{"id":8572,"date":"2021-05-26T10:59:41","date_gmt":"2021-05-26T01:59:41","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=8572"},"modified":"2021-05-26T10:59:45","modified_gmt":"2021-05-26T01:59:45","slug":"jus-adia-julgamentu-ba-richard-dascbach-nee-tribunal-la-justu-ba-vitima-sira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/05\/26\/jus-adia-julgamentu-ba-richard-dascbach-nee-tribunal-la-justu-ba-vitima-sira\/","title":{"rendered":"JU,S: Adia Julgamentu ba Richard Dascbach, Ne\u2019e Tribunal La Justu ba Vitima Sira"},"content":{"rendered":"\n<p>Konsultoria Juridiku Sosial (JU,S) mak empreza sosial ida establese iha 2017 ho misaun atu suporta hametin dereitus umanus iha Timor-Leste no mos nasaun seluk, liu hosi hadiak enkuadramentu legal ho aproximasaun legal. JU,S nia vizaun mak atu implementa solusaun sistemiku hodi promove dereitus umanus atu nune\u2019e fo impaktu positive ba ema nia moris, inklui empoderamentu ema nudar individu, grupo, no komunidade, atu sira efetivu liutan partisipa iha dezenvolvimentu nasaun nian. JU,S konsidera sira nia an nudar organizasaun ida hosi setor privadu mak non-lukrativu fo apoio legal pro-bono (gratuita).<\/p>\n\n\n\n<p>Maria Agnes Bere mak sosiu nain ida ba empresa sosial JU,S hamutuk ho sosiu nain 2 seluk. Nia halo tiha ona akompanamentu besik, durante tinan 3, hamutuk ho ninia kolega sira, ba kazu violasaun sexual ba labarik mak akontese iha Topu Honis ne\u2019ebe involve Richard Dascbach, eis-Padre SDV, nudar arguido. Foin dadaun, 24 Maiu, loloos ne\u2019e akontese ona prosesu julgamentu ba kazu Topu Honis nian, maibe Tribunal dala ida desidi adia prosesu julgamentu ba kazu refere. Hamutuk ho ida ne\u2019e, Tribunal adia ona kazu ne\u2019e dala 3. Liu hosi servisu JU,S nian Maria Agnes haree katak Tribunal seidauk hatudu sira nia seriedade no halo tuir prosesu loloos justisa nian no konsidera katak ida ne\u2019e la justu no fo terus liutan ba vitima sira. Tuir mai Entrevista Exklusivu mak Neon Metin halo ho Maria Agnes liu hosi WhatsApp.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Neon Metin: <\/em><\/strong><em>Adia prosesu julgamentu bebeik signifika saida ba vitima sira? JU,S hanoin Tribunal la justu iha kazu ida ne\u2019e? Se los, la justu oinsa?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Maria Agnes:<\/em><\/strong> Signifika terus. Signifika matan-been. Besik tinan 3 ona hosi data rejistu den\u00fansia ba dala ikus. Audi\u00e9nsia ajenda ba dala 3 ona. Kada vez sira hetan notifikasaun atu mai Tribun\u00e1l, ne\u2019e loke fali sira-nia kanek, sira hetan esperiensia dala ida tan terus ne\u2019eb\u00e9 sira hetan.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho simples, la justu. La justu ba v\u00edtima rasik, la justu ba sira-nia fam\u00edlia.<\/p>\n\n\n\n<p>Tribun\u00e1l no Minist\u00e9riu P\u00fabliku foin hatudu dala ida tan katak sira sei falla hodi asegura v\u00edtima sira-nia direitu no dignidade. V\u00edtima sira la\u2019\u00f3s objetu hosi Minist\u00e9riu P\u00fabliku atu prontu bainhira de\u2019it Tribun\u00e1l hakarak rona sira-nia deklarasaun. Minist\u00e9riu P\u00fabliku tenke asegura katak sira-nia interese sei konsidera iha prosesu tomak, no esforsu atu hatudu ida-ne\u2019e ba Tribun\u00e1l. Tribun\u00e1l hanesan fatin ida-ne\u2019eb\u00e9 Timoroan hotu tau laran atu hetan justisa no lia-loos. Maib\u00e9 se Tribun\u00e1l labele kaer metin prins\u00edpiu ida-ne\u2019e, ita atu lori justisa ba iha-ne\u2019eb\u00e9?<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Neon Metin: <\/em><\/strong><em>Tribunal nia desizaun adia julgamentu ne\u2019e situasaun covid, estadu emerjensia no serka sanitaria. JU,S haree justifikasaun ida ne\u2019e razoavel ka lae? Se la razoavel tanba sa lae?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Maria Agnes:<\/em><\/strong> Justisa tenke la\u2019o nafatin mezmu iha tempu COVID-19. Dekretu Prezidente Estadu Emerj\u00e9nsia reitera ida-ne\u2019e ho momoos.<\/p>\n\n\n\n<p>Ami la nega katak iha duni difikuldade oin-oin atu halo movimentasaun, maib\u00e9 ema hotu-hotu tenke hakruuk ba Tribun\u00e1l nia notifikasaun no tenke prontu atu koopera ho justisa. Ne\u2019e mak Estadu Direitu ne\u2019eb\u00e9 ita harii iha rai ida-ne\u2019e ho raan no kosar-been.<\/p>\n\n\n\n<p>Mezmu ho difikuldade, Tribun\u00e1l iha kapasidade atu haruka ninia ju\u00eds no int\u00e9rprete, Minist\u00e9riu P\u00fabliku bele m\u00f3s asegura prokurad\u00f3r titul\u00e1r kazu bele mai desloka iha Oecusse no ekipa JU,S m\u00f3s bele. Aviaun semo dala 3 iha fulan-maiu, r\u00f3 m\u00f3s mai, maib\u00e9 ekipa defesa hili atu la uza transporte sira-ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Haree hosi deklarasaun Prezidente Autoridade Sr. Ars\u00e9nio Bano nian ba Lusa katak arguidu no defeza nunka m\u00f3s husu lisensa atu b\u00e1 Oecusse ka organiza rasik meiu transporte espesi\u00e1l ruma.