{"id":8901,"date":"2021-06-22T18:20:57","date_gmt":"2021-06-22T09:20:57","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=8901"},"modified":"2021-06-22T18:20:59","modified_gmt":"2021-06-22T09:20:59","slug":"loron-renetil-samalarua-dezenvolvimentu-sosio-ekonomiku-iha-tl-sidauk-iha-modelu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/06\/22\/loron-renetil-samalarua-dezenvolvimentu-sosio-ekonomiku-iha-tl-sidauk-iha-modelu\/","title":{"rendered":"Loron RENETIL, Samalarua: Dezenvolvimentu Sosio-Ekonomiku Iha TL Sidauk Iha Modelu"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Santina Lucia da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Resist\u00eancia Nacional dos Estudantes de Timor-Leste\u00a0(RENETIL) organizasaun rezist\u00e9nsia estudante sira iha Indonesia, ne\u2019ebe fo sira nia an ba luta ukun rasik iha durante rezim Soeharto, liu hosi loron moris RENETIL nian ba dala 33, iha loron 20 Junu, liu hosi talkshow interativu ne\u2019ebe organiza hosi RENETIL no Neon Metin, no hetan apoiu hosi media CorcoDili, Dumfao no Lafaek News, iha segmentu konaba Dezenvolvimentu sosio-ekonomiku Timor-Leste nian ida hanesan ohin loron mak RENETIL hakarak? Nune\u2019e Eiz-Prezidente Commite Permanente RENETIL, Jose Neves \u201cSamalarua\u201d hatoo nia perspetiva katak COVID iha ka laiha dezenvolvimentu ekon\u00f3mika iha Timor-Leste seidauk iha modelu, mais COVID-19 mosu obriga ita tenki haree, kria liu tan dezenvolvimentu ekonomiku ba sosiedade Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cCOVID iha ka laiha dezenvolvimentu ekon\u00f3mika iha Timor-Leste seidauk iha modelu, lalika haree ba COVID, mais COVID mosu, obriga ita tenke haree kria liu tan dezenvolvimentu ekon\u00f3miku ba sosiedade Timor-Leste,\u201d<\/em> hateten Samalarua iha salaun RENETIL, Farol, 20\/06.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Samalaru hateten fundamentu balun kona-ba vida ekon\u00f3mika sosi\u00e1l sidadaun Timor ninian ne\u2019e temi ona iha konstituisaun iha artigo 139 hateten, kombinasaun entre set\u00f3r p\u00fabliku no set\u00f3r privadu, set\u00f3r kooperativa no sosi\u00e1l hamutuk, signifika laos kapitalista, sosialista maib\u00e9 klaran.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cIta seidauk define tanba set\u00f3r privadu dominante, set\u00f3r privadu Timor depende set\u00f3r foun, seidauk iha setor privadu ida mak agora hateten bele krize ba mos hau aut\u00f3nomu, kompa\u00f1ia lao nafatin, projetu lao nafatin, signifika set\u00f3r privadu fraku, setor p\u00fabliku sei mesak hela, set\u00f3r sosial kooperativa ita seidauk esplora nia pot\u00e9nsia sira ne\u2019e\u201d, <\/em>dehan Samalarua<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan ita tau iha planu estrat\u00e9jiku dezenvolvimentu atu koloka 5 anos to\u2019o 50 anos dezenvolvimentu ida ne\u2019eb\u00e9 mak halo mudansa, ita ninia planu estrat\u00e9jiku ba dezenvolvimentu la hatete dehan to\u2019o tinan 2030, sosiedade Timor-Leste atinje rendimentu m\u00e9diu altu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u00a0\u201cHau laos ema ekonomista mais haree naturalmente definisaun ekon\u00f3miku ema la moris ho m\u00e9diu altu no m\u00e9diu prazu, mais iha vida seluk presiza prienxe, depois mak atinje ona rendimentu m\u00e9diu altu, ne\u2019e makro ekon\u00f3miku, mais mikro ita sukat iha ne\u2019eb\u00e9, dalan ida mai hau simples para atu sukat vida ekon\u00f3miku di\u2019ak ne\u2019e familia, familia nia moris to\u2019o ona nivel rendimentu m\u00e9diu altu, bainhira Timor tomak atinje nia makro ekon\u00f3miku ka lae,\u201d<\/em> esplika Samalarua.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia akresenta, Saida mak sai sentru dezenvolvimentu para ita koloka pembagunan ne\u2019e, ema mak sai sentru iha dezenvolvimentu, se ita koloka ema hanesan sentru labele akontese, independensia ita atu rezeita kolonialista, se ita ukun-an tiha ita sei kontinua estatutu ida hanesan ne\u2019e, ema dehan ita sei beik dependente, ita seidauk sai husi kolonializmu mental, fizikamente, politikamente, teritorialmente Timor-Leste, maibe mentalidade sei kolonializadu, entaun saida mak presija, revolusaun mental.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Samalarua, dehan, Revolusaun tanba konsiente, ita konsiente mak ita halo revolusaun, primeiru konsiente katak, hau fraku ida ne\u2019e, ida ne\u2019e tenki sobu, se hau gosta selok ema, hau tenki konsiente katak sira regula di\u2019ak para muda hau nia mentalidade ne\u2019e, signifika halo revolusaun mental konsiente tenki iha uluk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cIta kuandu halo definisaun politika ba interese nasional, mais definissaun politika ba interese nasional seidauk konsiensializadu iha ema sidadaun inklui mos lider sira, partidu politiku mos hau hanoin ninia pontu importante mak partidu, partidu politiku sira, partidu politika la sensibiliza ninia ema, la koloka konsiensia nasional, la koloka interese nasional mak saida, kuandu ba kaer governu interese privadu ne\u2019e iha. Kuandu interese privadu iha, Timor-leste kontinua atrazadu kolonizadu mentalmente.\u201d <\/em>dehan, Samalarua.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia sublina, Revolusaun mental, ne\u2019e doutrina ida sei validu ba hotu-hotu inklui ba partidu politiku sira, tenki halo revolusaun ida ne\u2019e para tau-an iha independensia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia afirma, Husi 2002 to\u2019o mai agora libertasaun dezenvolvimentu rua de\u2019it, dezenvolvimentu atu liberta ema husik atu livre halo, mais iha ne\u2019e tenki kuidadu, dalaruma deskontroladu livre atu halo demais, ida ne\u2019e maka sistema politika, formasaun tenki lolos para livre husi livre atu&nbsp; halo iha ninia kriteria, ida-idak ninia regras, aposta iha ema, aposta iha edukasaun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Resistensia Nasional Estudantes Timor-Leste (RENETIL) ho Media online Neon Metin Organiza Talk Show kona-ba RENETIL nia pasajen, husi Resistensia mai ukun rasik-an iha ambitu Aniversariu RENETIL ba dala-33,&nbsp; ne\u2019ebe apoiu husi Crocodili Multimedia, DAMFUO, ho Lafaek News, hala\u2019o iha Salaun RENETIL, Farol, loron, 20\/6.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Santina Lucia da Costa Resist\u00eancia Nacional dos Estudantes de Timor-Leste\u00a0(RENETIL) organizasaun rezist\u00e9nsia estudante sira iha Indonesia, ne\u2019ebe fo sira nia an ba luta ukun rasik iha durante rezim Soeharto, liu hosi loron moris RENETIL nian ba dala 33, iha loron 20 Junu, liu hosi talkshow interativu ne\u2019ebe organiza hosi RENETIL no Neon Metin, no [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":8902,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-8901","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8901","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8901"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8901\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8903,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8901\/revisions\/8903"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8901"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8901"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8901"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}