{"id":8331,"date":"2021-05-11T19:09:05","date_gmt":"2021-05-11T10:09:05","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=8331"},"modified":"2021-05-11T19:09:07","modified_gmt":"2021-05-11T10:09:07","slug":"bainhira-los-mak-ukun-nain-sira-hapara-serka-sanitaria-no-konfinamentu-obrigatoriu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/05\/11\/bainhira-los-mak-ukun-nain-sira-hapara-serka-sanitaria-no-konfinamentu-obrigatoriu\/","title":{"rendered":"Bainhira Los Mak Ukun Nain Sira Hapara Serka Sanitaria No Konfinamentu Obrigat\u00f3riu?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Hakerek nain\u00a0Mois\u00e9s Vicente<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Artigo Ida Ne\u2019e Analiza Kona-b\u00e1 Pol\u00edsia Kaer Sidadaun Sira Arbiru Hodi\u00a0Swab Test)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rep\u00fablika Demokratika Timor-Leste (RDTL) implemetasaun Estado Emerj\u00e9nsia (EE) ba dala-XIII, aplika Munisipiu sira ba Serka Sanit\u00e1ria no Konfinamentu Obrigat\u00f3riu, hodi suspende hotu atividade sira inklui atividade prejensi\u00e1l iha eskola sira Pre-Primaria, Primaria, Pre-Secundaria, Ensino Secund\u00e1rio ba to\u2019o Ensino Superior.<strong>\u00a0<\/strong>Nune\u2019e, serka sanit\u00e1ria ne\u2019e m\u00f3s afeta ba rendimentu ekonomia negosiante sira-nian, rendimentu ba motorista transporte p\u00fabliku no rendimentu famili\u00e1r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Moras pandemia&nbsp;<em>Corona Virus Disease 2019<\/em><em>&nbsp;(COVID-19)<\/em>&nbsp;ataka iha mundu rai klaran tomak husi tinan kotuk kedas, iha rai seluk balun hahu husi kedas tinan 2018 balun ba to\u2019o 2019 no ita iha nasaun Rep\u00fablika Demokratika Timor-Leste ne\u2019e hahu husi fulan Marsu tinan 2020 no mai to\u2019o agora fulan Maio tinan 2021. Iha relat\u00f3riu mundial nian hatudu katak ukun-na\u2019in sira iha mundu rai klaran tomak, afirma katak pandemia virus COVID-19 maka nudar inimigu ita la hetan ou invisivel, katak inimigu ne\u2019eb\u00e9 tama ita la hare. Hakfodak iha ona ita nia let ka ita nia isin, no utiliza ita ema nia isin hodi halo nia ofensivas.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rezolusaun husi Governu implementasaun Estadu Emerj\u00e9nsia ba prevensaun COVID-19 iha Timor-Leste, tuir Hakerek Na\u2019in haree katak konsidera sai hanesan kurtina hodi asegura pol\u00edtika nain sira nian kadeira no poder deit. Governu tenki halo desijaun emidiata hodi hapara ona rezolusaun Estado Emerj\u00e9nsia, Serka Sanitaria, Konfinamentu Obrig\u00e1toriu tanba komunidade trabalhador sira sei sai v\u00edtima tiha ona tinan barak nia laran. Komunikadu Imprensa husi porta-v\u00f3s Front Mahasiswa Timor-Leste (FMTL) haktuir katak desde tinan 2017 to\u2019o mai agora, situasaun inserteza pol\u00edtika no prezensa pesti pandemia COVID-19, halo povu Timor-Leste nia ekonomia monu no afeita ba rendimentu ekon\u00f3mia loro-loron, to\u2019o rejulta hamlaha iha fatin-fatin. Liuliu povu ida ne\u2019e terus tan kuandu impaktu dezastre natural iha munisipiu sira, udan rezulta inundasaun iha fatin-fatin