{"id":9829,"date":"2021-09-30T22:16:02","date_gmt":"2021-09-30T13:16:02","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=9829"},"modified":"2021-09-30T22:16:47","modified_gmt":"2021-09-30T13:16:47","slug":"governu-ho-parseiru-dezenvolvimentu-halo-kompromisiu-halakon-tuberkuloze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/09\/30\/governu-ho-parseiru-dezenvolvimentu-halo-kompromisiu-halakon-tuberkuloze\/","title":{"rendered":"Governu Ho Parseiru Dezenvolvimentu Halo Kompromisiu Halakon Tuberkuloze"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen David da Costa Gusmao<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Governu liu husi Minist\u00e9riu Saude (MS) halo kompromisu liuhusi asinatura ho parseiru dezenvolvimentu sira hodi halakon Tuberkuloze iha Timor-Leste, iha tinan lima oin mai.<\/p>\n\n\n\n<p>Primeiru Ministru Taur Matan Ruak hateten atu halakon Tuberkuloze moras ida-ne\u2019eb\u00e9 kontajioza makaas, inkapasitante no dalaruma halo ema mate, la\u00f3s deit objetivu ida-ne\u2019eb\u00e9 define ona iha Planu Nasion\u00e1l Sa\u00fade ka Programa Governu Konstitusion\u00e1l VIII nian, nu\u2019ud\u00e1r imperativu Sa\u00fade P\u00fablika no dever konstitusion\u00e1l ida nian ne\u2019eb\u00e9 asume ho sidadaun sira neeb\u00e9 hakarak hetan direitu ba moris saudavel ne\u2019eb\u00e9 konkretiza ona.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuberkuloze ne\u2019e hanesan moras ida-ne\u2019eb\u00e9 ho pod\u00e9r tranzmisaun boot liuhusi via respirat\u00f3ria no kontajiu lalais tebes, ne\u2019eb\u00e9 konsidera hanesan flajelu ida husi moras aat 10 neeb\u00e9 hamate ema barak iha mundu ne\u2019e, no sai nu\u2019ud\u00e1r obst\u00e1kulu s\u00e9riu ida ba sosiedade ne\u2019eb\u00e9 hakarak sai moderna no dezenvolvida, bele afeta ba kualk\u00e9r kualidade moris ema nian la haree ba ninia pozisaun ekon\u00f3mika no sosi\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Maski nune, iha preval\u00e9nsia ne\u2019eb\u00e9 boot\u00a0 husi moras ida-ne\u2019e, ho ema sira ne\u2019eb\u00e9 presiza ita-nia tulun no preokupasaun, ema sira neeb\u00e9 presiza liu, vulneravel, desfavoresidu sira pa\u00eds nian, ne\u2019eb\u00e9 maka hasoru dezafiu sira hodi promove komportamentu saudavel iha alimentasaun, ijiene ka prevensaun ba moras infektokontajioza sira,&#8221;<\/em> dehan Taur bainhira halo diskursu iha Salaun City 8 Manleu, Kuinta 30\/09.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan ohin halibur malu iha ne\u2019e hodi hafoun objetivu boot ne\u2019eb\u00e9 asume husi pa\u00eds iha Planu Estratejiku Dezenvolvimentu Nasion\u00e1l (PEDN) no prevee ona iha Objetivu Dezenvolvimentu Sustent\u00e1vel (ODS), ne\u2019eb\u00e9 asina ho parseiru dezenvolvimentu sira, kompromisu Timor-Leste nian ida hodi halakon&nbsp; Tuberkuloze.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ita iha esperansa atu alkansa, iha tinan lima oin mai mudansa konkreta no signifikativa sira iha luta ne\u2019eb\u00e9 boot ita atu kontra moras ida-ne\u2019e,&#8221;<\/em> tenik nia.<\/p>\n\n\n\n<p>Governate haktuir esperansa ne\u2019e sei haforsa husi mobilizasaun meiu foun no rekursu sira, iha kombate ne\u2019eb\u00e9 lidera husi Minist\u00e9riu Sa\u00fade, nivel nasion\u00e1l, hodi promove vontade foun, estabelese parseria foun no implementa esp\u00edritu sa\u00fade famili\u00e1r foun no komunit\u00e1ria. Esp\u00edritu ida ne\u2019eb\u00e9 bele promove sidadaun, autoridade lok\u00e1l, organizasaun p\u00fablika no organizasaun naun-governament\u00e1l sira-nia partisipasaun ida diak liu ho objetivu kom\u00fan hodi harii pa\u00eds ida saudavel liu no livre husi moras ho prevensaun no tratamentu disponivel hanesan Tuberkuloze.