Home Uncategorized Tinan 25 Referendum: FOKUPERS Husu Hamutuk Kondena no Hakotu Aktu Violénsia Oioin...

Tinan 25 Referendum: FOKUPERS Husu Hamutuk Kondena no Hakotu Aktu Violénsia Oioin Hasoru Feto no Labarik

0
593

Diretora Ezekutiva Fokupers, Domingas Afonso Amaral. [Foto: Santy | 30.08.2024]

Reportajen Juvinal Cabral dos Santos

“Iha festa referendu ba dala 25  ida ne’e mai ita hotu hamutuk, kondena hakotu aktu violensia oioin hasoru feto no labarik feto hapara violensia hahu agora”, dehan Diretora Ezekutiva Fokupers, Domingas Afonso Amaral, husi via telefone 29/08/2024.

Diretora ne’e hateten komemora aniversáriu referendu ba dala 25 ne’ebe marka Timor-Leste nia dalan ba indepedensia, iha tinan 1999 povu Timor-Leste lembra fali iha momentu ne’eba povu aten brandi ba vota uza sira nia direitu ne’ebe mak iha atu halo determinasaun ba ukun rasik an, opsaun ida ne’ebe fundamental hodi forma nasaun Timor-Leste nia futuru

“Hahu husi referendu Timor-Leste nian iha tinan 1999 situasaun feto no labarik sira hahu ho progresu di’ak, ita hotu-hotu bele haree, hatene no konsiente katak iha tinan 25 nian hahu husi votasaun historiku ne’e Timor-Leste halo ona esforsu boot lubuk ida. Ita komesa harii ona sosiedade ida ne’ebe inkluzivu liu, ita iha ona lei sira ne’ebe aprova atu proteje no fo kbiit ba feto no labarik sira no halo ona progresu signifikativu iha setor saude, edukasaun no oportunidade ekonomiku seluk”

Diretora dehan governu Timor-Leste mos ratifika ona konvensoens oioin hodi bele asegura estadu nia komprimisiu ba igualidade jeneru liu husi asina no adopta ona planu asaun violensia bazeia ba jeneru, planu asaun nasional paz & seguransa,  iha ona lei kontra violensia domestika no konvensaun kona-ba eliminasaun forma diskriminasaun hotu-hotu hasoru feto.

“Ha’u hanoin progresu ida ne’e di’ak tanba  estadu koko nafatin atu tau nia komprimisiu boot ba igualidade jeneru no labarik sira moris ne’ebe di’ak sei sai nafatin agenda ba iha dezenvolvimentu pais ida ne’e, ita louva ho esforsu ne’ebe ita nia estadu halo ona”

Domingas dehan setor edukasaun mos iha ona progresu balun ne’ebe governu foka ba iha redusaun taxa mortalidade labarik no hadia asesu ba edukasaun haree katak numeru registu ba eskola ne’e aumenta no iha mos sala espesifiku ba vitima violensia bazeia ba jeneru atu bele asesu ba iha tratamentu saude dignu maske foin hahu iha sentru saude balun.

“Maske  iha intervensaun oioin ne’ebe mak ita halo ona, entidade hotu-hotu halo ona tantu husi estadu, igreja ajensia ONU, UN organizasaun internasional, nasional, no sosiedade sivil rasik hanesan Fokupers ema hotu-hotu halo intervensaun ho esforsu lubuk ida hodi kontinua promove igualidade jeneru hapara violensia hasoru feto no labarik feto” dehan Diretora Ezekutiva Fokupers

Nia hatutan feto sira iha Timor-Leste nafatin hasoru dezafiu oioin inklui violensia bazeia ba jeneru no desigualidade jeneru, papel jeneru tradisional normas sosial ne’e mak sei sai bareira ba feto sira atu bele hetan oportunidade asesu ba rekursu no mos foti desizaun

“Fokupers iha tinan ikus ida ne’e ema hotu akompanha iha media sosial hanesan jornal, televizaun no seluk tan, husi notisia sira ne’e hatudu katak feto no labarik feto barak mak sai vitima ba aktu violensia hanesan asediu sexual, violensia fiziku, violensia psikolojika, violensia ekonomiku to’o balun omesidiu ka halakon feto balun nia vida”

Entaun Fokupers hanesan iha tinan ida ne’e  25 anos referendu Timor-Leste nian, fokupers nafatin kontinua halo nia papel importante iha sosiedade hahu halo nia intervensaun liuhusi halo prevensaun hahu kedas husi nivel individu, familia, komunidade liu-liu atu asegura feto no labarik sira bele livre husi deskriminasaun, asediu sexual, violensia torturasaun, lakon liberdade no vida tanba violensia

“Ha’u hanoin momentu importante ida ne’e laos Fokupers mesak mak servisu ka luta ba prevensaun ida ne’e, ha’u hanoin presiza servisu makas no hakaas an nafatin atu prevene no responde ba violensia hasoru feto no labarik hodi asegura protesaun no empoderamentu komprensivu ba grupo vulneravel hotu”

Fokupers bolu ema hotu hodi kontribui ba rezolve kestaun sira hanesan hapara violénsia doméstika ema hotu halo advokasia tanba Fokupers mesak labele ho nune’e melhora liu tan kualidade setor edukasaun no saude.

 “Nomos ita hakarak ho seriedade fo atensaun ba ema hotu-hotu liu-liu setor justisa iha seriedade hodi implementa lei kontra violensia domestika nune’e ita hotu bele asegura katak ba sidadaun Timoroan hotu-hotu liu-liu feto no labarik sira bele moris iha dame paz no iha futuru ida ne’ebe naroman liu ba Timor-Leste”  dehan Diretora Ezekutiva Fokupers, Domingas Afonso Amaral

Diretora ne’e aprezenta tuir dadus ne’ebe iha fokupers kuaze 50% sobreviventi ne’e mak regista numeru aas ho violensia domestika maioria sira tenke hela iha Uma Mahon tanba sira tauk, sira la sente seguru, trauma nune’e sira labele fila fali ba sira nia hela fatin.

NO COMMENTS