halo komunidade, labarik no ferik katuas ne\u2019eb\u00e9 lakon sira nia vida no hela fatin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Estudante sira hahu husi Ensino Basico, Ensino Secund\u00e1rio ba to\u2019o universidade sira hotu, hanesan estudante Institute Superior Cristal (ISC),&nbsp;<em>Dili Institute of Technology<\/em>&nbsp;(DIT), IOB, UNTL, UNITAL, UNPAZ, UNDIL. Estudante sira labele hala\u2019o prosesu aprendizazen liu husi plataforma online tanba, osan laiha atu sosa pulsa hodi ativu internet hodi partisipa aula online ne\u2019e. Maib\u00e9 so balu deit maka uza aplika&nbsp;<em>Zoom<\/em>&nbsp;<em>Meeting, Google Classroom, Google Meet no WhatsApp<\/em>, maib\u00e9 kuitadu ba iha area rural la bele asesu. Estudante balu husi Munisipiu sira inklui Kapital Dili, atu partisipa iha aula online, obrigatoriamente sira tenki gasta osan loron ida d\u00f3lar $ 1. Ne\u2019e duni eskola ho plataforma online ne\u2019e primeira ves foin hasoru, tanba ne\u2019e dala ruma sai buat foun atu aprende no atu komprende esplikasaun nai Docente sira nian ka nai Manorin sira nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Swab Obrigat\u00f3riu, nu\u2019udar teste ida ne\u2019eb\u00e9 profesioal sa\u00fade sira deit mak halo hodi foti sampel husi ema ida-idak atu hatene kona-b\u00e1 ema ne\u2019e infetadu ba virus Covid-19 ka lae. Babain rezultadu hatudu entre negativu no pozitivu. Iha nasaun hotu uza meius ida ne\u2019e, nune\u2019e mos Timor-Leste, maib\u00e9 medida ne\u2019eb\u00e9 autoridade sira uza mak diferente. Iha Dili, autoridade seguransa sira halo auto-stop ba sidadaun sira ne\u2019eb\u00e9 halo movimentasaun iha estrada p\u00fabliku sira no obrigatoriamente submete ba&nbsp;<em>swab<\/em>. Medida ida ne\u2019e konsege hamosu dezintendimentu. Komunidade balun halo protesta maka\u2019as hasoru Sentru Integradu Jestaun Krize (SIJK) no sira husu muda medida ba&nbsp;<em>swab<\/em>. To\u2019o agora seidauk iha regra ida ne\u2019eb\u00e9 bele konvense ema hotu ho konsi\u00e9nsia ba&nbsp;<em>swab<\/em>. Situasaun ida ne\u2019e mosu tanba autoridade sira liu-liu Minist\u00e9riu Sa\u00fade no SIJK fraku iha sensibilizasaun ba komunidade sira. Aliende sensibilizasaun, autoridade sira mos la konsege analiza situasaun psikolojikamente ema ida-idak nian no la analiza kona-b\u00e1 bainhira&nbsp;<em>teste<\/em>&nbsp;<em>swab<\/em>&nbsp;ba ema ida maib\u00e9 kontrolu ba movimentasaun la efetivu ka la hanoin atu insentiva ema atu labele halo movimentu maka&nbsp;<em>swab<\/em>&nbsp;laiha folin tanba prazu ba&nbsp;<em>swab<\/em>&nbsp;m\u00f3s ba loron tolu deit.&nbsp;<em>(Diariu Timor-Post, 7 Maio 2021).<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha lidun seluk, liga ba baze legal, Lei Konstituisaun da RDTL Artigo 23&nbsp;Direitu fundament\u00e1l sira-ne\u2019eb\u00e9 konsagra iha Lei-Inan la hasai direitu selu-seluk ne\u2019eb\u00e9 temi iha lei no tenke interpreta sira tuir Deklarasaun Univers\u00e1l Direitus Umanus nian.