Reportajen ekipa Neon Metin
Antonio sente ameasadu nia laran lakon direitu ba rai 80 hetares, tanba fatin ne’ebe nia hela ba Timor Gap sei harii fatin rezerva ba mina nian
Hafoin rejistu kazu desputa rai, afetadu Antonio da Costa Fernandes informa, objetivu mai iha RbR hodi rejistu kazu ne’ebé komunidade Manuleu enfrenta, tanba Timor GAP hakarak foti komunidade nia rai kuaze 80 hetares hodi uza hari fatin rezerva ba mina nian.
Antonio haktuir, uluk ekipa Timor GAP hakarak foti komunidade sira nia rai hamutuk hetares 186, maibé momentu ne’ebá komunidade sira la aseita, entaun sira halo mudansa hodi hatun ba hetares 80.
“Iha loron 21 Outubru 2021 ekipa Timor GAP, inklui Ministru Petroliu Minarais, Autoridade Munispiu Dili hamutuk ho ekipa DNTSC ba hasoru komunidade, maibé komunidade sira lakohi, tanba fatin ba sira laiha ona,”deklara Antonio da Costa Fernandes ba Jornalista sira iha edifisiu RbR, Farol, horseik.
Antonia argumenta, bainhra sira hakarak foti rai ne’e ho obrigatoriu, hanesan komunidade prontu hasoru situasaun saida de’it no sei la entrega rai ne’e bainhira la liu husi prosesu ka akordu ruma, tanba ida ne’e rai komunitariu (rai lisan).
“Rai ne’e pertensia ba lisan Ará nian, ne’ebé fahe ona ba nia jerasaun sira hodi uza, ne’e duni foin lalais komunidade ida-idak rejistu ona no laiha problema, maibé tansá Diretur Terras dehan fali ida ne’e rai estadu. Se ida ne’e rai estadu, hanusa uluk komunidade sira rejistu sira la kestiona,” Antonio esplika.
Total komunidade ne’ebé afeitadu ba projetu ne’e hamutuk ema na’in 34, tan ne’e husu ba governu atu konsidera direitu povu nian kona ba rai.
Iha fatin hanesan Koordenador Rede ba Rai, Pedrito Viera hateten, Rede ba Rai eziste hodi fó asistensia ba sidadaun sira ne’ebé sai vitima ba politika ukun na’in sira, tanba lakon direitu ba rai no hela fatin.
Pedrito haktuir, servisu RbR nian foku liu ba asuntu rai, tanba ne’e RbR sei apoiu no halo akompañamentu ba kazu ne’ebé komuidade sira hasoru, bainhira sira hakarak foti asaun ruma ba kazu ida ne’e.
“Rede ba Rai sei buka dalan atu ba hasoru autoridade sira, liu-liu ekipa husi Timor GAP no ANPM, nune’e bele hetan esplikasaun husi sira kona ba situasaun ida ne’e,” tenik Pedrito.
Pedrito esplika, bazeia ba keisa ne’ebé komunidade sira hato’o, loloos ne’e atu ba halo konsultasaun, maibé sira ba hanesan fali halo presaun, nune’e komunidade sira atu entrega rai.
“Loloos Ministru ka se de’it maka atu uza rai, tenki tau konsiderasaun no halo aprosimasaun ne’ebé di’ak ba ema sira ne’ebé hela iha ne’ebá, tanba ema sira ne’e hela kleru ona, la’os atu mai fó fali presaun,” Pedrito kestiona.