{"id":8782,"date":"2021-06-10T22:49:45","date_gmt":"2021-06-10T13:49:45","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=8782"},"modified":"2021-06-10T22:49:46","modified_gmt":"2021-06-10T13:49:46","slug":"implikasaun-expo-dubai-ba-setor-turismu-iha-timor-leste","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/06\/10\/implikasaun-expo-dubai-ba-setor-turismu-iha-timor-leste\/","title":{"rendered":"Implikasaun Expo Dubai Ba Set\u00f3r Turismu Iha Timor-Leste"},"content":{"rendered":"\n<p>Hakerek nain Jemicarte Moniz dos Reis<\/p>\n\n\n\n<p>Politikamente durante tinan sanulu (10) resin nia laran governu ladun iha seriedade atu dezenvolve rekursu natural, set\u00f3r turismu nu\u2019udar rekursu produtivu no potensia ekonomiku ne\u2019eb\u00e9 boot hodi esplora ho didiak atu eleva kresimentu ekonomia domestika. Partisipasaun timor-leste ba atividade expo dubai ne\u2019e nu\u2019udar asaun ne\u2019eb\u00e9 hola parte, halo intervensaun hato\u2019o, fahe no envolve ita halo desizaun ba planu projetu ruma, partisipasaun mai husi parte relevante sira iha ne\u2019eb\u00e9 ho objektivu hanesan ba atividade ruma ka planu ruma, atu atinji rezultadu diak. Partisipasaun m\u00f3s maka kompozisaun entre individu eh grupu iha halo desizaun, implmentasaun benefisiu no avaliasaun tuir atividade ka planu ruma ne\u2019eb\u00e9 iha organizasaun ka projetu sira. Kolia kona ba Partisipasaun tuir <strong>Cohen &amp; Uphoff <\/strong>f\u00f3 hanoin ba pontu ha\u2019at prinsipalmente kona-ba partisipasaun. <em>1).<\/em> <em>Participation in decision making<\/em>; <em>2)<\/em>.<em>Participation in implementation<\/em>; <em>3)<\/em>. <em>Participation in benefits<\/em>; no <em>4)<\/em>. <em>Participation in evaluation.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e tuir Vizaun planu estrategiku dezenvolvimentu nasional (PEDN) 2011-2030, Kapitulu IV kolia kona-ba dezenvolvimentu ekonomiku nian katak Timor-Leste konstrui ekonomia ida moderna no difersifika ho baze maka agrikultura, turismu, industria petrolifero no set\u00f3r privadu. Esperansa ba dezenvolvimentu set\u00f3r turismu iha tinan 20 mai tan husi planu 2011-2030 ne\u2019eb\u00e9 nakait nia objetivu iha set\u00f3r turismu ne\u2019eb\u00e9 enerjetiku no atraitivu, halo kontribuisaun signifikante ba empregu iha nasaun laran ho sustentabilidade ekonomiku sosial no ambiental no ajuda promove imajen pozitivu Timor-Leste nian iha rai liur.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha sorin seluk tuir Vice Prezidente C\u00e1mara Comercio Industria Timor-Leste (CCITL) Rui Castro hateten katak atividade expo dubai tinan ne\u2019e timor leste prepara ona atu partisipa, governu presiza suspende atividade ne\u2019e tanba la merese realiza iha tinan ne\u2019e, razaun tanba povu no nasaun timor-leste hasoru hela situasaun Covid-19, ne\u2019e implika m\u00f3s ba roda ekonomia timor-leste. Nu\u2019une nia esplika orsamentu ba expo dubai, governu presiza investe iha area agrikultura, turismu no banku hodi f\u00f3 kreditu ba ema nu\u2019une osan ne\u2019e bele sirkula iha rai laran, tanba ekonomia timor-leste monu tun ba pursentu ne\u2019en tuir relatoriu Banco Central Timor-Leste. Ita hetan sofre makas iha rai laran, tanba Covid-19 ne\u2019eb\u00e9 iha atividade ekonomia durante tinan ida paradu barak mak labele la\u2019o, tanba covid-19 no ita iha orsamentu ne\u2019eb\u00e9 sai problema entaun tanba sa ita tenke gasta osan ba liur ita gasta osan ba liur ladun f\u00f3 benefisiu diak liu lalika, ho situasaun ida agora laos oprtunidade la\u2019os momentu ida diak ba timor atu partsispa hodi gasta osan ida ne\u2019eb\u00e9 lolos la nesesariu no iha timor povu presiza para osan ne\u2019e atu bele gasta rai laran. ( Fontes. <a href=\"https:\/\/gmntv.tl\">https:\/\/gmntv.tl<\/a> Bebora, Kinta 03\/06\/21.)<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e m\u00f3s Primeriu Ministru Taur Matan Ruak hateten katak difisil atu hapara partisipasaun Timor nian iha expo Dubai, tanba iha tinan naruk halo ona preparasaun, ne\u2019eb\u00e9 la iha razaun atu hapara. Entretantu Diret\u00f3r Ezekutivu Asosiasaun HAK Xisto dos Santos hateten katak razaun ne\u2019eb\u00e9 Primeiru Ministru dehan ne\u2019e la relevante ho kondisaun agora, la relevante tanba imajina iha kapital dili, fatin turizmu sira ne\u2019e, bee-mos la iha, konstrusaun fatin turistiku laiha, produtu sira ne\u2019e m\u00f3s la folin. ( Fontes <a href=\"https:\/\/neonmetin.info\">https:\/\/neonmetin.info<\/a>. 