nsira no ita mos kondena aktu no esforsu sira nebe hakarak desestabiliza ita nia\nrain liu husi dalan inkonstitusional sira. Viva FFDTL! Viva PNTL! Viva Demokrasia!.\nIha\nparte seluk, Pe. Domingos Maubere dehan <em>Kuitadu ba Povo Timor: uluk la\u2019o iha Malae mutin nia xikote\nho palmatoria nia okos: tuir iha Javan\u00eas nia kilat okos; agora, iha F-FDTL ho F\nnia kilat no ain okos. Na&#8217;i, kbiit tomak Nain ho Matebian sira, Nicolau Lobato,\ntau matan mai Povo terus nain ida ne&#8217;e. <\/em>Tamba\nne\u2019e hakerek nain husu ba milit\u00e1r sira katak<strong> <\/strong>Timor-Leste aplika sistema\ndemokrasia milit\u00e1r labele halo pol\u00edtika maib\u00e9 bele hatene pol\u00edtika<em>. (<\/em><em>Timor-Leste\nusa um sistema democr\u00e1tico e os militares n\u00e3o podem estar envolvidos na\npol\u00edtica, mas os militares podem saber pol\u00edtica).<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Baze Legal Iha Konstituisaun da\nRDTL-2002 <\/strong><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha ita nia Lei Inan Konstitusaun da RDTL, Artigu 146 Forsa Armada sira iha alinea 1. Forsa Armada Timor-Leste nian, FALINTIL-FDTL, ne\u2019eb\u00e9 sidadaun nasion\u00e1l de\u2019it maka halo parte, ne\u2019e mak responsavel ba defeza milit\u00e1r Rep\u00fablika Demokr\u00e1tika Timor-Leste nian no nia organizasaun nu\u2019udar ida mesak ba territ\u00f3riu nasion\u00e1l tomak. 2. FALINTIL-FDTL garante independ\u00e9nsia nasion\u00e1l, integridade territori\u00e1l, liberdade no populasaun nia seguransa hasoru agresaun ruma ka ameasa externa, ho respeitu ba orden konstitusion\u00e1l. 3. FALINTIL-FDTL labele iha partidu pol\u00edtiku no rona de\u2019it ba \u00f3rgaun soberanu kompetente sira, tuir Lei-Inan no lei, no sira labele halo intervensaun pol\u00edtiku naran ida. <em>Artigo 146 For\u00e7as Armadas1. As for\u00e7as armadas de Timor-Leste, FALINTIL-FDTL, compostas exclusivamente de cidad\u00e3os nacionais, sao responsaveis pela defesa militar da Rep\u00fablica Democr\u00e1tica de Timor-Leste e a sua organiza\u00e7\u00e3o e unica para todo o territorio nacional. 2. As FALINTIL-FDTL garantem a independencia nacional, a integridade territorial e a liberdade e seguran\u00e7a das popula\u00e7\u00f5es contra qualquer agress\u00e3o ou amea\u00e7a externa, no respeito pela ordem constitucional. 3. As FALINTIL-FDTL s\u00e3o apartidarias e devem obediencia, nos termos da Constitui\u00e7\u00e3o e das leis, aos org\u00e3os de soberania competentes, sendo-lhes vedada qualquer intervencao politica.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dispozisaun temi liu daudauk ne\u2019e\nf\u00f3 momos iha n.<sup>o<\/sup> 2 no 3 artigu <em>1<\/em>\n<em>Lei Organika F-FDTL 2006 nian, ne\u2019eb\u00e9\nhatete F-FDTL apartidaria no elementu F-FDTL nian, iha kualker grau ka\nkategoria, labele partisipa direta ka indereta, iha atividade pol\u00edtika sira.\nRegula mos iha n.