{"id":970,"date":"2019-03-09T05:53:57","date_gmt":"2019-03-09T05:53:57","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=970"},"modified":"2019-03-12T02:05:27","modified_gmt":"2019-03-12T02:05:27","slug":"florentina-gama-vitima-tortura-tni-justisa-sei-dook-nafatin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2019\/03\/09\/florentina-gama-vitima-tortura-tni-justisa-sei-dook-nafatin\/","title":{"rendered":"Florentina Gama, Vitima Tortura TNI, Justisa Sei Dook Nafatin"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Reportajen Ruben &#8216;Hamas&#8217;<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Laos feto barak mak sae ba ai-laran hodi kaer kilat hamutuk ho mane sira ka sai membru FALINTIL. Laos feto barak mak tama organizasaun klandestina hodi servisu iha rede fo apoio ba Frente Armada no mos Frente Diplomatiku. Maibe iha feto barak mak luta iha nonook nia laran, tahan moe, \u2018fo-an\u2019 ba forsa Indonesia, hodi salva sira nia aman ka sira nia-nan no lider rezistensia. Ida ne\u2019e mos mak istoria Florentina Gama nian. Feto ne\u2019ebe hatudu nia aten brani iha uma laran hodi salva nia familia.<\/p>\n<p>Oan hosi Augusto Pereira no Alian\u00e7a Araujo, alin hosi Ananias Araujo Pereira, Florentina mak feto ida ne\u2019ebe hasoru moris todan iha okupasaun Indonesia. Nia \u2018entrega nia an\u2019 ho hanoin katak nia bele salva ninia maun no aman. Nia haktuir istoria todan ne\u2019ebe mosu ba nia iha fulan Novembru 1992.<\/p>\n<p>\u201cIha loron sexta feira fulan Novembro 1992, iha Lahane, komandante SGI ne\u2019ebe nia naran hau la hatene, ho komandante TNI naran l\u00e1 hatene no sira seluk-seluk tan lori kilat mai aserka ami nia uma tanba ami f\u00f3 han maun bo\u2019ot Jose Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o\u201d. Komandante SGI ne\u2019e lori kilat fai ha\u2019u nia apa nia hirus matan no oin to\u2019o metan hotu, sunu m\u00f3s nia isin lolon ho sigaru, hafoin rasta nia hodi tula iha kareta metan bo\u2019ot ida hodi ba sulan iha POS SGI iha Kolmera. To\u2019o iha ne\u2019eba SGI ida naran l\u00e1 hatene maib\u00e9 nia tato iha nia liman tau Alsema, hodi hatama iha sela durante fulan ida nia laran.\u201d<\/p>\n<p>Florentina haktuir katak tanba hakarak salva maun bo\u2019ot Xanana, nia aman tenke hetan torturasaun maka\u2019as hosi SGI.<\/p>\n<p>\u201cSGI husu kona ba maun bo\u2019ot Xanana Gusmao maibe tan de\u2019it ha\u2019u nia apa hatan katak l\u00e1 hatene SGI ne\u2019e lori kilat fai halo nia isin kanek hotu,\u00a0liu tiha ida ne\u2019e , hasai fali ha\u2019u nia apa lori ba hatama fali iha POM Taibesi Dili, hodi kastigu tan iha sela durante tinan ida. Durante iha sela laran loron-loron halo investigasaun hodi kilat fai ha\u2019u nia apa to\u2019o nia isin sira dodok hotu, hafoin haruka fila ba uma, maib\u00e9 kalan-kalan intelejen sira ba hafuhu bebeik\u201d, Florentina haktuir ba jornalista Neon Metin..<\/p>\n<p>Florentina hanoin katak hahalok torturasaun no violensia ne\u2019e atu akontese deit ba nia aman. Maibe la nune\u2019e. Loron tuir kedas, hafoin lori nian aman, iha loron sabdu ida iha Novembru 1992, Florentina nia familia kontinua hetan ameasa no nia rasik hetan kaer hosi polisia Indonesia sira.<\/p>\n<p>\u201cPolisia lori kilat mai aserka ami nia uma iha lahane hodi baku sasan uma laran halo rahun hotu, hafoin basa ha\u2019u, ha\u2019u nia ama no ha\u2019u nia maun no lori ha\u2019u ba hatama iha Sela Polisia Komoro, durante loron rua kalan tolu nia laran. Durante interogasaun sira halo torturasaun oi-oin. Sira baku, tuku, no tebe hau. Iha kalan nakukun tuku ida 01:00 dadersan, sira hasai fali ha\u2019u lori ba hatama fali iha sela Brimob durante semana rua nia laran. Iha ne\u2019eba sira halo nafatin investigasaun, Brimob ida, naran l\u00e1 hatene, lori liman ku\u2019u ha\u2019u no lori botas sama ha\u2019u nia ain to\u2019o metan hotu. Depois sira f\u00f3 livre ha\u2019u fila ba uma, maib\u00e9 kalan-kalan intelejen sira mai hafuhu nafatin\u201d, Florentina haktuir istoria ne\u2019e ho laran triste.<\/p>\n<p>Hahu hosi momentu ne\u2019eba Florentina ho ninia familia nia moris la hakmatek liutan. Nia hanoin nafatin sofrementu oin-oin mak ninia familia halo ona tanba hakarak salva maun bo\u2019ot Xanana Gusmao. Nune\u2019e iha uma laran sira hahu ona koalia oinsa mak bele salva sira nia aman Augusto Pereira.<\/p>\n<p>\u201cMai fali iha tinan 1996, data mak ha\u2019u haluha, ha\u2019u nia ama komesa buka meius oinsa atu bele haruka ha\u2019u nia apa sai husi fatin ne\u2019e. Entaun ha\u2019u nia ama trata surat hodi haruka tiha ha\u2019u nia apa ba hela iha Australia,\u201d Florentina hatutan nia istoria.