10\/06\/2021).<\/p>\n\n\n\n<p>Ita hatene katak Timor-Leste hanesan nasaun foun ida, foin dezemvolve-an iha area sira hanesan edukasaun, saude, agrikultura, peskas, formasaun teknika, no m\u00f3s infrastrutura. Dezemvolvimentu iha area hirak ne\u2019e normalmente lao ho masimu tanba nasaun foun ne\u2019e m\u00f3s iha modalidade ida ne\u2019eb\u00e9 boot tebes husi fundus minarai no gas. Liu husi rekursu minarai no gas mak f\u00f3 benefisiu no rendimentu hodi hetan kresimentu ekonomia iha nasaun foun ida ne\u2019e. Alende husi rekursus minarai no gas, Timor-Leste m\u00f3s nakonu ho potensia turismu ne\u2019eb\u00e9 atraktivu husi beleza natureza, kultura no mos sitiu istoriku sira. Potensia turismu natureza hirak ne\u2019e mak hanesan paisazem husi foho, ai-horis, tasi-ibun no tasi laran ne\u2019eb\u00e9 nakonu ho espesies oi-oin, rai-henek mutin, bee manas natural, balada fuik sira, lagoa, mota no bee naktudak <em>(Water Fall),<\/em> ilha kiik sira hanesan Ilha Ata\u00faro no m\u00f3s Ilha Jaco, seluk husi natureza iha mos sitiu istoriku no mos kultura no tradisaun oi-oin sira hanesan lalaok moris <em>(The way of life)<\/em> husi komunidade, dansa no hananu tradisonal, seremonia ritual, eransa liman fatin sira hanesan monumentu no konstruksaun uma antigu, artejenatu no seluk-seluk tan. Liu husi potensia turismu sira hanesan ne\u2019e presiza tebes tau importansia no tau atensaun husi governo Timor-Leste liu-liu ba Ministeriu Turismu Arte no Kultura inklui mos set\u00f3r privadu sira ne\u2019eb\u00e9 mak involve-an iha set\u00f3r turismu,&nbsp; kopera hamutuk hodi bele dezemvolve potensia turismu hirak ne\u2019e sai nudar atraksaun turistiku ida no halo promosaun ba rai liur hodi atrai turista internasional sira bele mai vizita nasaun Timor-Leste. Bainhira numeru vizitantes ka turista aumenta maka sei f\u00f3 influensa positivu ba ekonomia, kultural, sosial, no mos politika.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir prinsipiu turismu katak sistema turismu ne\u2019eb\u00e9 hamosu sustentabilidade ba ambiente sosial no kultural. Sistema ida ne\u2019e sei maneja husi komunidade no nia nain maka komunidade enjeral ho ninia objektivu f\u00f3 dalan ba vijitantes atu hasa\u2019e sira nia hanoin no estuda kona ba komunidade no ema lokal nia hahalok moris lor-loron nian, hare husi prinsipiu ne\u2019e rasik tuir <strong>Endah Nurhidayati 2012<\/strong> konsidera katak, <em>Community based tourism (CBT), is tourism that takes environment, sosial and cultural sustainability into account. It is managed and owened by the community, with the purpose of enabling visitors to increase their awareness and learn about the community and local ways of live.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Hanesan ita hatene katak rekursu ne\u2019eb\u00e9 bele renova fila fali ka produtivu hanesan turismu presiza iha seriedade politika ida diak atu dezenvolve infrastrutura bazika ho integradu inkliu ho konservasaun valor tradisional sira, valor istoriku, ambiental inklui kria formasaun jestaun ba komunidade multi-area, prosesu sira ne\u2019e tenke iha koordenasaun ida-idak entre entidade hotu, hodi bele hetan rezultadu ida ho benifisiu mutual,<strong> <\/strong>Ho Nune\u2019e tuir<strong> Yayat M. Herujito<\/strong><em>, <\/em>f\u00f3 hanoin katak<em> \u201ckoordinasi merupakan syarat mutlak untuk menjamin agar semua kegiatan kerja dalam organisasi dapat berjalan dengan harmonis dan efisien. Semakin besar ruang lingkup suatu organisasi, semakin terasa betapa pentingnya masalah koordinasi. Koordinasi menghubungkan kegiatan berb\u00e1gai macam cab\u00e1ng pekerjaan, yang menjamin terlaksananya garis politik yang ditentukan dan menghindarkan perselisihan paham atau kepentingan<\/em>. Nune\u2019e bele ganate benefisiu husi turismu ne\u2019e hodi hasa\u2019e rendimentu ekonomia komunidade lokal