{"id":890,"date":"2018-10-29T12:52:44","date_gmt":"2018-10-29T12:52:44","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=890"},"modified":"2018-10-29T12:52:44","modified_gmt":"2018-10-29T12:52:44","slug":"lansamentu-livro-unmarked-graves-stratejia-no-tatika-oho-pki-aplika-mos-iha-timor-leste","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2018\/10\/29\/lansamentu-livro-unmarked-graves-stratejia-no-tatika-oho-pki-aplika-mos-iha-timor-leste\/","title":{"rendered":"Lansamentu Livro \u2018Unmarked Graves\u2019, Stratejia no Tatika Oho PKI Aplika mos iha Timor-Leste"},"content":{"rendered":"<p>Ideolojia eskerda nian mak dala barak sai baze ba idea hodi luta kontra opresaun. Maibe bainhira situasaun politik la favorese ideolojia eskerda atu buras, ka bainhira kontra revolusaun mosu, sira ne\u2019ebe fiar iha sosializmu sai vitima ba sira nia idealizmu. Tanba sosializmu no komunizmu ema barak hetan oho iha Argentina, El Salvador, Alemanha, Guatemala, Cina, Korea, Tailandia, Indonesia, no Timor-Leste.<\/p>\n<p>Livro Unmarked Graves: Death and Survival in the Anti-Communist Violence in East Java, Indonesia, hatudu Similiaridade Violasaun Dereitus Umanus iha Indonesia no iha Timor-Leste no mos rai sira seluk. Livro ne\u2019e hakerek hosi ativista pro-ukun rasik an Timor-Leste nian, no Dosente estudu Indonesia nian iha Charles Darwin University, Australia, Dotora Vannessa Hearman. Livro ne\u2019e fo sai kona ba aktu violensia kontra dereitus umanus mak halo hosi militar Indonesia iha Java Leste (Jawa Timur), liliu iha Blitar, hosi tinan 1965 \u2013 1966. Ema rihun-atus-ba-atus mak mate tanba fiar iha idea sosializmu no komunizmu.<\/p>\n<p>Vannessa lansa ninia livro iha Timor-Leste tanba haree ba importansia hosi istoria violasaun dereitus umanus no mos razaun invazaun militar Indonesia nian mai Timor-Leste ne\u2019ebe mak halo tinan 10 hafoin oho membru komunista ho ninia asosiadu sira hamutuk 500,000 resin, iha Indonesia.<\/p>\n<p>Lansamentu ne\u2019ebe halo iha Auditorium UNTL, loron hirak liuba (25\/10), Vannessa hateten, Timor-Leste fatin ne\u2019ebe uniku no espesial, okupasaun militar Indonesia iha Timor-Leste importante, hodi hatene no buka tuir lalaos violensia ne\u2019ebe sira halo.<\/p>\n<p>\u201cHau hakerek livru laos konaba Timor-Leste, livru ne\u2019e mai husi hau nia Skripsi S3, iha universidade iha Melbourne, Australia. Maibe wainhira militar Indonesia invade Timor-Leste iha 1975, sira uza estratejia no tatiku hodi kontra opozisaun politika iha Indonesia, ne\u2019e loke hau nia matan no eduka hau, liu-liu masakre iha Santa Cruz. Eventu ida ne\u2019e,\u00a0halo hau ativu liutan hodi apoio luta ukun rasik an Timor-Leste nian. Hosi ne\u2019eba mak hau haree oinsa militar Indonesia halo ba Timor-an sira.\u201d<\/p>\n<p>Vannessa mos haktuir katak peskiza ne\u2019e halo iha Blitar no kobre istoria violensia hosi tinan 1965. Iha tinan 1965, militar Indonesia halo operasaun hodi oho ema komunista, sosialista, ema ne\u2019ebe fo apoio ba militantes Prezidente Soekarno nian. Momentu ida ne\u2019e mos mak Jeneral Soeharto halo kudeta, foti poder no autoridade iha Indonesia. Ema 500.000 mill resin mak mate, ema barak mos tama ba prizaun.<\/p>\n<p>\u201cHau hakerek istoria hosi tinan 1965 \u2013 1968 iha Java Leste. Iha tinan 1968, militar Indonesia halo operasaun boot kontra ema iha baze rural Partidu Komunista Indonesia (PKI) nian iha Blitar. Ema barak mate durante operasaun ho naran Trisula, hosi Junhu to\u2019o Septembru 1968. Komunidade iha Blitar sai vitima hosi operasaun kontra militar Indonesia. \u00a0Lider komunista sira hetan kaer no \u00a0tribunal fo kastigu mate ka hela tinan naruk iha prizaun iha Java\u201d, tenik Vanesa, ne\u2019ebe uluk mos fo solidaridade ba Timor, hodi hetan independensia.