&nbsp;Artigu&nbsp;28 Konstituisaun RDTL&nbsp;(Direitu ba Rezist\u00e9nsia no defende an rasik<strong>)&nbsp;<\/strong>1. Sidadaun hotu-hotu iha direitu atu la simu no reziste hasoru orden ne\u2019eb\u00e9 la tuir lei eh ne\u2019eb\u00e9 ofende nia direitu, liberdade no garantia fundament\u00e1l sira. 2. Ema hotu-hotu iha garantia kona-ba direitu atu defende nia an rasik, tuir lei haruka. Liga ba ema hotu-hotu iha terirtorio nasional atu tuir swab test obrigatoriu karik la tuir maka Polisia sei kaptura tama karantina obrigatoriu no selu rasik osan, ne\u2019e konsidera krime. Relasiona ho desizaun Governu kona-b\u00e1 alterasaun dahuluk Dekretu Governu n\u00famero 14\/2021 loron 29 fulan Abril, kona-b\u00e1 medida sira ezekusaun deklarasaun Estado Emerj\u00e9nsia ne\u2019eb\u00e9 efetua husi Dekretu Prezidente Republika nian, numeru 24\/2021. Lolos rezolusaun ne\u2019e viola ona Lei Kodegu Pen\u00e1l Timor-Leste iha Artigo 124 nian. Artigo 57 Konsituisaun da RDTL alinea&nbsp;1. Estadu hatene katak ema hotu iha direitu ba sa\u00fade, asist\u00e9nsia m\u00e9dika sanit\u00e1ria, no m\u00f3s dev\u00e9r atu defende no promove direitu ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">No Lei ONU nian, iha ne\u2019e hakerek nain foti husi Fundasaun Mahein (FM) nia relat\u00f3riu hatudu katak Governu nia desizaun ne\u2019e perigozu tebes, tanba razaun oi-oin. Primeiru, obriga ema atu halo prosedimentu m\u00e9diku obrigat\u00f3riu kontra sira nia hakarak kontra prins\u00edpiu etika ho direitus umanus fundamental liga ho konsentimentu informadu ho integridade korporal. Iha posibilidade desizaun ne\u2019e mos viola Konvensaun Internasion\u00e1l ba Direitu Siv\u00edl no Pol\u00edtiku, ne\u2019eb\u00e9 Timor-Leste asina tiha ona, nomos viola prins\u00edpiu governasaun demokr\u00e1tiku no direitus umanus ne\u2019eb\u00e9 sai nu\u2019udar fundamentu iha Konstitusaun RDTL. Ami sita relat\u00f3riu ida ne\u2019e hakerek husi ONU nia Rapporteur Espesi\u00e1l ba ema hotu nia direitu atu goza estandard sa\u00fade fiziku ho mental ne\u2019eb\u00e9 aas liu: \u201cKonsentimentu informadu la\u2019os deit katak ema ida simu intervensaun m\u00e9diku, maib\u00e9 tenke halo desizaun ne\u2019e ho voluntariamente no ho informasaun ne\u2019eb\u00e9 sufisente, ne\u2019eb\u00e9 proteje pasiente nia direitu atu bele envolve iha desizaun m\u00e9diku, no f\u00f3 responsabilidade no papel ba pesoal sa\u00fade sira. Prins\u00edpiu ne\u2019e nia justifikasaun normativa \u00e9tika ho leg\u00e1l mai husi nia promosaun pasiente nia autonom\u00eda, auto-determinasaun, integridade f\u00edziku no bem estar\u201d. (Fundasaun Mahein nia Blog, 5 Maio 2021, bele klik nia link iha ne\u2019e;<a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.fundasaunmahein.org\/2021\/05\/05\/halo-teste-swab-obrigatoriu-kontra-etika-demokrasia-ho-lojiku\/\">http:\/\/www.fundasaunmahein.org\/2021\/05\/05\/halo-teste-swab-obrigatoriu-kontra-etika-demokrasia-ho-lojiku\/<\/a>).