{"id":831,"date":"2018-08-27T23:03:12","date_gmt":"2018-08-27T23:03:12","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=831"},"modified":"2018-08-27T23:05:27","modified_gmt":"2018-08-27T23:05:27","slug":"umunira-potensia-turizmu-mak-subar-hela-iha-com-lospalos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2018\/08\/27\/umunira-potensia-turizmu-mak-subar-hela-iha-com-lospalos\/","title":{"rendered":"Umunira Potensia Turizmu Mak Subar Hela iha Com, Lospalos"},"content":{"rendered":"<p>Estudante hosi Universidade Melbourne visita Umunira hodi aprende sistema geolojia no mos geografia Timor nian. Iha visita ne\u2019e, alein de aprende kona ba sciensia, estudante sira mos iha opurtunidade hodi apresia furak Umunira nian, no mos rona istoria povo rai nain kona ba fatin ne\u2019e.<\/p>\n<p>Umunira mak lagoa bot liu iha Suco Com. Lagoa ida ne\u2019e ema barak mak seidauk hatene, liliu ema sira ne\u2019ebe laos hela iha Com, no mai hosi munisipiu seluk. Bainhira ema vizita Com, ema nia preferensia sei ba liu tasi ibun, hodi haree furak tasi nian. Ema ladun hatene, no ema local sira mos la fo koinese kona ba sira nia potensia turistiku sira seluk, hanesan Lagoa Umunira.<\/p>\n<p>Umunira la dook hosi tasi ibun Com nian. Ema lao ain 300 \u2013 400 metru ema bele to\u2019o ona ba fatin ne\u2019e. Lagoa ho luan besik hektares 1 ne\u2019e, iha ninia furak rasik. Diskonfia bee iha lagoa ne\u2019e mistura entre bee midar (fresh water) ho bee mer (sea water). Bee midar mai hosi bee matan sira mak iha fatin foho leten Umunira nian no bee midar sae hosi tasi mak mai. Iha lagoa ne\u2019e fatin ba <em>unggas<\/em>, boek, no mos tuna hodi moris ba, no haleu ho ai-parapa. Sistema fatuk haleu Umunira no ho tane bee ne\u2019e mak sistema kars (ahu-ruin).<\/p>\n<p>Membru Conelho de Suco Com nian, Francelino da Cruz hatete konta tuir dehan, \u201ciha malae ida hosi Amerika mak <em>pernah<\/em>mai luku tun ba lagoa ne\u2019e. Nia hetan boek mutin kik barak iha bee okos. Malae ne\u2019e dehan, boek ne\u2019e so Timor deit mak iha. Malae ne\u2019e mos informa sira katak nia bele nanin hosi bee nia okos hodi ba sai fali iha tasi Com nian.\u201d Istoria ida ne\u2019e Marcelino mak konta tuir fali maibe seidauk iha serteza loloos saida mak iha bee ne\u2019e nia okos. Kona ba visita malae ne\u2019e nian, ema seluk iha Suco Com mos konfirma ida ne\u2019e.<\/p>\n<p>Seidauk iha estudu spesifiku ruma kona ba lagoa Umunira. Bee nia klean tun ba rai okos mos ema ida seidauk hatene iha metru hira. Maibe hosi sinais fatuk nian ne\u2019ebe bee to\u2019o ba baihira nakonu, hatudu katak bee bele nakonu sae metro 2 resin bainhira nakonu (sukat hosi tempu bee Umunira menus). Ema ida seidauk hatene nia klean tun ba kraik, bainhira bee menus. Membru Concelho de Suco ne\u2019e esplika katak bainhira tasi sae, bee Umunira mos aumenta. Nune\u2019e mos iha tempu udan.<\/p>\n<p>Ema local sira ka populasaun Com nian fiar katak Lagoa Umunira ne\u2019e lulik. Iha Com iha Lagoa ida tan mak besik malu ho Umunira, Lagoa ne\u2019e naran Utchanira. Umunira signifika bee mate nian, no Utchanira signifika bee oho nian. Lenda ne\u2019ebe hakerek hosi ema Portugues ida hatete katak bee iha Lagoa Umunira no Lagoa Utchanira\u00a0 mai hosi ran maun-alin nain 2, Mua-Tchalu ho Maka-Tchalu mak hetan oho. Iha Com mos iha tan Lagoa kik ida ho naran Luaira.<\/p>\n<p>Potensia turistiku Com nian ne\u2019e bainhira dezenvolve ho diak bele tulun komunidade nia moris. Maibe dezenvolvimentu turizmu iha Com presija tau konsiderasaun ba dezenvolvimentu ema iha suco laran no mos sira nia kultura. Oras ne\u2019e dadaun sira depende deit ba peska no mos batar. Populasaun mos hakiak animal, barak liu mak hakiak manu no fahi. Rendementu ba maneira buka moris ne\u2019e depende ba klima no mos sistema transportasaun publik nian. Labarik barak mak eskola iha inisiu, iha nivel primaria nian, maibe sira barak mos la kontinua eskola bainhira nivel eskola aumenta ba sekundaria no universitariu. Nivel alfabetizmu feto nian mos sei a\u2019as.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Estudante hosi Universidade Melbourne visita Umunira hodi aprende sistema geolojia no mos geografia Timor nian. Iha visita ne\u2019e, alein de aprende kona ba sciensia, estudante sira mos iha opurtunidade hodi apresia furak Umunira nian, no mos rona istoria povo rai nain kona ba fatin ne\u2019e. Umunira mak lagoa bot liu iha Suco Com. Lagoa ida [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":832,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[62,29],"tags":[],"class_list":["post-831","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-istoria-popular","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=831"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/831\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":835,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/831\/revisions\/835"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/832"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=831"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}