Home Memoria Biografia: Isabel da Costa Ferreira Nudar Ativisita no Ema Politik, Inan no...

Biografia: Isabel da Costa Ferreira Nudar Ativisita no Ema Politik, Inan no Espoza PM Taur

0
1667

Isabel da Costa Ferreira (foto:wikidata)

Reportajen David da Costa
Isabel da Costa Ferreira fila hikas ona ba Maromak nia kadunan santo. Isabel nudar nudar ativista dereitus umanus, deputada Asembleia Konstituante 2001, kandidata ba Presidente da Republika iha 2022, nudar inan ba oan nain tolu (oan feto nain 2 no oan mane 1), no mos nudar espoza ba Premeiru Ministru Taur Matan Ruak.


Isabel da Costa Ferreira hakotu iss iha nia rezidensia Meti-aut Dili, iha oras 20:48 otl, Matebian nee mate tanba hetan moras kankru.


Dotor João Teodosio nuudar mediku ida neebé durante fó assistensia medika ba matebian Isabel da Costa Ferreira, hateten, Isabel da Costa Ferreira iha tuku 20:48 otl hakotu ona nia iss iha Hospital Nasional Guidu Valadares, matebian nee mate tanba hetan moras kankru,
“Ami husi ekipa medika Hospital Nasional Guidu Valadares, durante nee mai fó apoiu ka asistensia medika ba señora Isabel da Costa Ferreira, hakarak informa ba ita hotu katak, Señora Isabel da Costa Ferreira hakotu ona iss, iha oras 20:48, señora durante nee moras Kankru,neon metin sita deklarasaun husi ekipa medika, Dotor João Teodosio, neebé publika husi pajina ofisial Primeiru Ministru Taur Matan Ruak, neebé maka publika iha loron Domingu 18/06.


Matebian Isabel da Costa Ferreira Moris iha Same, Minispiu Manufahi, iha loron 15 Abril 1974, oan feto husi Mateus Ferreira no Ana Flora de Jesus Ferreira, husi Same, Munisipiu Manufahi. Maun-alin nain sanulu resin tolu (13). Matebian nee, hahú nian eskola primaria iha tinan 1980 no remata liceu SMA I Dili iha tinan 1993. Iha tinan 1998 remata lisensiatura iha Direitu husi Universidade Nasional Denpasar, Bali, Indonesia.
Hafoin remata nia estudu Isabel da Costa Ferreira, hahú ninia karreira profisional barak liu liga ho kestaun sira direitus humanus nian no akuza beibeik hahalok violentu sira neebé komete durante okupasaun militar Indonesia. Tanba nee mak iha tinan 1998 no 1999, asumi knaar hanesan Koordenadora Jeral ba ONG KONTRAS Timor-Timur no Diretora Direitus Humanus Timór Lorosa’e (CDHTL), iha tinan 1999-2001.


Iha tinan 2001, eleita ba Membru Asembleia Konstituinte, husi lista UDT, Matebian dedika nia an liu-liu ba hakerek artigu sira Konstituisaun RDTL nian, kona-ba Direitus Humanus nian.


Iha faze Administrasaun Tranzitoria Nasoens Unidas nian no hafoin Restaurasaun Independensia, matebian Isabel da Costa Ferreira responsável ba knaar oi-oin liu-liu humanitariu, direitus humanus no politikus nian, espesial liu hanesan Vise-prezidente Kruz Vermalha Timor-Leste nian (CVTL), tinan 2002 too 2006 Vise-Ministra Justisa, iha tinan 2006 Membru ba Komisaun Verdade no Amizade (CVA) tinan 2005 too 2008.
Hafoin finaliza knaar sira CVA nian, Isabel Ferreira hetan responsabilidade iha área oi-oin Estadu nian, liu-liu, Prezidente Sekretariadu ba Apoiu Komisaun Promosaun PNTL, tinan 2009 too 2010, Prezidente Komisaun Akompañamentu ba Prosesu Promosaun sira iha PNTL, tinan 2009 too 2010, Komisaria ba Komisaun Funsaun Publika, tinan 2011 too 2014, Asesora Juridika ba Sekretariu Estadu Seguransa, husi 2009 too 2015; Primeira-Dama Timór Lorosa’e nian, husi loron 20 fulan Maiu tinan 2012 too loron 20 fulan Maiu tinan 2017; Asesora Juridika ba Ministru Interior iha Fulan Fevereiru tinan 2015 too fulan Juñu tinan 2015; Konselheira ba Ministru Edukasaun no Advogada ba Labarik, husi fulan Setembru tinan 2015 too ohin loron.