<sup>o <\/sup>1 artigu 20 husi Estatutu Militar F-FDTL 2014 no\nhalo alterasaun dahuluk iha 2016 hatete militar sira goja direitu hotu-hotu,\nliberdade no garantia fundamental tomak, hanesan sidadaun sira seluk maibe\nexersisu ba direitu no liberdade sira balun limita iha Konstitusaun nia laran. (Fontes: Fundasaun Mahein nia Blog, 28 Jullu 2020). <\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Analiza\nGlobal ba Nasaun Sira Seluk Ne\u2019eb\u00e9 Aplika Sistema Ditadura <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha parte ida ne\u2019e, Hakerek\nNain halo analiza global iha nasaun sira iha mundu aplika sistema ditadura\nhanesan iha nasaun ASIA sira uza barak liu maka hanesan tuir mai ne\u2019e. Nasaun <strong>Cuba\/Kuba,<\/strong> durante ne\u2019e nasaun Cuba\nhanesan nasaun ne\u2019ebe partidu politiku ida deit ne\u2019ebe mak lidera tinan ba\ntinan. Territoriu no rukursu umanu ka ninia povu ne\u2019e Estado\/nasaun nia ema\nhotu nune\u2019e atu sai nain ba ne\u2019e limitasaun tebes. Midia mos halao hotu husi Governu\nno defisil tebes atu hasai sira hanoin ka sira ideas ruma. &nbsp;Hakerek nain halo\ntradus ho lian Melayu tuir mai ne\u2019e: <em>Di Negara <strong>Kuba<\/strong>, Selama ini, Kuba merupakan negara\nsatu partai yang dipimpin oleh <\/em><a href=\"https:\/\/jateng.tribunnews.com\/tag\/pemimpin\"><em>pemimpin<\/em><\/a><em> yang sama dari tahun ke tahun. Wilayah dan sumber daya manusianya\ndianggap milik negara sehingga kepemilikan pribadi sangat terbatas. Medianya\nbahkan dijalankan oleh pemerintah dan sangat sulit mengutarakan pendapat.<\/em> <strong><em>Belarus<\/em><\/strong><strong><em>, <\/em><\/strong><em>Belarus\nberperan besar di bidang ekonomi pada era Soviet dengan mengandalkan kontrol\nbesar-besaran di bidang tersebut. <\/em><em>Begitu\npula dengan kehidupan politiknya. <\/em><em>Bahkan,\nPresiden Alexander Lukashenko yang sudah menjabat sejak 1994 dinyatakan lebih\nkuat dibanding <\/em><a href=\"https:\/\/jateng.tribunnews.com\/tag\/pemimpin\"><em>pemimpin<\/em><\/a><em>-pemimpin\nsebelumnya. <\/em><em>Banyak\nyang menyebut Alexander sebagai \u201cpemimpin <\/em><a href=\"https:\/\/jateng.tribunnews.com\/tag\/diktator\"><em>diktator<\/em><\/a><em>\nterakhir di tanah Eropa\u201d. <strong>Kazakhstan<\/strong><strong>, <\/strong><\/em><em>Saat ini,\nKazakhstan dipimpin oleh Nursultan Nazarbayev yang sudah menjabat sebagai\npresiden sejak 1991. <\/em><em>Ia\nmemenangkan pemilu 2015 dengan 98% suara. <\/em><em>Kazakhstan\nmemiliki kekayaan alam yang berlimpah, terutama minyaknya. <\/em><em>Pada awal 2000-an, Kazakhstan\nberhasil unggul di bidang ekonomi mengalahkan negara Asia Tengah lainnya. <\/em><em>Sayangnya, kunci industri Kazakhstan\nberada di bawah kontrol negara langsung. &nbsp;<\/em><strong><em>Zimbabwe<\/em><\/strong><strong><em>, <\/em><\/strong><em>Negara\ndengan <\/em><a href=\"https:\/\/jateng.tribunnews.com\/tag\/pemimpin\"><em>pemimpin<\/em><\/a><em>\n<\/em><a href=\"https:\/\/jateng.tribunnews.com\/tag\/diktator\"><em>diktator<\/em><\/a><em>\nyang masih berjaya adalah Zimbabwe. <\/em><em>Robert\nMugabe yang berusia 92 tahun telah berkuasa sejak 1980.