<\/p>\n\n\n\n<p>Arguidu ida-ne\u2019e iha medida koasaun \u2013 nune\u2019e nia iha obrigasaun atu hela iha uma no labele halo buat seluk. Nune\u2019e nia disponivel iha kualk\u00e9r tempu bainhira Tribunal bolu. Tanbas\u00e1 mak nia la bele mai Oecusse? Advogadu hetan kontratu atu sai defeza ba kazu ida-ne\u2019e, tanbas\u00e1 mak sira la iha tempu atu mai Oecusse?<\/p>\n\n\n\n<p>JU,S hakfodak loos katak Tribun\u00e1l la haree realidade tuir ninia faktu sira hatudu ho klaru: defeza la mai tanba sira lakohi kumpre ho notifikasaun hosi tribun\u00e1l, ne\u2019eb\u00e9 entrega ona fulan hirak liub\u00e1.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Neon Metin: <\/em><\/strong><em>Iha Komunikadu Imprensa laran JU,S hatete katak defeza halo pedidu ba Tribun\u00e1l atu permite julgamentu kontinua la h\u00f3 prezensa hosi arguidu. Pedidu ida ne\u2019e hetan aseitamentu Tribunal nian ka lae? Se hetan aseitamentu, JU,S hanoin tanba sa Tribunal halo tuir saida mak desidi ona?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Maria Agnes:<\/em><\/strong> JU,S m\u00f3s la komprende posizaun hosi Tribun\u00e1l. Fallansu m\u00f3s iha hosi Minist\u00e9riu P\u00fabliku, ne\u2019eb\u00e9 la informa formalmente katak sira iha ona Oecusse no sei hein teste COVID-19 negativu.<\/p>\n\n\n\n<p>Parese Tribun\u00e1l konsidera katak tenke rona filafali arguidu tanba regra prosesu\u00e1l katak depois loron 30 entre tempu audi\u00e9nsia rua hosi julgamentu ida evid\u00e9nsia la efik\u00e1s ona. Maib\u00e9 tuir loloos tanba rona ona deklarasaun dala ida hosi arguidu, ami hosi JU,S kompreende katak la iha dev\u00e9r hosi Tribun\u00e1l atu rona fali arguidu (maib\u00e9 ne\u2019e direitu hosi arguidu), no tanba arguidu la marka prezensa tanba lakohi mai, entaun Tribun\u00e1l bele kontinua julgamentu atu rona v\u00edtima sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Karik Tribun\u00e1l konsidera katak nafatin tenke rona arguidu, m\u00f3s bele iha solusaun simples loos ne\u2019eb\u00e9 Tribun\u00e1l Oecusse bele halo: uza v\u00eddeu konfer\u00e9nsia hanesan Tribunal Suai halo ona semana hirak liub\u00e1.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Neon Metin: <\/em><\/strong><em>Saida deit mak JU,S rejistu nudar violasaun regra prosesual? Keixa nebe JU,S hakarak hato\u2019o atu manan saida ka fo efeitu saida ba kazu ida ne\u2019e?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Maria Agnes:<\/em><\/strong> Tempu to\u2019o ona atu aut\u00f3r judisi\u00e1l tenke iha hahalok ne\u2019eb\u00e9 ho n\u00edvel profision\u00e1l aas tebes no aplika lei ho hanesan, la haree ba pozisaun hosi arguidu. Ita foin selebra restaurasaun independ\u00e9nsia ba dala 19. Fiar metin katak besik ho tinan 20 bele duni ezije profisionalizmu no aplikasaun regra hosi tribun\u00e1l no aut\u00f3r sira hotu.<\/p>\n\n\n\n<p>Dala barak ema la halo keixa tanba sei la iha folin, tanba la fiar katak sira-nia keixa sei haree ho seriu no ho imparsi\u00e1l. M\u00f3s tanba loloos atu halo keixa ida hasoru faktu ida-ne\u2019e sei la lori duni impaktu imediatu ba kazu ida-ne\u2019e. Ema barak m\u00f3s la halo keixa bainhira iha direitu atu \u201cla hetan problema\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ami JU,S fiar metin ba sistema justisa iha Timor-Leste. Ami fiar katak Tribun\u00e1l bele duni halo ninia serbisu la hali\u2019is ba sorin ida, ami m\u00f3s fiar kapasidade hosi Ju\u00eds no prokurad\u00f3r sira atu halo serbisu ho kualidade iha kazu ida-ne\u2019e. Ami m\u00f3s fiar katak defeza sira sei la uza manobra la \u00e9tiku atu halo sira-nia serbisu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bainhira ami keixa ba orgaun fiskalizad\u00f3r sira ami halo ho intensaun, tuir loloos, atu hatudu dala ida tan ami-nia konfiansa tomak ba sistema justisa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Konsultoria Juridiku Sosial (JU,S) mak empreza sosial ida establese iha 2017 ho misaun atu suporta hametin dereitus umanus iha Timor-Leste no mos nasaun seluk, liu hosi hadiak enkuadramentu legal ho aproximasaun legal. JU,S nia vizaun mak atu implementa solusaun sistemiku hodi promove dereitus umanus atu nune\u2019e fo impaktu positive ba ema nia moris, inklui empoderamentu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8573,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[66],"tags":[],"class_list":["post-8572","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-entrevista-esklusivu"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8572"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8572\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8574,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8572\/revisions\/8574"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8573"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}