Reportajen David da Costa
Vontade husi Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão ho Sekretáriu Jerál Partidu Fretilin, Marí Alkatiri ne’ebé konkorda ona atu halakon pensaun vitalisia, ho ida ne’e maka Prezidente Repúblika sente kontente no hato’o parabens ba líder nasionál nain rua ne’e.
Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, hatete, Se vontade husi avo na’in rua Kay Rala Xanana Gusmão ho Marí Alkatiri iha ona hamoin ida atu halakon pensaun vitalisia no halakon lei pensaun vitalisia ne’e ideia ida di’ak tebes.
“Ne’e di’ak, ha’u konkorda, ha’u fó parabens ba ita nia avo Nana, avo Marí konkorda ne’e di’ak ona, ne’e ita tuir ita nia avo na’in rua ne’e,” dehan Prezidente Ramos-Horta iha Kantina Matak Palásiu Prezidensiál Bairu-Pite, Sesta 25/07.
Maibé Xefe Estadu hatete, hamate tiha lei atuál, bele halo lei foun ida, tanba deputadu balun ne’ebé tinan 20 ona bele simu pensaun vitalisia.
Tanba pensaun vitalisia ne’e bele lá’os 100%, bele 75%, sira ne’ebé hetan tiha ona direitu arkeridu ne’e, tenke mós haree didi’ak, labele taka derepenti.
Xefe Estadu ne’e fó ezemplu bele halo negosiasaun sira uluk iha de’it tinan lima iha Parlamentu Nasionál, ka iha Governu tinan lima de’it simu pensaun vitalisia ne’e labele.
Nia argumenta, maibé, bele halo one payman ba dala ida simu hotu kedas tinan lima nian, mais mak ne’e ona taka ona.
“Purtantu ha’u kontente halo revizaun ba ida ne’e, tenke haree mós situasaun veteranu sira nian,” afirma nia.
Xefe Estadu argumenta liu tan, tanba maneira halo daudaun ne’e, veteranu nian la funsióna, osan boot ba veteranu sira, maibé sira nia situasaun moris barak la di’ak. Tanba sira la investe didi’ak osan ne’ebé sira simu, tenke haree oinsá bele tulun sira.
Nune’e osan ne’ebé sira simu veteranu nian ne’e, fó emprestimu ba sira, bele aplika didi’ak, nune’e sira bele halo negósiu ruma.Nune’e sira la presiza nafatin ajuda esmola husi estadu.
Antes ne’e, Primeiru Ministru, (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, konkorda atu halakon lei pensaun vitalisia ne’e laiha problema, maibé ida ne’e konforme dezisaun husi Parlamentu Nasionál tanba ema ida ne’e ho lian ida labele kontra maioria.
“Di’ak liu tan. Ha’u ema ida, ha’u nia lian ne’e ema ida nian, ne’ebé konforme maiória, ha’u la kontra,” Dehan Primeiru Kay Rala Xanana Gusmão ba jornalista sira bainhira remata enkontru ho Prezidente Repúblika José Ramos-Horta iha Palásiu Prezidensiál Bairu-Pite, Kinta 24/07
Sekretáriu Jerál partidu Frente Revolusionariu Timor-Leste Independente (FRETILIN) Marí Alkatiri konkorda atu halakon lei pensaun vitalisia. Mia parte prontu, maibé tenke halo duni la’os promete tan de’it atu buka fali votus de’it, ida ne’e labele akontese.
“Ha’u prontu, ha’u prontu konkorda, mais keta halo ne’e de’it para buka votus de’it karik,” dehan Mari Alkatiri bainhira sai oradór konferesia internasionál Justisa klimatika iha Salaun Kanosa Has-Laran Manleuana, Kuarta 23/07.
Nune’e mós, Antes ne’e Xefe Bankada CNRT iha Parlamentu Nasional, Duarte Nunes, Promote katak hafoin tama fali, bankada CNRT sei halo konsulta ho liider bankada sira, PD, FRETILIN, PLP ho KHUNTO hotu atu haree asuntu ida ne’e.
Tanba atu halakon Pensaun Vitalisia ne’e fila ba deputadu idaidak.” Ha’u-nia votu ida de’it, hapara tiha pensaun ne’e, importante hotu-hotu hakarak, ita avansa”.
Maski bankada Governu maioria iha parlamentar, maibé ba kestaun pensaun vitalisia ne’e presiza konsensu husi bankada sira hotu-hotu.