Reportajen David da Costa Gusmao
Tuir dados ne’ebe relata hosi Diresaun Nasionál Saúde Publika (DNSP) no Departamento Vijilansia Epidemiolojia Ministeiru Saúde (MS) nian, ne’ebe neon metin asesu, ohin Ms kontinua rejista kazu dengue foun na’in 13, mate ba dengue na’in 1 tan ona no total labarik ne’ebe mate ba dengue sa’e ba na’in 53 ona.
“Situasaun kazu Dengue Iha Timor Leste Ohin loron 05 de maiu 2022 kazu, Ministeriu Saúde Kontinua Rejistu kazu dengue foun 13, kazu foun ne’e hosi Munisipio Dili ho Liquiça no kumulativo kazu dengue 4640, obitu foun na’in 1 ne’e hosi Dili no total obitus na’in 53,” dehan iha komunikadu Imprensa ne’ebe neon metin asesu iha loron kinta, 5/05.
Kazu dengue ne’e maioria deteta hosi Municipio Dili ho total 3193, tuir tan maka Baucau ho kazu 296, Manufahi kazu 174, Manatuto ho kazu 173, Lautem ho kazu 155, Covalima ho kazu 146, Municipio Ermera ho kazu 118, Liquica kazu 116, Aileu ho kazu 87, Viqueque 75, Bobonaro ho kazu 56, Ainaro ho kazu 45, no ikus liu maka RAEOA ho kazu 6.
“Em geral kazu Dengue espalha ona iha territorio Timor Leste laran tomak.Iha fulan Dezembro 2021 kazu komesa aumenta ho total 225, maibe iha fulan Abril 2021 kompara ho fulan Abril 2022 kazu barak liu ho total 700 kazus,” Esplika iha komunikadu ne’e.
No distribuisaun kazu dengue semanal tuir kalendario epidemiologia, ida ne’e katak kazu dengue aumenta kada semana hanesan iha primeira semana ho total kazu 55 no iha décimo oitavo semana kazu ho total 112. Enkuanto obitu iha primeira semana 0 no iha Décimo oitavo semanal relata kazu obitu.
“Idade mais afektadu maka hosi idade menus husi 14 anos mai kraik ho grupu idade 5-14 ho 42,1% no idade 1-4 ho 35,0%. Ho ida ne’e Attack Rate (AR) idade 1-14 anos a nivel Nacional ho 0.8%. Idade mais afetadu mak edade 1-14 anos, no tasa mortalidade a’as tebes husi idade refere ho total 46 obitus husi total kumulativo 53 obitos,” Tenik iha komunikadu ne’e.
Nune’e mós distribuisaun kazu dengue tuir klasifikasaun dengue ho versaun foun tuir matadalan manajementu kazu ne’ebe relata husi municipio. Husi dia 10 de Abril ate presente maka Dengue Leve (DL) ho total 296 kazu, Dengue Moderadu (DM) ho total 101 kazu no Dengue Severa (DS) ho total 23 kazu.
“Kazu obitus iha inicio tinan 2022 ate a data ho total 53 obitus ida ne’e representa Case Fatality Rate nivel nasional ho porsento 1,1%,” iha komunikadu ne’e hateten.
Kazu dengue kontinua sae ba beibeik iha Timor-Leste, ho ida ne’e Ministeriu Saude (MS) apela ba populasaun iha Dili laran no mósiha Munisipiu sira seluk, atu aprezenta-an iha fasilidade públiku saúde (Sentru Saúde ka Ospitál) ne’ebé besik, wainhira sente isin-manas, ka Senti laran sa’e,liman ain no sikun moras hodi bele hetan atendimentu husi profisionál saúde sira.