Matebian nee Mós Sai Koordenadora ba Grupu Serbisu hodi elabora Lei konaba Provedor Direitus Humanus no Justisa, no ba atividade sira konaba ninia estabelesimentu iha 2001-2005, koordenadora ba Grupu Trabalhu Planu Asaun Nasional Direitus Humanus nian, (2003-2006); Membru ba Grupu Trabalhu elaborasaun Lei Antigu Kombatente sira nian iha 2004-2005, Membru ba Grupu Serbisu neebé harii Komisaun ba ema sira neebé lakon iha 2005; Membru ba Grupu Permanente Governu no Igreja nian iha 2005, Membru ba Komisaun Nasional ba Direitu Labarik sira nian iha 2005-2006, Membru ba Konselhu Superior Ministeriu Publiku nian iha 2006-2011, Koordenadora ba Komisaun Instaladora Jestaun Fronteira nian iha 2009-2010, Koordenadora ba Komisaun Negosiasaun Akordu Suplementar PNTL nian 2009-2010, Membru ba Komite Reforma iha Setor Seguransa iha tinan 2009-2010.


Simu konvite hodi partisipa hanesan oradora prinsipal iha Seminariu oi-oin no Konferensia Internasional sira, iha Austrália, China, Koreia Súl, Fijí, Indonesia, Malázia, Portugal no Timor-Leste, liu-liu, Konferensia ba Konselhu Nasional Rezistensia Timor nian, konaba violasaun Direitus Humanus iha Timor-Leste, realiza iha Melbourne/Australia (Abril/1999); Partisipasaun konaba serbisu Komisaun Direitus Humanus nian, iha Genebra/Suiça (Abril 1999), intervensaun liu-liu ba violasaun sira Direitus Humanus nian durante okupasaun Indonesia; Konferensia Konselhu Nasional Rezistensia Timor nian, konaba situasaun pos Referendu, iha Darwin/Australia (outubru 1999); Konferensia Internasional konaba ema sira neebé Lakon, iha Jakarta/Indonesia (2001), intervensaun konsentra liu ba kestaun nee nomos konaba situasaun Direitus Humanus iha Timor-Leste; hetan konvida ba Konferensia Internasional iha Institutu Federaismu nian, iha Suiça, intervensaun konsentra liu konaba Papel Nasoens Unidas no Ajensia sira iha Rai neebé pos-konflitu (Agostu 2002) no Konferensia Internasional konaba Jestaun Fronteira iha Tailándia, (2010).
Matebian mós hanesan Fundadora ba Asossiasaun da Familia dos Antigu Kombatente (ASSOFAC) iha 22 Novembru 2009, hanesan mós fundadora ba Centru Quesadhip Ruak iha Taibesi iha tinan 2012 too mai ohin loron, nuee mos Matebian assume mós funsaun nuudar Prezidente Komite Paralimpiku Nasional Timor-Leste hahú husi loron 26 Abril 2019 too agora.


Enkuantu Matebian Isabel da Costa Ferreira, kaben ho Antigu Prezidente Republika Demokratika Timor-Leste, no atual Primeiru-Ministru VIII Governu Konstitusional, Taur Matan Ruak, iha Maiu tinan 2001 Matebian ho atual PM nee, hetan oan feto rua, Lola no Tamarisa no oan mane ida naran Quesadhip.

NO COMMENTS