{"id":7600,"date":"2021-04-02T16:02:20","date_gmt":"2021-04-02T07:02:20","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=7600"},"modified":"2021-04-02T16:02:22","modified_gmt":"2021-04-02T07:02:22","slug":"foinsae-entre-violensia-no-futuru-nasaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/04\/02\/foinsae-entre-violensia-no-futuru-nasaun\/","title":{"rendered":"Foin&#8217;sae Entre Violensia no Futuru Nasaun"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Hakerek na\u2019in Abilio Barreto<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Wainhira mane ida ka feto ida kompleta ona idade sanulu resin hitu (17), momentu ne\u2019e nia muda ona husi faze labarik no hola parte integr\u00e1l ba idade foin-sa\u2019e nian.&nbsp; Situasaun ne\u2019eb\u00e9 sempre nakonu ho pontu interogasaun barak iha sira-nia hanoin kona-ba sira-nia desizaun ba vida moris, balu deside atu investe nia-an ba iha \u00e1rea edukasaun form\u00e1l, inform\u00e1l, balu deside atu investe iha vida Espiritu\u00e1l (moris hanesan ema relijiozu no relijioza), balu deside atu serbisu hodi apoiu kontribui sustenta moris fam\u00edlia, no barakliu fali deside hodi hola parte iha Organizasaun Arte Ritu\u00e1l, Arte Marsiais no seluk-seluk tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Opsaun sira ne\u2019eb\u00e9 foin-sa\u2019e sira hili sai hanesan prins\u00edpiu fundament\u00e1l ba dezenvolvimentu sira-nia vida moris no oins\u00e1 sira bele dezenvolve hodi sai ema ne\u2019eb\u00e9 iha val\u00f3r ba nia-an, nia fam\u00edlia, nia komunidade, nia sosiadade, nia nasaun ou karik boot liu iha nivel Mundi\u00e1l. Maib\u00e9 ida-ne\u2019e de\u2019it seidauk natoon atu sai sasukat ba Val\u00f3r moris. So \u201cATITUDE\u201d MAK SAI VAL\u00d3R NE\u2019EB\u00c9 BOOT LIU IHA MORIS\u201d. simples de\u2019it karik foin-sa\u2019e ida halo buat ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak, hatene respeitu\/a, ema hatene konsidera ka valoriza ema seluk, iha Fam\u00edlia, iha komunidade, iha sosiedade ka iha Nasaun <strong><em>ema hotu nia matan sei fihir hodi haree no buka tuir&nbsp; foin-sa\u2019e ne\u2019e hodi husu foin-sa\u2019e ne\u2019e husi Munis\u00edpiu ne\u2019eb\u00e9, nia Inan-Aman mak s\u00e9, nia uma-lisan mak saida no nia foin-sa\u2019e ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak atu sai ezemplu ba foin-sa\u2019e sira seluk.<\/em><\/strong> Karik foin-sa\u2019e ida hatudu hahalok ne\u2019eb\u00e9 ladi\u2019ak, la respeitu ema seluk, la valoriza ema seluk iha fam\u00edlia, iha komunidade iha sosiedade no iha Nasaun ema nia matan no ibun nafatin sei buka tuir hodi husu no ko\u2019alia ba foin-sa\u2019e ne\u2019e katak foin-sa\u2019e ne\u2019e mai husi Munis\u00edpiu ne\u2019eb\u00e9 nia inan-aman mak s\u00e9 nia uma-lisan naran saida mak hatudu hahalok aat ida hanesan ne\u2019e, ema hanesan nia ne\u2019e lapresiza atu halo tuir nia hahlok ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Ita-nia Estadu Timor-Leste liuhusi Governu no Aj\u00e9nsia Internasionais, Oranizasaun Sosiedade Siv\u00edl no entidades sira hotu esforsu maka\u2019as atu prevene no kombate surtu Covid-19 ne\u2019eb\u00e9 sa\u2019e maka\u2019as loos iha ita-nia nasaun, derepente iha loron hirak-ne\u2019e foin-sa\u2019e balu ne\u2019eb\u00e9 envolve iha Organizasaun Arte ritu\u00e1l no Arte Marsiais halo julgamentu ba malu hodi sai Vir\u00e1l iha m\u00eddia sosi\u00e1l. Nia Impaktu halo p\u00fabliku sente la hakmatek wainhira halo atividade iha fatin p\u00fabliku nom\u00f3s iha sira-nia bairru ka komunidade inklui foin-sa\u2019e balu m\u00f3s bele hetan kanek ou mate no balu sei ba hamutuk iha komunidade Becora, Gleno no Suai. <strong><em>(Espernsia balu ne\u2019eb\u00e9 ha\u2019u hakarak fahe ba foin-sa\u2019e sira wainhira ha\u2019u halo knaar balu iha Prizaun hodi fasilita formasaun ba dadur ka ema maksalak sira kuaze maioria iha prizaun tolu ne\u2019e mesak foin-sa\u2019e de\u2019it, ne\u2019e hatudu katak foin-sa\u2019e sira barak m\u00f3s envolve sira-nia an iha aktu sira viol\u00e9nsia nia kompara ho labarik, ferik no katuas)<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ita-nia Konstituisaun Rep\u00fablika Demokr\u00e1tika Timor-Leste \u2013 RDTL garante sidadaun ninia diretu ba moris hakmatek no movimenta ba mai iha p\u00fabliku sira iha Timor-Leste ho livremente, no laiha ema ida maka bele viola ema nia diretu ba moris hakmatek. Pelu-kont\u00e1riu, komunidade kontinua moris la hakmatek husi ameasa sistimatizadu sira husi grupu no peso\u00e1l sira iha kapit\u00e1l Dili.