{"id":778,"date":"2018-08-02T07:43:33","date_gmt":"2018-08-02T07:43:33","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=778"},"modified":"2018-08-02T07:43:33","modified_gmt":"2018-08-02T07:43:33","slug":"komunidade-kontinua-hasoru-dezafiu-asesu-ba-bee-mos-saniamentu-ho-hijeinu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2018\/08\/02\/komunidade-kontinua-hasoru-dezafiu-asesu-ba-bee-mos-saniamentu-ho-hijeinu\/","title":{"rendered":"Komunidade Kontinua Hasoru Dezafiu Asesu ba Bee Mos, Saniamentu ho Hijeinu"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Tito Asis &amp; Ato &#8216;Lekinawa<\/strong><\/em>&#8216;<\/p>\n<p>Presidente Parlementu,\u00a0Ar\u00e3o No\u00e9 de Jesus, hatete katak nesesidade bee la problema. Maibe dezafiu asesu ba bee mos kontinua mosu no komunidade kontinua halerik.<\/p>\n<p>Loron hirak liuba (12\/07), Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, Ar\u00e3o No\u00e9 de Jesus, hato\u2019o iha nia diskursu katak, \u201cagora daudaun ne\u2019e nesesidade bee la problema, ita nia problema fundamental ba ita mak la kontrolu husi SAS nia divizaun nia okos ne\u2019e mak la funsiona ho diak atu bele kontrolu. Nune\u2019e populasaun sira ne\u2019eb\u00e9 asesu ona ba bee ne mos laiha konsi\u00e9nsia uza bee ne\u2019eb\u00e9 iha tiha ona no Administrad\u00f3r iha Munisipiu sira mos la tau atensaun nesesidade bee ne\u2019eb\u00e9 iha suco sira. Entaun ita nia frakeza sira ne\u2019e mak presiza tenke resolve para bele asegura fornesimentu Bee ne\u2019e ba ema hotu.\u201d Presidente PN ne\u2019e mos hatete katak fornsementu sistema bee mos mak improvizadu to\u2019o tiha ona 64% nasionalmente. Lia hirak ne\u2019e Presidente hato\u2019o iha Konferensia Nasional Bee, Saniamentu no Hijeniu, iha Hotel Timor.<\/p>\n<p>Situasaun moris povo nian kontradis uituan ho saida mak Presidente PN hatete. Komunidade iha fatin barak kontinua halerik kona ba asesu ba bee mos. Iha Suco Lelalai, Posto Administrasaun Kelekai, Munisipiu Baucau, sira sei kontinua susar hodi asesu ba bee mos. Membru komunidade Lelalai, Salomao Fraga hatete, \u201ciha ne\u2019e dala ruma semana ida haris dala ida tanba bee la iha. Ne\u2019e fo impaktu ba inan isin rua sira no mos ba bebe sira. Labarik sira mos hetan impaktu maka\u2019as tanba bee dook no halo sira ba eskola tarde.&#8221;<\/p>\n<p>Iha deit Dili laran, iha Jardin 5 de Maio, dala barak komunidade sira lalin masa hodi ba kuru bee mos iha jardin ne\u2019e. Iha Perumnas, Bairo Pite, fatin ida mak besik ba bee hun, maibe dala balun sei hasoru dezafiu hodi asesu bee ho regularmente. Situasaun ida ne\u2019e susar liutan ba komunidade iha area rurais nian.<\/p>\n<p>Relatoriu hosi Ministeriu Finansas publika iha 2014 mos fo sai katak uma kain 41% deit mak uza sistema saniamentu improvizadu. Hosi pursentajen ida ne\u2019e, \u00a065% iha area urbana no 31% iha area rurais. Iha parte seluk, 37% uma kain mak la iha asesu ba sistema saniamentu diak, hosi total ida ne\u2019e, iha 45% mak iha area rural, no 14% iha area urbana.<\/p>\n<p>Jestaun ba sistema bee, sanimentu ho hijeniu presija kontinua hadiak nafatin. Tanba sistema ne\u2019ebe diak mak esensial tebes hodi kontribui ba saude diak no halo ema produtivu liutan. Maski nune\u2019e tuir dadus UNICEF nian hetete katak iha Timor-Leste ema gasta tempu 54,000 (oras) hodi ba kuru bee. Feto no labarik feto sira mak hetan todan hodi ba kuru bee, tanba ne\u2019e sira lakon tiha sira nia tempu produtivu ba halo atividade ekonomia, no labarik feto sira lakon sira nia tempu hodi atende eskola. Konsequensia ekonomia hosi sistema bee, sanitasaun, ho hiejiene mak ladiak halo Timor-Leste lakon US$ 11 milioens kada tinan. Survey demografia no saude nian mak halo iha 2010 relata katak moras diarea responsabiliza ba labarik sira nia mate, besik 380 kada tinan, tanba la iha asesu ba sistema bee, saniamentu no hijeniu.<\/p>\n<p>Maski nune&#8217;e governo foun tau ona iha planu tinan 5 nian hodi halo mudansa politika ba seitor bee mos, saniamentu no hijeniu nian. Governo sei tau orsamenta ba halo politika no programa seitor bee mos, saniamentu ho hijeniu nian iha debate mak sei halao iha Parlementu Nasional, semana 3 tuir mai.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tito Asis &amp; Ato &#8216;Lekinawa&#8216; Presidente Parlementu,\u00a0Ar\u00e3o No\u00e9 de Jesus, hatete katak nesesidade bee la problema. Maibe dezafiu asesu ba bee mos kontinua mosu no komunidade kontinua halerik. Loron hirak liuba (12\/07), Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, Ar\u00e3o No\u00e9 de Jesus, hato\u2019o iha nia diskursu katak, \u201cagora daudaun ne\u2019e nesesidade bee la problema, ita nia problema fundamental [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":779,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63,64],"tags":[],"class_list":["post-778","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=778"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/778\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":780,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/778\/revisions\/780"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=778"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}