\n<\/em><em>Bagi para pengikutnya, ia merupakan\npejabat yang cukup berani untuk mengejar agenda kebebasan Afrika dalam melawan\noposisi Barat. <\/em><em>Namun,\nbagi orang lain, Mugabe adalah sosok kuat yang mendapat kekuasaannya melalui\njaringan penegak keamanan, polisi rahasia dan operasi intelijen. <\/em><em>Untuk menurunkan kekuasaannya pada\nkeluarga, anggota partainya diisi sederet nama yang berpotensi menjadi\npenerusnya. <\/em><em>Bahkan,\nsalah satu faksi dipimpin oleh istrinya, Grace. <\/em><strong><em>Korea Utara<\/em><\/strong><strong><em>, <\/em><\/strong><em>Kim\nJong-un merupakan generasi ketiga kepemimpinan <\/em><a href=\"https:\/\/jateng.tribunnews.com\/tag\/diktator\"><em>diktator<\/em><\/a><em>\ndi Korea Utara. <\/em><em>Ia\nmemimpin dengan gaya otoriter. <\/em><em>Pada\nrezim ayahnya, banyak masyarakat Korea Utara yang menderita kelaparan. <\/em><em>Oleh karena itu, saat ini, Kim\nJong-un menerapkan pembatasan dan kontrol di bidang pertanian. <\/em><em>Seluruh kehidupan di Korea Utara\nberada di bawah genggaman keluarga Kim. <\/em><em>Bahkan,\nmereka tidak segan membunuh lawan politiknya. <\/em><em>Sama\nseperti pendahulunya, Kim Jong-un tetap memprioritaskan program nuklir. <\/em><em>Beberapa tradisi memang sulit\ndiubah, termasuk kepemimpinan <\/em><a href=\"https:\/\/jateng.tribunnews.com\/tag\/diktator\"><em>diktator<\/em><\/a><em>\nini.<\/em> <em>Di <strong>Indonesia,<\/strong> diktator Muhammad <strong>Soeharto<\/strong> membunuh\nsetengah juta orang antara 1965 hingga 1966, setelah upaya kudeta yang gagal.\nDia melembagakan program penyiksaan dan membantai siapa pun yang dicurigai\nsebagai komunis. Soeharto juga melakukan kejahatan perang di Timor-Timur, Papua, Aceh, dan kepulauan Maluku.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Rekomendasaun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ikus liu hakerek nain, hakarak halo rekomenda ba ulun bo\u2019ot sira iha\nInstituisaun F-FDTL nian atua nafatin tuir Lei Inan Konstitusaun da RDTL-2002\nno Lei sira no impoin ba membru sira husi institusaun rua ne\u2019e F-FDTL no PNTL nian\ntenke kumpri, nu\u2019udar dever ida iha kna\u2019ar sira forsa seguransa no defeza nian.\nIta iha esperensia <em>passado<\/em> husi kazu\nsira seluk ne\u2019eb\u00e9 mak liu tiha ona, krize pol\u00edtika milit\u00e1r tinan 2006 liub\u00e1, grupu\nArmadu Alfredo Reinaldo nian, ita nia Maun Bo\u2019ot Mauk Moruk mate depois iha\ntempu Timor-Leste nia ukun rasik-an. Para ona ho ameasa ba nia povu sira ho\nkilat. Antes atu taka hakerek nain hetan mensajen furak katak Mensajen P\u00e1z husi\nSosiedade Siv\u00edl ba Timor Oan Hotu: <em>\u201cHapara viol\u00e9nsia pol\u00edtika, Uza ulun malirin hodi rezolve\nproblema tuir lei no konsentra ba dezenvolvimentu nasion\u00e1l, Tau interese povu ass\nliu interese pol\u00edtika, privadu no partid\u00e1ria\u201d. <\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Refer\u00e9nsias:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>Milit\u00e1r-Pol\u00edsia ho Partidu Pol\u00edtika. Asesu iha Loron Tersa-Feira, 1\nSetembru 2020. Disponivel iha:<a