&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha sorin seluk, matenek nain Aristoteles ninia hanoin katak negara yang baik adalah negara yang memberlakukan hukum-hukum yang baik. Negara baik dapat ditemui jika hukum berdaulat di dalamnya. Jadi Aristoteles sangat menyukai adanya penguasa yang memerintah berdasarkan konstitusi dan memerintah dengan persetujuan warga negaranya, bukan pemerintahan diktator. Mengenai asal mula negara, Aristoteles memberikan pendapat yang tidak berbeda jauh dengan Plato, yang meyakini bahwa negara merupakan gabungan dari keluarga-keluarga yang menjadi kelompok besar. Kemudian kelompok ini bergabung kembali lalu menjadi desa, kemudian desa memformasi negara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ikus liu rekomendasaun, ba Governu bele ka lae hapara ona&nbsp;<em>teste swab<\/em>&nbsp;masal ne\u2019e, karik moras Covid-19 lakon iha ita rai Timor-Leste. Husu ba Governu mos bainhira los maka&nbsp;hapara serka sanitaria no konfinamentu obrigat\u00f3riu&nbsp;nomos Estado Emerj\u00e9nsia ne\u2019e atu remata iha Timor-Leste.&nbsp;&nbsp;Husu ba Governu atu hare mos hodi hadia ekonomia povu nian iha rai laran, parte seluk mos dezenvolve seit\u00f3r&nbsp; p\u00fabliku sira seluk, Agrikultura, Peska, Industria, Sa\u00fade no Edukasaun inklui m\u00f3s infrastrutura baziku iha area rural, hanesan dada ahi Eletrisidade ba povu iha area rural sira, hadia Estrada at sira, bee mos ba povu.**<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>*Hakerek na\u2019in:&nbsp;<\/strong><em>Alumni<\/em>&nbsp;Universidade da Paz-(UNPAZ), Faculdade de Direito &amp; Estudar Instituto Superior Cristal (ISC), Departemento Sociologia, Semtr\/V no Ativista.&nbsp;Artigo ida ne\u2019e larepresenta institusaun ne\u2019eb\u00e9 hakerek na\u2019in haknar ba, maib\u00e9 idea no argumentu sira ne\u2019eb\u00e9 lekar iha artigu ne\u2019e nudar opini\u00e3o peso\u00e1l. Iha sujestaun ruma bele haruka iha&nbsp;<em>e-mail:&nbsp;<\/em><a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"mailto:moisesvicente59@yahoo.com\">moisesvicente59@yahoo.com<\/a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Refer\u00e9nsia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;COVID-19 PN Rekomenda Governu Konsidera Sivil Li\u00f1a Frente. Disponivel iha ne\u2019e:&nbsp;<a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.tatoli.tl\/2021\/05\/07\/covid-19-pn-rekomenda-governu-konsidera-seguransa-sivil-lina-frente\/?fbclid=IwAR065Q5cWXHT3uZmpTRSB6Rg2t5bNfhC2K3kVkTdxGwBoIbzHA_Fk0aWY-Y\">http:\/\/www.tatoli.tl\/2021\/05\/07\/covid-19-pn-rekomenda-governu-konsidera-seguransa-sivil-lina-frente\/?fbclid=IwAR065Q5cWXHT3uZmpTRSB6Rg2t5bNfhC2K3kVkTdxGwBoIbzHA_Fk0aWY-Y<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Durante SS-Konfinamentu Obrigatoriu Difikulta Prosesu Aprendizajen. Disponivel iha ne\u2019e:&nbsp;<a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/timetimor.com\/2021\/05\/06\/durante-ss-konfinamentu-obrigatoriu-difikulta-prosesu-aprendizajen\/\">https:\/\/timetimor.com\/2021\/05\/06\/durante-ss-konfinamentu-obrigatoriu-difikulta-prosesu-aprendizajen\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Desak Pemulihan Demokrasi Myanmar, Jokowi Bakal Adakan Pertemuan dengan Pemimpin ASEAN.