<\/p>\n<p>Vannessa mos hateten katak hanesan esperiensia timor oan \u00a0sira nian, militar Indonesia hatudu forsa ba populasaun iha Blitar, buka tuir povu sira nia hela fatin tanba militar no lider lokal hakarak kontrola no observa, hodi hatauk no halo intimidasaun kontra populasaun. Hanesan \u00a0mos esperiensia Indonesia halo iha Timor, governu no militar Indonesia sira foti labarik sira hosi Blitar, hodi prevene ka hapara posibilidade labarik sira atu halo vingansa konaba asasinu sira nia inan ho aman.<\/p>\n<p>Tuir Vanesa katak iha tempu reformasaun nian, Indonesia, ne\u2019ebe agora dadauk lidera hosi Prezidente Joko Widodo, sobrevivente sira, no familia sobrevivente, ezije hela justisa no mudansa maibe governu Prezidente Jokowi nian, halo oituan deit ba asumtu direitus umanus nian.<\/p>\n<p>Iha fatin hanesan, orador Timor-oan ida hosi hosi Australian National University, Ivo Mateus Goncalves, hateten\u00a0 tanba sa diskusaun konaba komunista iha Indonesia mai halo fali diskusaun iha Timor-Leste?\u00a0 Mateus Gonsalves esplika katak Timor labele haluha katak bainhira Indonesia invade Timor-Leste, ne\u2019e tinan 10 depois de masakre ba PKI sira iha Indonesia, ne\u2019e akontese iha tinan 1965. Depois iha 7 Dezembru 1975 Indonesia tama mai Timor-Leste, ne\u2019e hatudu katak iha ligasaun ida ne\u2019ebe forte.<\/p>\n<p>\u201cTipu de violensia ne\u2019ebe mak akontese iha Indonesia no akontese iha Timor-Leste depois de militar Indonesia invade. Bainhira militar Indonesia halo operasaun militar Blitar Selatan,.Sira mos aplika operasi Pagar Betis, operasi Kikis no operasi Trisula iha Timor-Leste tempu ne\u2019eba, sira tau rai naran Trisula iha parte Lospalos nian. Uluk iha Indonesia nia tempu dala barak ita konfundi tortura ne\u2019ebe militar Indonesia aplika iha Timor, karik sira aprende hosi Estadu Unidus, oinsa kaer ema, halo tortura para hetan informasaun, kaer populasaun iha fatin ida no kontrola populasaun sira\u201d, hateten Mateus.<\/p>\n<p>Eiz Prizoneiru Politiku iha Cipinang Jakarta, David Dias Ximenes mos hatoo nia esperiensia iha eventu lansamentu livru refere. David koinese lider PKI balun mak kastigu hamutuk iha Komarka Cipinang no nia hanoin hikas momentu ne\u2019eba nudar fatin eskola politika ida ba ema politiku sira. David mos hatutan dehan, bainhira\u00a0 baze apoio iha Matebian rahun iha 1979, Timor oan barak tan laiha asistensia, laiha logistika, balun moras entaun tenke tun mai no iha tempu ne\u2019eba militar Indonesia halo \u2018Pembersihan\u2019 ka hamoos tiha element sira mak kontra Indonesia ka kontra ideolojia colonial nian.<\/p>\n<p>\u201cHau sei lembra naran balun no sira ne\u2019e oho dor ema maibe ita nia boot sira dehan rekonsiliasaun, entaun ami mos nonok deit. Kuandu ita nia maluk sira evakua ba ai laran, forsa Indonesia halo kedas serku hosi kotuk, entaun ita halo kedas asitensia logistika liu hosi Frente Clandestina. Tanba saida mak Frente Clandestina komesa mosu hodi apoia logistika, iha tempu ne\u2019eba ita mos komesa ona mobiliza joven sira hodi bele haforsa ita nia gerilia. Kuandu ita nia baze apoio monu, militar Indonesia sira hakilar katak sira manan tiha ona. Iha tempu ida ne\u2019eba ita la iha meius komunikasaun ka media laiha\u201d, hateten David.<\/p>\n<p>Esperiensia ne\u2019ebe PKI halo iha Indonesia hodi luta kontra sira nia militar Indonesia nia asaun violensia fo konsequensia bot ba ema nia moris. Militar ho ninia ema mak suporta sira halo tortura, intimida, oho ema sivil barak, inklui feto, mak iha ideolojia diferente. Situasaun hanesan mos mak akontese iha Timor-Leste, rejime militar ida hanesan mak halo ba ema resistensia Timor-oan sira. Istoria mak hanesan konta hosi \u00a0Atual Deputadu Parlamentu Nasional, David Dias Ximenes. Nia informa katak iha tinan 1980 premeiru levantamentu iha Maribia marka prezensa\u00a0 rezistensia nian, ema barak mate, no tortura ne\u2019ebe militar Indonesi sira halo.