Reportajen Silvino Freitas
Relasiona ho akontese inundasaun iha semana kotuk afeta ba komunidade iha bairo sira husi suku Bobocase, Cunha no Lalisuk neebe hela besik mota Tono, maka reprezentante povu iha Parlamentu-Nasional (PN) husu governu sentral liu liu Ministeriu Obras Publika (MOP) atu apoiu governu lokal hodi intevensaun ba barajen tono tanba hafoin harii barajen kada tinan sempre hetan inundasaun.
Deputadu Firminio Taeki dehan, inudnasaun neebe akontese iha Oecusse liuliu bairo sira neebe hela besik iha barajen tono nian neebe mota boot estraga populasaun sira nia uma ho sasan sira nunee dadaun nee balun APC RAEOA evakua ba fatin seluk, inundasaun neebe akontese ninia impaktu husi barajen neebe halo iha mota tono tanba hafoin tau barajen nee kada tinan bairu sira sempre afeta ba inundasaun.
“at liu tan mak ida bairu nunuheno fatin istoriku mota estraga rate barak mak lakon, ida fali bairu nuslau nee husi suku bobokase nian nee kada tinan governu lokal sira sempre evakua ba fatin seluk no dadaun nee evakua hela iha sede suku neebe tau matan hela husi APC RAEOA nian” dehan Deputadu Firminio Taeki liuhusi intervensaun iha plenaria iha parlamentu-nasional, (30/03).
Deputadu Firminio Taeki dehan tan, iha tinan kotuk prezidente sesante Rogerio Lobato obriga kompana ida hasai tiha rai-henek iha barajen laran maibe la konsege resolve tanba iha mota tono nee rai-henek hotu nunee kuandu mota mai rai-henek sempre nakonu iha barajen mota nian no rai-henek nee mos as liu fali bairu sira neebe hela besik mota, maski iha bronjon maibe mota tama nafatin.
“neebe husu ba visi-ministru asuntu parlamentar atu hatoo ba ministeriu obras atu halo intervensaun ba iha neeba tanba governu lokal mesak sira labele resolve asuntu nee tanba tinan tinan sempre akontese, nee ita la temi natureza tanba ita mak halo mak natureza bele estraga” dehan Deputadu Firminio Taeki.
Fatin hanesan deputada Sanchia Bano mos dehan, konaba inundasaun neebe akontese semana kotuk iha Oecusse neebe afeta ba suku 3 neebe hela besik mota tono maka suku Bobocase iha bairu Nuslau, Cunha ho Lalisuk neebe afeta ba komunidade balun ho familia balun hetan evakusaun ba fatin seluk.
Hatan ba preokupasaun nee Visi-Ministru Asuntu Parlamentar Aderito Hugo dehan, bareira neebe halo iha mota tono nian bareira nee halo entre 2015 ho 2016 no husi bareira nee mak afeta inundasaun ba komunidade toos nain sira besik mota ibun tanba antes bareira nee halo laiha akontese inundasaun ba komunidade sira nia natar bairu ho uma maibe depois bareira nee halo afeta fali inundasaun ba komunidade sira neebe hela besik iha mota tono.
“hau sei envia ida nee ba governante sira neebe relevante sira oinsa atu halo jestaun manutensaun ba bareira nee atu aumenta tan nia kapasidade hodi prevene atu labele iha inundasaun hodi bele haree ba futuru bareira husik nafatin hanesan nee ka presiza halo intervensaun ruma para labele hetan ninia konsekuensia iha futuru” dehan Visi-Ministru Asuntu Parlamentar Aderito Hugo hodi hatan ba deputadu sira nia preokupasaun liga ho inundasaun iha mota Tono Oecusse.