{"id":5123,"date":"2020-09-11T08:10:21","date_gmt":"2020-09-11T08:10:21","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=5123"},"modified":"2020-09-11T08:10:23","modified_gmt":"2020-09-11T08:10:23","slug":"anct-idade-13-15-iha-30-fuma-tabaku-ema-neebe-afeta-suar-tabaku-71","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/09\/11\/anct-idade-13-15-iha-30-fuma-tabaku-ema-neebe-afeta-suar-tabaku-71\/","title":{"rendered":"ANCT: Idade 13-15 Iha 30% Fuma Tabaku, Ema Ne\u2019ebe Afeta Suar Tabaku 71%"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportazen Francisco JDA <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Autoridade Nasional Controlo Tabaku (ANCT) halao sosializasaun ba funsionariu instituisaun apoiu Dezenvolvimentu Empresarial (IADE) ho objetivu fahe informasaun kona ba impaktu fuma tabaku iha fatin publiku, liuliu iha areadores IADE nian no bele evita fatin proebidu sira, nune\u2019e labele daet ka fo mos impaktu ba ema ne\u2019ebe la fuma tabaku.<\/p>\n\n\n\n<p>Maske governu\niha ona dekretu lei 14\/2016 regime kontrolu tabaku no hetan aprovasaun iha tinan\n2016, maibe joven adultus ferik, katuas sei kontinua fuma iha fatin publiku\nsira.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir dadus\nsientifiku iha Timor-Leste, iha tinan 2016, entre ema ho idade 15-49, hatudu\nkatak mane ne\u2019ebe fuma tabaku hamutuk 53.7% no feto iha 3.0%, hosi dadus ne\u2019e\nhatudu katak fumador iha sexo mane ho idade 15 as liu iha reijiuan Sudueste\nAsiatiku no tuir Global Youth Survey (GYS) entre idade 13-15 iha 30% mak fuma\ntabaku, nune\u2019e ema ne\u2019ebe loron-loron kona tabaku suar iha uma hamutuk 71%. <\/p>\n\n\n\n<p>Hosi dadus ne\u2019e\nJestor Autoridade Nasional Controlu Tabaku, Sancho Fernandes iha aprezentasaun\nhateten iha kategoria rua mak moras la hadaet hanesan atakasaun fuan stroke, kankru\ndiabetes, ran midar asthma no moras daet hanesan HIV, Tuberculosis iha 2012 ba\nleten, moras ida la hadaet ne\u2019e oho ema barak liu hanesan atakasaun fuan, Stroke\nmaske ema seidauk too idade 60 mais tenki mate.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIha ita nia rejiuan ida ne\u2019e, iha tinan 2012 ne\u2019e ba leten, ema nia harapan hidup ne\u2019e tun tiha ona 70%. \u00a0Ema barak mak jarang ona atu mate iha idade 70-90 iha generasi ita nia ne\u2019e 90 jarang, \u00a0iha mudansa boot ba espetativa moris, hosi Demografia Survei Shorting Timor, nia idade rata rata ba mate ne\u2019e idade 66 tun hosi idade 70,\u00a0 generasi sira ne\u2019ebe sei konsumu hahan saudavel, so sira deit mak bele sei to\u2019o idade 90 maibe generasi ita nian ne\u2019e tun ona hosi idade 66 ida ne\u2019e, hetan iha rejiuan Sudueste Asiatiku ne\u2019e\u201d, <\/em>hateten Jestor ANCT, Sancho Fernandes Iha Saulaun IADE Mandariin, 11\/09<\/p>\n\n\n\n<p>Sancho Fernandes\nesplika tan, atakasaun fuan iha rejiau Asiatiku barak liu, 27% Asthma, 11%\nKankru 9%, Diabetes 3% no mos moras kroniku sira seluk. Tuir dadus hosi\nHospital Nasional Guido Valadares ba ema mate no nain ida mak stroke no\natakasaun fuan. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Impaktu hosi\nmoras la hadaet sira nia hun mak mai hosi tabaku no han hahan la saudavel no\nseluk mak la halo atividade fizika, nune\u2019e Organizasaun Mundial Saude (OMS) rekomenda\natu halo atividade fizika seman ida minitu 50.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin\nhanesan Diretor Executivu IADE, Filomeno Marcelino Belo ba jornalista sira\nhateten, iha semana hira liu ba kotuk funsionariu sira barak liu mak fuma iha\nIADE no fuma la tuir regras ona no konforme tuir hakarak, entaun husu ANCT atu\ntau sinais atu ema labele fuma no tau fatin fumadores nian, hafoin seminariu\nne\u2019e remata IADE, implementa kedas sasaun ba funsionariu sira kuando fuma la\ntuir regra sei simu sansaun ho koima ka osan.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Seminariu\nnee Partisipa mos Juventude Desenvolvimentu Nasional, hodi halao mos promosaun\nba oinsa atu hahan nutrisaun no saudavel.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Francisco JDA Autoridade Nasional Controlo Tabaku (ANCT) halao sosializasaun ba funsionariu instituisaun apoiu Dezenvolvimentu Empresarial (IADE) ho objetivu fahe informasaun kona ba impaktu fuma tabaku iha fatin publiku, liuliu iha areadores IADE nian no bele evita fatin proebidu sira, nune\u2019e labele daet ka fo mos impaktu ba ema ne\u2019ebe la fuma tabaku. Maske governu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5124,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-5123","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5123"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5125,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123\/revisions\/5125"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5124"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}