Home Notisia EUTL Agradese Povu nia Kontribuisaun Halakon LPMV, Cristovão: Pedidu PDHJ Hakarak Deklara...

EUTL Agradese Povu nia Kontribuisaun Halakon LPMV, Cristovão: Pedidu PDHJ Hakarak Deklara Inkonstitusionál 

0
631

EUTL halo konferensia imprensa

Reportajen Silvino Freitas

Estudante Universitariu Timor Leste (EUTL) agradese ba ema hotu iha railaran no railiur nia kontribuisaun neebe direta no indireta hamutuk ho EUTL halakon ona Lei Pensaun Mensal Valisia, maski hafoin lei nee promulga hosi prezidente republika hodi produz efeitu maibe eis benefisiariu sira halo keixa ba Provedoria dos Direitu Umanu no Justisa (PDHJ) nunee pedidu husi PDHJ husu atu deklara inkonstitusional ba artigu hotu husi lei revogasaun pensaun vitalisia no karik revoga labele iha efeitu retroatividade, nunee husi fiskalizasaun abstrata susesiva husi tribunal rekursu deklara efeitu retroatividade nee la inkonstitusional no lei revogasaun nee konstitusional.

Portavoz EUTL Natalisio Nunes Martins dehan, EUTL agradese ema nia nian kontribuisaun ba luta neebe ema hotu partisipa direta no indireta tanba nee sira agradese tebes ba ema hotu neebe kontribui ba luta refere hodi salva estadu ida nee husi kolapsu, sira mos agradese kamada sosial sira juventude resistensia veteranu sira neebe hola parte direta no indireta no agradese espesial ba timoroan neebe iha railiur neebe apoiu makaas tebes luta hamutuk ho EUTL kontra injustisa sira, husi apoiu no kontribuisaun neebe klean mak atu salva estadu nee husi rai-naruk.

“EUTL mos hakarak hatoo ba publiku vijilansia EUTL no luta prolongada ba futuru tanba nee hamutuk nafatin ho EUTL husu ba ema hotu kontribui nafatin ideia moral atu EUTL nafatin sai movimentu akademiku neebe pozisiona nia an nuudar movimentu extraparlamentar hodi luta kontra injustisa hodi defende direitu no interese povu maubere nian” dehan Portavoz EUTL Natalisio Nunes Martins liuhusi konferensia imprensa iha kampus sentral UNTL, (31/03).

Ekipa Legal EUTL Cristovao Mau-To dehan, EUTL hatama karta ba parlamentu nasional iha dia 25 setembru tinan 2025 antes atu debate jenralidade neebe husu atu aplika efeito retroatividade tanba tuir EUTL nee la viola konstituisaun, nunee husi karta neebe hatama ba parlamentu nasional mak iha buat rua maka atu halakon total no ninia efeitu nee aplika ba kotuk atu sira neebe simu pensaun vitalisia hahu husi primeiru lejislatura mai too dadaun nee labele simu tan ona pensaun vitalisia, karta neebe EUTL hatama hodi hatan ba eis benefisiaria sira neebe hatama mos karta id aba parlamentu nasional husi atu labele iha efeitu retroatividade tanba viola konstituisaun.

“maski sira nia karta tama no ita nia karta mos tama maibe ikus liu EUTL nia maka prevelese hodi sira halo lei ida ho ninia efeitu nee aplika retroatividade, depois parlamentu aprova tiha lei hodi haruka ba prezidente republika atu halo promulgasaun iha tentativa blaun husi eis deputadu no governante sira deklara ba publiku katak lei neebe parlamentu aprova nee viola ita nia konstituisaun” dehan Ekipa Legal EUTL Cristovao Mau-To ba jornalista sira liuhusi konferensia imprensa iha kampus sentral UNTL, (31/03).