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ita hakarak halo liut\u00e1n, ho meiu sira ne\u2019eb\u00e9 maka disponivel, maib\u00e9 ita presiza ema hotu nia kolaborasaun, ho forma integrada, ho estrat\u00e9jia multisetori\u00e1l, tanba Tuberkuloze laos deit autoridade saude ka governu nia obrigasaun, maib\u00e9 m\u00f3s dev\u00e9r s\u00edviku ida husi sidadaun ida-idak,&#8221;<\/em> nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p>Investe iha luta hasoru Tuberkuloze no moras sira seluk ne\u2019eb\u00e9 ho risku hada\u2019et nian ne\u2019eb\u00e9 aas, la\u2019os de\u2019it despeza ida, maib\u00e9 desizaun justa ida husi kualk\u00e9r governu ne\u2019eb\u00e9 hakarak Povu no Pa\u00eds nia susesu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Kompromisu ne\u2019eb\u00e9 ohin ita asina , \u00a0hakarak halo no hadi\u2019a liut\u00e1n iha tinan 5 (lima) oin mai besik ba ema sira ne\u2019eb\u00e9 iha risku boot liu, ema infetada ka inkapasitada sira ba moras tuberkuloze ho serbisu, esforsu, apoiu maka\u2019as liu no asist\u00e9nsia ida di\u2019ak liu, ho investimentu no solidariedade boot liu, ne\u2019eb\u00e9 aloka ba prioridade importante Sa\u00fade P\u00fablika nian,&#8221;<\/em> nia explila.<\/p>\n\n\n\n<p>Risku ida ne\u2019eb\u00e9 afeta ema kuaze 508, iha kada abitante 100.000 iha Timor-Leste, ne\u2019eb\u00e9 reprezenta taxa insid\u00e9nsia boot liu daruak iha rejiaun Sudeste Azi\u00e1tiku no ida ne\u2019eb\u00e9 mak aas liu iha Mundu tomak.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ita la kontente ho n\u00fameru sira ne\u2019e, ita m\u00f3s nunka konforma ho rezultadu ne\u2019eb\u00e9 ita hetan iha tinan hirak ikus ne\u2019e. Iha sentidu ida-ne\u2019e nu\u2019ud\u00e1r\u00a0 Xefe Governu, ohin ita renova ita-nia komprimisu ne\u2019eb\u00e9 maka la hatene kole hodi halakon Tuberkuloze,&#8221;<\/em> tenik nia.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, Komprimisu ida ne\u2019eb\u00e9 apela ba partisipasaun iha divulgasaun no sensibilizasaun&nbsp; ba sidadaun sira ba identifikasaun kazu foun sira. Iha refer\u00e9nsia ba instituisaun espesializada sira, iha solidariedade ida-ne\u2019e, ne\u2019eb\u00e9 feto no mane timoroan sira merese no justifika asist\u00e9nsia ida boot liu no apoiu ne\u2019eb\u00e9 koordena entre Governu, ba sosiedade sivil, ukun-na\u2019in relijiozu sira, ukun-na\u2019in lok\u00e1l sira no fam\u00edlia sira, hodi serbisu hamutuk ho forma atu prevene no kura moras ida-ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Komprimisu ida boot tebes, entre servisu no sidadaun sira, karik bele lori kampa\u00f1a sosializasaun no prevensaun, ba uma ida-idak, husi odamatan ida ba odamatan seluk, tuir ezemplu sira iha fam\u00edlia sa\u00fade nian ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak liu.<\/p>\n\n\n\n<p>PM konsidera, Komprimisu ida ne\u2019eb\u00e9 iha vantajen ba investimentu hosi parseiru sira dezenvolvimentu nian, sira ne\u2019eb\u00e9 destaka iha Fundu Glob\u00e1l, Aj\u00e9nsia Koperasaun Koreana( KOIKA), Organizasaun Mundi\u00e1l Sa\u00fade( OMS), Organizasaun&nbsp; Mundi\u00e1l ba Migrasaun sira( OIM), Governu Austr\u00e1lia no organizasaun sosiedade sivil oin-oin ba Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ami konta ho imi-nia esforsu, empe\u00f1u no dedikasaun, atu hamutuk, ita bele hapara Tuberkuloze ba Timoroan sira-nia moris.Ba Timor-Leste ida livre husi Tuberkuloze, ba Nasaun ida ho sidadaun saud\u00e1vel no bele dezenvolve ninia potensi\u00e1l, Ba nasaun ida ho Sa\u00fade P\u00fablika, ne\u2019eb\u00e9 modernu liu no Saud\u00e1vel,&#8221; <\/em>nia hakotu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Gusmao Governu liu husi Minist\u00e9riu Saude (MS) halo kompromisu liuhusi asinatura ho parseiru dezenvolvimentu sira hodi halakon Tuberkuloze iha Timor-Leste, iha tinan lima oin mai. Primeiru Ministru Taur Matan Ruak hateten atu halakon Tuberkuloze moras ida-ne\u2019eb\u00e9 kontajioza makaas, inkapasitante no dalaruma halo ema mate, la\u00f3s deit objetivu ida-ne\u2019eb\u00e9 define ona iha [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":9830,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-9829","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9829"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9829\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9832,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9829\/revisions\/9832"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}