<\/p>\n<p>\u201cInan feton sira ne\u2019ebe hetan torturasaun military Indonesia sira halo at liu, dala ruma ami la sadar hatete tiha ba militar sira ne\u2019e, <em>memangnya bapak tidak punya ibu?<\/em>Sira halo torturasaun ne\u2019ebe la serve sira halo ba feto maluk sira. Violasaun sexual no violensia ba feto maluk sira ne\u2019e todan no hetan sofrementu boot liu. Bainhira soldadu Indonesia sira oho jovens sira, soldadu sira ne\u2019e kontente. Kapitaun ida naran Bunjo, kalan ida koalia ho hau dehan <em>\u201cPak David ini saatnya kau mau jadi pahlawan atau penghianat, kalo mau jadi pahlawan resikonya mati, kalo mau jadi penghianat kamu hidup, tetapi tidak pernah ada di dunia yang berjuang untuk kemerdekaan menjadi kalah. Saat Kamu di aniaya, kau sebut satu nama saja yang berkerja dalam organisasi, kau sudah menjadi penghianat.<\/em>\u201d Iha tinan 1984 ami komesa sidang deit no lori ami ba komarka deit, no labele oho, lia fuan ne\u2019e hatoo hosi Mario Carascalao iha tempu ne\u2019eba, tanba se oho sira ne\u2019e parte direitus umanus sei tau matan.\u201d<\/p>\n<p>Relatorio Chega! temi momoos konaba razaun invasaun Indonesia nian. Relatoriu ne\u2019e dehan katak Indonesia nia funu iha Timor-Leste ne\u2019e nudar funu sagradu no heroiku kontra komunizmu. Invazaun no okupasaun Indonesia nian ne\u2019e ema 200,000 resin mak hetan oho, kastigu, lori lakon, husik mate hamlaha no barak mak sai refujiadu no deskloka hosi sira nia hela fatin.<\/p>\n<p>Relatoriu Chega! mos sita katak politisida (oho ema tanba iha ideolojia diferente) ne\u2019ebe akontese iha Indonesia, oho ema entre 250,000 to\u2019o 1 milaun. Oho ne\u2019ebe akontese, tuir Jenderal Soeharto nian nia razaun katak atu, <em>\u201cMemulihkan keamanan dan ketertiban sebagai akibat pemberontakan G30S\/PKI serta kegiatan-kegiatan ekstremis dan subversif lainnya<\/em> (halo rekuperasaun seguransa no orden tanba rebeliaun hosi G30S\/PKI no mos atividade extremizmu no subersivu sira seluk).\u201d<\/p>\n<p>Livro Vannessa nian fo sai informasaun importante kona ba sofrementu hosi vitima violasaun dereitus umanus mak akontese iha Indonesia no livro ne\u2019e kapta istoria mak hanesan, akontese iha Timor-Leste. Timor-Leste konsege ona halo rekonsiliasaun ho nia pasadu maibe Indonesia to\u2019o agora seidauk bele loke ninia memoria pasadu, liliu violasaun mak halo ba ema PKI sira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ideolojia eskerda nian mak dala barak sai baze ba idea hodi luta kontra opresaun. Maibe bainhira situasaun politik la favorese ideolojia eskerda atu buras, ka bainhira kontra revolusaun mosu, sira ne\u2019ebe fiar iha sosializmu sai vitima ba sira nia idealizmu. Tanba sosializmu no komunizmu ema barak hetan oho iha Argentina, El Salvador, Alemanha, Guatemala, Cina, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":891,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[30,63],"tags":[],"class_list":["post-890","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-memoria","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/890","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=890"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/890\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":892,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/890\/revisions\/892"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/891"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}