&nbsp;Disponivel iha ne\u2019e:&nbsp;<a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.liputan6.com\/global\/read\/4510382\/desak-pemulihan-demokrasi-myanmar-jokowi-bakal-adakan-pertemuan-dengan-pemimpin-asean\">https:\/\/www.liputan6.com\/global\/read\/4510382\/desak-pemulihan-demokrasi-myanmar-jokowi-bakal-adakan-pertemuan-dengan-pemimpin-asean<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Eskola CRISTAL Temporariamente Hapara Atividade Ensinu. Disponivel iha ne\u2019e:&nbsp;<a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/timetimor.com\/2021\/03\/08\/eskola-cristal-temporaria-hapara-atividade-ensinu\/?fbclid=IwAR0S2W6pihZzzEw6_ZSHuTLUIDLjCydELgt-HQk8I9zQw0Lmfsmdn8r5eG8\">https:\/\/timetimor.com\/2021\/03\/08\/eskola-cristal-temporaria-hapara-atividade-ensinu\/?fbclid=IwAR0S2W6pihZzzEw6_ZSHuTLUIDLjCydELgt-HQk8I9zQw0Lmfsmdn8r5eG8<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ilmu Negara. Dr. Isharyanto, S.H., M.Hum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;La Aguenta Ona Ho SS iha Dili Abitante Sira Reklama Fila Ba Munisipiu. Disponivel iha ne\u2019e:&nbsp;<a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.tatoli.tl\/2021\/04\/02\/la-aguenta-ona-ho-ss-iha-dili-abitante-sira-reklama-fila-ba-munisipiu\/?fbclid=IwAR3DbATybbICV6qZ5LJvBYXpVG3cVjVS-F3cYZ4LugDdBoLedRUsaU8ugMk\">http:\/\/www.tatoli.tl\/2021\/04\/02\/la-aguenta-ona-ho-ss-iha-dili-abitante-sira-reklama-fila-ba-munisipiu\/?fbclid=IwAR3DbATybbICV6qZ5LJvBYXpVG3cVjVS-F3cYZ4LugDdBoLedRUsaU8ugMk<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;MEJD Sei Apoiu Pulsa Internet Ba Estudante Ensino Baziku no Secundario Sira. Disponivel iha ne\u2019e:&nbsp;<a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.tatoli.tl\/2021\/05\/07\/mejd-sei-apoiu-pulsa-internet-ba-estudante-ensinu-baziku-no-sekundariu-sira\/\">http:\/\/www.tatoli.tl\/2021\/05\/07\/mejd-sei-apoiu-pulsa-internet-ba-estudante-ensinu-baziku-no-sekundariu-sira\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Timor-Leste Kualisi Politika Tanpa Hati Nurani. Disponivel iha ne\u2019e:&nbsp;<a rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/timetimor.com\/2021\/02\/25\/timor-leste-kualisi-politik-tanpa-hati-nurani\/\">https:\/\/timetimor.com\/2021\/02\/25\/timor-leste-kualisi-politik-tanpa-hati-nurani\/<\/a><\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain\u00a0Mois\u00e9s Vicente Artigo Ida Ne\u2019e Analiza Kona-b\u00e1 Pol\u00edsia Kaer Sidadaun Sira Arbiru Hodi\u00a0Swab Test) Rep\u00fablika Demokratika Timor-Leste (RDTL) implemetasaun Estado Emerj\u00e9nsia (EE) ba dala-XIII, aplika Munisipiu sira ba Serka Sanit\u00e1ria no Konfinamentu Obrigat\u00f3riu, hodi suspende hotu atividade sira inklui atividade prejensi\u00e1l iha eskola sira Pre-Primaria, Primaria, Pre-Secundaria, Ensino Secund\u00e1rio ba to\u2019o Ensino Superior.\u00a0Nune\u2019e, serka [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4769,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-8331","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8331"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8332,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8331\/revisions\/8332"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}