<\/p>\n<p>Maibe ho Florentina nia aman la iha ona sira nia sorin no moris seguru ona iha Australia, halo Florentina ho nia inan no mos nia maun nia moris la hakmatek liutan. Bainhira forsa Indonesia hatene katak sira aman la iha ona, forsa Indonesia ba fali Florentina nia uma hodi kontinua buka hatene ho intimidasaun oin-oin<\/p>\n<p>\u201cTentara (forsa Indonesia) mai fali ami nia uma hodi husu ha\u2019u nia apa entaun ami dehan nia sai ami l\u00e1 hetan kalan rua ona l\u00e1 mai uma. Tentara ne\u2019e nafatin mai uma uza kilat atu tiru ha\u2019u nia ama no ha\u2019u nia maun\u201d, Florentina dehan.<\/p>\n<p>Forsa Indonesia laos deit ameasa no intimida familia Florentina nian maibe mos obriga atu kaben ho Florentina. Tanba hakarak salva nia familia Florentina mos ho obrigatoriamente kaben ho forsa Indonesia ne\u2019e.<\/p>\n<p>\u201cBainhira nia dehan hakarak atu kaben ho ha\u2019u, hau l\u00e1 ko\u2019alia bu\u2019at ida, tanba ema mai ho kilat ne\u2019eb\u00e9 ita tauk,\u201d Florentina hanoin akontesementu triste ne\u2019e.<\/p>\n<p>Florentina moris hamutuk ho forsa Indonesian ne\u2019e tinan tolu nia laran no kous oan mane ida mak moris iha 16 Outubru 1999. Maski nune\u2019e Florentina nia esperansa katak funu ne\u2019e Timor-Leste mak sei manan. Florentina hatene katak uituan iha eleisaun (referendum) no rezultadu ne\u2019e Timor-Leste mak sei manan. Maibe bainhira rezultadu hatudu duni esperansa Florentina nian, nia kontinua hasoru tan dezafiu seluk.<\/p>\n<p>\u201cTo\u2019o rona resultadu katak ita manan ona, entaun Tentara ne\u2019e hakarak lori ha\u2019u nia oan mane ne\u2019e atu ba hotu. Maib\u00e9 ha\u2019u l\u00e1 f\u00f3, nia atu lori kilat tiru tan ha\u2019u, nia l\u00e1 konsege tiru ha\u2019u ho nia familia. Ami halai subar ba ai-laran\u201d, Floretina konta tuir.<\/p>\n<p>Timor-Leste nia ukun an konsege kore Florentina ho nia familia hosi ukun militar Indonesia nian. Florentina laos manan deit ukun rasik an maibe manan mos nia oan mane mak nia defende to\u2019o loron ikus fahe malu ho forsa Indonesia nian. Florentina ho nia familia manan liutan tanba nia aman konsege fila hikas hosi Australia hodi moris hamutuk ho sira, no Florentina hakat nafatin ba oin ho katuas oan seluk ida mak hadomi nia ho ninia hotu mak nia hasoru.<\/p>\n<p>\u201cIha 2004 mak ha\u2019u nia katuas oan kedua ne\u2019e tuir fali ha\u2019u, entaun ami rua moris hamutuk hodi ha\u2019u kous tan oan feto rua mane ida ikun ne\u2019e. Hamutuk hau iha oan nain ha\u2019at. Ha\u2019u nia apa mos fila husi Australia mai hare ha\u2019u hakfodak, tanba ha\u2019u iha oan barak. Ha\u2019u tristi liu mak ha\u2019u nia apa soe hela ami lori tempu naruk. Karik iha momentu ne\u2019eba mak ami mate, kala ha\u2019u nia apa l\u00e1 hare ami hotu, maib\u00e9 ha\u2019u agradese ho maromak nia grasa ami moris\u2019, ho hamnasa no kik no matan ben nakonu Florentina haktuir ninia istoria moris.<\/p>\n<p>Hanesan ho sobrevivente sira seluk, Florentina haksolok ho ukun rasik an ida ne\u2019e. Maski nune\u2019e bainhira hanoin kona istoria pasadu nian nia tanis iha laran deit. Nia halo nune\u2019e atu nia familia sira l\u00e1 bele hatene ninia triste.<\/p>\n<p>Florentina Gama nia istoria rejistu ona iha CAVR hamutuk ho statement hosi vitima besik 8,000 seluk. Hosi total numeru ne\u2019e 21% mak feto hirak ne\u2019ebe sai vitima ba violasaun dereitus umanus, ka sasin ba violasaun dereitus umanus. Hosi violasaun hirak ne\u2019e, iha feto 853 mak hetan violasaun sexual, inklui hetan perkosa, atan sexual, no tipu violensia seluk. CAVR nia relatoriu mos hatete katak violasaun hirak ne\u2019e 93% halo hosi forsa seguransa Indonesia nian no milisia ne\u2019ebe komanda hosi forsa armada Indonesia nian.<\/p>\n<p><em><strong>(Publika ho licensa hosi vitima)<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Ruben &#8216;Hamas&#8217; Laos feto barak mak sae ba ai-laran hodi kaer kilat hamutuk ho mane sira ka sai membru FALINTIL. Laos feto barak mak tama organizasaun klandestina hodi servisu iha rede fo apoio ba Frente Armada no mos Frente Diplomatiku. Maibe iha feto barak mak luta iha nonook nia laran, tahan moe, \u2018fo-an\u2019 ba [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":971,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60,28,63],"tags":[],"class_list":["post-970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa","category-justisa","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=970"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":976,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/970\/revisions\/976"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}