Ekipa Legal EUTL Cristovao Mau-To dehan tan, bainhira prezidente republika promulga tiha lei refere nunee lei refere entra vigor hodi produz efeitu neebe aplika retroatividade no hakotu emediatamente entaun hahu iha outubru 2025 benefisiariu sira la simu tan, nunee lei pensaun vitalisia nee iha situasaun 3 maka ida kria iha 2007, iha 2017 halo alterasaun no iha 2025 efeitu ekstensivu katak halakon ona lei refere, hafoin promulgasaun husi prezidente republika hodi produz efeitu juridiku maka eis benefisiariu sira liuhusi PDHJ atu husu ba tribunal rekursu hodi halo fiskalizasaun abstrata susesiva tuir konstituisaun RDTL artigu 150 fo lejetimidade ba PDHJ hodi hatoo pedidu ba tribunal rekursu.

 “iha dia 24 de outubru tinan 2025 pedidu PDHJ nian ita mos asesu kompletu ho 32 pajina iha pedidu PDHJ nian maka husu atu tribunal deklara inkonstituisional hotu kedas ba artigu sira neebe preve iha lei ba revogasaun pensaun mensal vitalisia husu deklara inkonstitusional hotu kedas ba lei nee tomak” esplika Ekipa Legal EUTL Cristovao Mau-To.

Cristovao Mau-To dehan, husi ekipa juridika EUTL nian haree katak bainhira tribunal deklara inkonsitusional ba lei refere sei mosu nia efeitu juridiku neebe boot ba ita nia rain nunee mak EUTL halo asaun barak atu ejizi ba tribunal atu deklara konstitusionalidade ba lei refere, tanba iha pedidu PDHJ nian husu atu deklara inkonstitusionalidade hotu kedas no husu atu labele aplika ba kotuk, nunee kontrariu ho EUTL nia pozisaun neebe halo analiza katak lei refere aplika ba kotuk la viola konstituisaun tanba la husu sira atu fo fila osan neebe simu ona no la husu atu entrega sasan sira uza osan pensaun vitalisia sosa.

“osan neebe sira uza ba sosa uma no karreta nee uza ba maibe osan mak labele simu tan tanba ida nee mak momentu neeba EUTL deklara katak la viola konstituisaun, nunee mos EUTL konsidera mos katak lei pensaun mensal vitalisia nee la hetan protesaun husi ita nia konstituisaun hanesan direitu fundamental no konstituisaun la bandu atu aplika ba kotuk ho efeitu retroativa tanba lei ba revogasaun laos lei restritiva tuir artigu 24 konstituisaun RDTL laos lei restritiva tanba lei restritiva maka ita tenke kuidadu tanba nee hetan protesaun husi konstituisaun” dehan Ekipa Legal EUTL.

Portavoz EUTL Baze UNITAL Cedelizio Moniz dehan, luta halakon pesaun mensal vitalisia nee istoria povu no sosiedade tomak nian neebe halo marsa vijilansia iha loron 3 nia laran hodi halo diskusaun ho votu unaniminidade iha parlamentu nasional ho determina susesu ba halakon pensaun mensal vitalisia, maski ezijensia EUTL nian iha ona solusaun maibe luta EUTL nian seidauk hotu nunee movimentu ekstraparlamentar hanesan EUTL mos seidauk hakmatek no para no luta sei kontinua lao, nunee parlamentu nasional bainhira ho votu unaniminidade akontese tanba resistensia husi povu nia oan sira neebe maka iha EUTL hamutuk ho kamada sosial iha ne’e.

“wainhira prezidente republika la afavor hodi hamoos lei pensaun vitalisia ho produz efeitu juridiku hodi publika iha jornal republika nee tanba ita fo presaun, nune’e mos tribunal rekursu mos deklara iha publiku iha dia 26 nee mos tanba ejistensia husi EUTL” dehan Portavoz EUTL Baze UNITAL Cedelizio Moniz iha kampus-sentral UNTL.

Cedelizio Moniz konklui, luta neebe EUTL halo kuda kultura foun ida iha kakutak katak husi asaun rezistensia neebe nakonu ho atenbrani mak determina mudansa ida hodi hatudu sinal ida ba ita katak, nune’e durante manifesta resistensia husi fatuk neebe maka tuda maka dalan presaun ida atu halo auto defeza ida ba susesu, habai an iha loron manas simu gas air-mata, nunee mos agradese ba timoroan sira neebe hela iha estranjeiru husi sira nia korajen no konstribuisaun ba EUTL mak lori susesu refere.

NO COMMENTS