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Ita-nia Governu buka ona meus oioin atu rezolve problema sira ne\u2019eb\u00e9 foin-sa\u2019e hasoru hodi prevene foin-sa\u2019e sira atu la tau sira-nia an iha risku sira viol\u00e9nsia nian mak hanesan: Governu halo esforsu negosiasaun hodi buka ba nasaun balu ne\u2019ebe presiza Timor oan atu ba Estuda ka serbisu hodi foin-sa\u2019e oan sira bele investe an iha kursu sira &nbsp;lian Koreia, lian Ingl\u00e9s no agora lian Japaun hodi fasilita foin-sa\u2019e sira atu bele ba serbisu iha nasaun Koreia Sul, nasaun Austr\u00e1lia no karik sei iha nasaun seluk tan, dalan&nbsp; &nbsp;seluk ne\u2019eb\u00e9 Governu kria hodi prevene foin-sa\u2019e sira iha viol\u00e9nsia mak liuhusi konsellu Ministrus, governu hasai rezolusaun N\u00fa 5\/2017 hodi taka no bandu Organizasaun Arte Ritu\u00e1l no Arte Marsias sira ne\u2019eb\u00e9 sempre f\u00f3 ameasa ba estabilidade atu sira labele halo nia atividade hodi red\u00fas siklu sira krime ka viol\u00e9nsia&nbsp; maib\u00e9 siklu krime ka viol\u00e9nsia ne\u2019eb\u00e9 komete husi foin-sa\u2019e sira to\u2019o agora hanesan korrente ida ne\u2019eb\u00e9 nunka atu kotu.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha parte seluk ita-nia Estadu Timor-Leste tau esperansa boot ba foin-sa\u2019e sira hodi motiva no enkoraja foin-sa\u2019e sira ho liafuan <em>\u201cFOIN-SA\u2019E MAK FUTURU NASAUN\u201d <\/em>hodi prepara foin-sa\u2019e sira atu kontinua hein hodi simu estafeta ne\u2019eb\u00e9 loron ida ita nia Lider sira sei husik ba foin-sa\u2019e sira atu foin-sa\u2019e sira bele kontinua estafeta ne\u2019e ho responasbilidade ho matenek neon badaen ba dezenvolve Estadu no nasaun Timor-Leste ida ne\u2019eb\u00e9 modernu no kompetetivu.<\/p>\n\n\n\n<p>Atu simu estafeta ne\u2019e foin-sa\u2019e sira hotu presiza hah\u00fa husu ba ida-idak nia-an katak ha\u2019u bele simu responsabilidade estafeta ne\u2019e ka lae? Karik ha\u2019u sente ha\u2019u mak merese hola parte atu simu &nbsp;estafeta ne\u2019e, hah\u00fa agora ha\u2019u tenke prepara-an no hatene saida mak presiza foin-sa\u2019e ne\u2019e halo ba &nbsp;nia-an?<\/p>\n\n\n\n<p>Timor-Leste hein foin-sa\u2019e hotu nia kontribuisaun direta no indireta ba iha prosesu hari Estadu no Nasaun, Timor-Leste hein hela foin-sa\u2019e hotu ne\u2019eb\u00e9 matenek neon badaen, vizion\u00e1riu no pioneiru ba inspira mudansa sira iha individu no sistema sira tuir din\u00e1mika mundu ohin loron nian, atu foin-sa\u2019e Timor oan la\u2019\u00f3s de\u2019it prod\u00fas atu servi nasaun Timor-Leste maib\u00e9 bele m\u00f3s sai figura Mundi\u00e1l hodi kontribui servi ba mundu tomak. Atu taka reflesaun badak ida-ne\u2019e ha\u2019u hakarak enkoraja maluk foin-sa\u2019e sira atu para ona ho envolve imi- nia an iha aktus sira viol\u00e9nsia nian tanba viol\u00e9nsia la\u2019\u00f3s opsaun ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak ba rezolve imi-nia problema maib\u00e9 viol\u00e9nsia hanesan aumenta Gazolina ba iha ahi ne\u2019eb\u00e9 lakan ona. Foin-sa\u2019e sira presiza hadomi malu, respeitu malu no konsidera malu basa foin-sa\u2019e sira mak Timor oan ne\u2019eb\u00e9 atu hulan responsabilidade Estadu RDTL iha futuru.<\/p>\n\n\n\n<p>Referensia:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>Konstituisaun RDTL Artigu 30 Direitu liberdade Seguransa no Integridade ema idak-idak nian, Alinea 1 Ema hotu-hotu iha Direitu ba Liberdade, Seguransa no Integridade ba nia an rasik no Alinea 4 Ema ida labele hetan tratamentu aat Ne&#8217;eb\u00e9 laos Umanu eh Degradante.<\/li><li>Rezolusaun Governu N\u00fa 5\/2017<\/li><li>Livrinu Lideransa Transformativu<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p><em><strong>*(hakerek nain Abilio Barreto, Alumni UNTL, Fakuldade ci\u00eansia Sosial Departamentu Ci\u00eansia Governamentais. N\u00fa Tlefone (+670) 77939395, email: abiliobarreto00@gmail.com, Facebook: R. Khollyle)<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek na\u2019in Abilio Barreto Wainhira mane ida ka feto ida kompleta ona idade sanulu resin hitu (17), momentu ne\u2019e nia muda ona husi faze labarik no hola parte integr\u00e1l ba idade foin-sa\u2019e nian.&nbsp; Situasaun ne\u2019eb\u00e9 sempre nakonu ho pontu interogasaun barak iha sira-nia hanoin kona-ba sira-nia desizaun ba vida moris, balu deside atu investe nia-an [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7601,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-7600","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7600","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7600"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7602,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7600\/revisions\/7602"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}