href=\"http:\/\/www.fundasaunmahein.org\/2020\/07\/28\/militar-polisia-ho-partidu-politika\/\">http:\/\/www.fundasaunmahein.org\/2020\/07\/28\/militar-polisia-ho-partidu-politika\/<\/a> <\/li><li>F-FDTL Serka Rezidensia Angela Freistas Tan Deskonfia Subar Armas,\nPatricinio: Akontese iha Pa\u00eds Ditadura. Asesu iha loron Kuarta-feira, 2\nSetembru 2020. Disponivel iha: <a href=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/09\/02\/f-fdtl-serka-rezidensia-angela-tan-deskonfia-subar-armas-patricinio-akontese-iha-pais-ditadura\/?fbclid=IwAR1UB6I15ukCLgK66QxY63rF1WCOD9X0nxpVf9I5pEUMAOTY5gNjn2Hk2Ug\">https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/09\/02\/f-fdtl-serka-rezidensia-angela-tan-deskonfia-subar-armas-patricinio-akontese-iha-pais-ditadura\/?fbclid=IwAR1UB6I15ukCLgK66QxY63rF1WCOD9X0nxpVf9I5pEUMAOTY5gNjn2Hk2Ug<\/a>&nbsp; <\/li><li>Deputadu CNRT Konsidera Timor-Leste Sai Ona Nasaun Ditadura. Asesu iha\nloron Kuarta-feira, 2 Setembru 2020. Disponivel iha:<a href=\"https:\/\/www.tempotimor.com\/politika\/3365-deputadu-cnrt-konsidera-tl-sai-ona-nasaun-ditadura?fbclid=IwAR2PO3zztR5-Sp6M3MWFxIn4xfIHSiYNfvdhrfWINPEc2gAoUT29WsgPTRg#.X08ODNk-PxY.facebook\">https:\/\/www.tempotimor.com\/politika\/3365-deputadu-cnrt-konsidera-tl-sai-ona-nasaun-ditadura?fbclid=IwAR2PO3zztR5-Sp6M3MWFxIn4xfIHSiYNfvdhrfWINPEc2gAoUT29WsgPTRg#.X08ODNk-PxY.facebook<\/a> <\/li><li>Masa RNDJK Sei Konsentra Iha\nTasi-Tolu Semana Rua. Asesu iha loron Kuarta-feira, 2 Setembru 2020. Disponivel\niha:<a href=\"http:\/\/diariutimorpost.com\/2020\/09\/02\/masa-rndjk-sei-konsentra-iha-tasi-tolu-semana-rua\/?fbclid=IwAR2PO3zztR5-Sp6M3MWFxIn4xfIHSiYNfvdhrfWINPEc2gAoUT29WsgPTRg\">http:\/\/diariutimorpost.com\/2020\/09\/02\/masa-rndjk-sei-konsentra-iha-tasi-tolu-semana-rua\/?fbclid=IwAR2PO3zztR5-Sp6M3MWFxIn4xfIHSiYNfvdhrfWINPEc2gAoUT29WsgPTRg<\/a> <\/li><li>DEMOKRAS\u00cdA.\nAsesu iha loron Kuarta-feira, 2 Setembru 2020. Disponivel iha:<a href=\"https:\/\/stlnews.co\/featured\/demokrasia\/?fbclid=IwAR0GXtsyZDFYg9sRcZ05e9Cv5HEIUrNjmbGxcujWCRvNoivKZ6K05c52sIM\">https:\/\/stlnews.co\/featured\/demokrasia\/?fbclid=IwAR0GXtsyZDFYg9sRcZ05e9Cv5HEIUrNjmbGxcujWCRvNoivKZ6K05c52sIM<\/a> <\/li><li>Entrevista <em>Pessoal<\/em> ho Matenek Nain Timor-oan, Nelson\nBelo, Fundador ONG Fundasaun Mahein (FM), Kona-b\u00e1 Milit\u00e1r Sira Labele Involve Pol\u00edtika\niha Sistema Demokrasia Nia Laran. Iha Loron Kinta-feira, 3 Setembru 2020.<\/li><li>Jorn\u00e1l Diariu Timor-Post, Timor-Leste Aplika Ditadura Milit\u00e1r. Asesu iha\nloron Kinta-feira, 3 Setembru 2020.<\/li><li>SOMOTXO Alerta\nPovu hakmatek,&nbsp;Kilat Seidauk Tarutu. Asesu iha loron Sesta-feira, 4\nSetembru 2020. Disponivel iha:<a href=\"https:\/\/lafaek.news\/somotxo-alerta-povu-hakmatek-kilat-seidauk-tarutu\/?fbclid=IwAR0qf2seg5aEFXr5jz9VFU7AKXtpgIz6-_cZZJSy7Q02mwrnpxs2TJ94EW0\">https:\/\/lafaek.news\/somotxo-alerta-povu-hakmatek-kilat-seidauk-tarutu\/?fbclid=IwAR0qf2seg5aEFXr5jz9VFU7AKXtpgIz6-_cZZJSy7Q02mwrnpxs2TJ94EW0<\/a>&nbsp; <\/li><li>&nbsp;PNTL Autoriza RNDJK Halao \u201cManifestasaun\u201d\niha Kualker