nian, iha situasaun ne\u2019e hatudu katak maske politika bele dezenvolve ho ambisaun bo\u2019ot maibe presiza planeamnetu ida diak hanesan motor ba dezenvolvimentu atu orienta lalaok ida ba mudansa nian. Kolia kona ba Planeamentu tuir <strong>George R.Terry<\/strong> f\u00f3 nia hanoin katak <em>Perencanaan berarti memiliki dan menghubungkan dengan kenyataan, dalam membayangkan dan merumuskan tindakan yang dianggap perlu untuk mencapai hasil yang diinginkan<\/em><strong>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Konkluzaun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Partisipasaun timor-leste ba atividade expo dubai presiza governu investe iha set\u00f3r turismu iha observasaun direitamente hatudu katak persiza tebes atu implementa politika ka plano husi governo atu dezenvolve iha set\u00f3r turismu nune\u2019e atu responde ba necesidade turistika iha fatin turismu ne\u2019e governu tenki kolabora hamutuk ho ministerio ne\u2019eb\u00e9 relevante hodi nune\u2019e bele servisu no hari konstrusaun ba facilidade hotu iha parte akomodasaun nian persiza hadia hotelaria no merkado ba produtu lokal hodi nune bele halo mudansa ba facilidade no hasa\u2019e kualidade hodi f\u00f3 atendimentu ne\u2019eb\u00e9 diak ba necesidade turistika nune\u2019e m\u00f3s bele aumenta reseitas no rendimentu ne\u2019eb\u00e9 maximu ba komunidade iha fatin turismu refere.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rekomendasaun<\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hakarak rekomenda ba governu Timor-Leste liu-liu ba Ministeriu Turismu katak atu nasaun Timor-Leste sai nudar fatin ou destinu turistiku furak ida, maka presiza hadia&nbsp; parte hirak hanesan tuir mai nee:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"a\"><li>Governo Timor Leste la bele tau importansia deit ba mina rai no gas maibe presiza tau importansia m\u00f3s ba set\u00f3r sira seluk, inklui m\u00f3s ba iha set\u00f3r turismu.<\/li><li>Ministeriu Turismu presiza tau lei ida no harii m\u00f3s asosiasaun kona ba mata-dalan ba turista <em>(Biro Perjalanan Wisata)<\/em> iha Timor-Leste ne\u2019eb\u00e9 mak organizadu hanesan iha nasaun sira seluk.<\/li><li>Hadia ka dezemvolve infrastrutura no fasilidade turismu.<\/li><li>Objetu ka atraksaun turismu hotu-hotu tenki iha <em>entrance fee<\/em> ba turista lokal no m\u00f3s turista estranjeiru sira.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p><strong>Referensia :<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"a\"><li>Cohen and Hoff. 1977. <em>Rural Development Participation<\/em>. Cornel University. New York.<\/li><li>Endah Nurhidayati. 2012. <em>Penerapan Prinsip Community Based Tourism (CBT)<\/em>. University Gadjah Mada. Yogyakarta.<\/li><li>Yayat M. Herujito 2001. &nbsp;<em>Dasar-Dasar Manajemen, <\/em>PT. Grasindo, Jakarta.<\/li><li>Endin, Nasrudin. 2015. <em>Manajemen Pelayanan Publik<\/em>. Pengantar Pustaka Setia Bandung.<\/li><li>Vizaun Planu Estrategiku Dezenvolvimentu Nasional (PEDN) 2011-2030.<\/li><li><a href=\"https:\/\/gmntv.tl\">https:\/\/gmntv.tl<\/a><\/li><li><a href=\"https:\/\/neonmetin.info\">https:\/\/neonmetin.info<\/a><\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain Jemicarte Moniz dos Reis Politikamente durante tinan sanulu (10) resin nia laran governu ladun iha seriedade atu dezenvolve rekursu natural, set\u00f3r turismu nu\u2019udar rekursu produtivu no potensia ekonomiku ne\u2019eb\u00e9 boot hodi esplora ho didiak atu eleva kresimentu ekonomia domestika. Partisipasaun timor-leste ba atividade expo dubai ne\u2019e nu\u2019udar asaun ne\u2019eb\u00e9 hola parte, halo intervensaun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6312,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-8782","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8782","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8782"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8782\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8783,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8782\/revisions\/8783"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6312"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}