Tempu. Asesu iha loron Sabadu, 5\nSetembru 2020. Disponivel iha:<a href=\"http:\/\/www.tatoli.tl\/2020\/09\/02\/pntl-autoriza-rndjk-halao-manifestasaun-iha-kualker-tempu\/?fbclid=IwAR2OkqoPjYDnAXrIZKKKjyuJPW6VhpqH_VA-BD2JSDKjWDm_t3iZfuxm2kQ\">http:\/\/www.tatoli.tl\/2020\/09\/02\/pntl-autoriza-rndjk-halao-manifestasaun-iha-kualker-tempu\/?fbclid=IwAR2OkqoPjYDnAXrIZKKKjyuJPW6VhpqH_VA-BD2JSDKjWDm_t3iZfuxm2kQ<\/a> <\/li><li>Sosiedade Siv\u00edl\nlamenta ho Deklarasaun Xefe Estadu Maior Jener\u00e1l F-FDTL Lere Anan Timur. Asesu\niha loron Domingu, 6 Setembru 2020. Disponivel iha:<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=ggHfG0cXDkk&amp;feature=share&amp;fbclid=IwAR1P2RDlGpuEC5b40wohIdocz-aAz57rLfUOdX_uK9IvY1ZOvy2tcq4ZJOw\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=ggHfG0cXDkk&amp;feature=share&amp;fbclid=IwAR1P2RDlGpuEC5b40wohIdocz-aAz57rLfUOdX_uK9IvY1ZOvy2tcq4ZJOw<\/a><\/li><li>Entrevista <em>Pessoal<\/em> ho Maun\nBendito Dos Santos, Ativista husi RENETIL iha tempu okupasaun Indonesia nian, &nbsp;Kona-b\u00e1 Diak Liu Milit\u00e1r Sira Labele Mete-An\nIha Pol\u00edtika Tamba Timor-Leste Aplika Sistema Demokrasia. Iha loron\nSegunda-feira, 7 Setembru 2020.<\/li><li>Lima Negara di\nDunia Yang Masih Dipimpin Diktator ASIA. Asesu iha loron Segunda-feira, 7\nSetembru 2020. Disponivel iha:<a href=\"https:\/\/jateng.tribunnews.com\/2016\/12\/12\/lima-negara-di-dunia-yang-masih-dipimpin-diktator-asia-paling-banyak?page=2\">https:\/\/Jateng.Tribunnews.Com\/2016\/12\/12\/Lima-Negara-Di-Dunia-Yang-Masih-Dipimpin-Diktator-Asia-Paling-Banyak?Page=2<\/a>\n&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>*Hakerek Na\u2019in: <\/strong><em>Alumni<\/em>\nUniversidade da Paz-(UNPAZ), <em>Faculdade de\nDireito <\/em>no Ativista. Artigo ida ne\u2019e\nlarepresenta institusaun ne\u2019eb\u00e9 hakerek na\u2019in haknar ba, maib\u00e9 idea no\nargumentu sira ne\u2019eb\u00e9 lekar iha artigu ne\u2019e nudar opini\u00e3o peso\u00e1l. Iha sujestaun\nruma bele haruka iha <em>e-mail:<\/em> <a href=\"mailto:moisesvicente59@yahoo.com\">moisesvicente59@yahoo.com<\/a>&nbsp; &nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain Mois\u00e9s Vicente (Artigo Ida Ne\u2019e Hare Husi Prespetiva Milit\u00e1r Kahur Pol\u00edtika No Aplika Iha Rai Doben Timor-Leste)&nbsp; Introdusaun O pa\u00eds de Rep\u00fablica Democr\u00e1tica de Timor-Leste (RDTL) nasaun sistema demokrasia tiha ona, hakerek nain foti liafuan balu husi matenek na\u2019in Timor-oan, Eis-Bispo Diocese Dili, Dom Carlos Filipe Ximenes Belo hateten nune\u2019e Rep\u00fablika Timor-Leste bolu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4769,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-5089","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5089","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5089"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5089\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5092,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5089\/revisions\/5092"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}