Reportajen Francisco Colo
Tane konsumidór hala’o peskiza ba Banku haat hanesan BNCTL, BNU, BRI no MANDIRI hodi deteta kazu 5 lima ne’ebé servisu bankariu sira komete, mak lei proteje konsumidór la kompletu, fornese informasaun ba konsumidor la klaru, asesu informasaun ho lian seluk, no kobransa dupla.
Presidente Asosiasaun tane konsumidór, Antonio Ramos da Silva hateten rezultadu peskiza ne’ebé deteta kazu lima (5) ne’ebé afeta ba konsumidor sira direitu no lei protesaun konsumidór ne’e la dun kompletu no efikás ba konsumidór sira.
“Durante fulan rua hahu husi Outubru no Novembru ami halo peskiza ba servisu bankariu durante fulan rua iha Outubru-Novembru nia rezultadu final deteta katak enkuadramentu legal lejizlasaun lei sira ne’e atu proteje konsumidór sira ne’e la dun, iha maibé la kompletu ne’e ami nia deteta ladun kompletu pois laiha harmonia”, dehan Antonio, iha edifísiu Tane Konsumidor, 17/12.
Tane mos deteta katak iha lei konsumidór asesu ba informasaun , tuir lei protesaun konsumidór ne’e lei nu.8/2016 ne’e, asesu ba informasaun servisu saida deit fó ba konsumidor ne’e, tenke fó liu husi lian official rua Português no tetun. Balun iha ona lian official tetun português balun lian seluk, maibé tuir lei ne’e prestasaun servsiu tenke lian official.
Deteta mos informasaun sira ne’ebé fornese ba konsumidór sira ne’e la sufisiente no la klaru, tanba iha relasaun servisu ne’e tenke fo sai informasaun kompletu no klaru ba konsumidor sira.
Deteta ne’e balun kobra no balun la kobra mas tuir loloos serbisu ne’e labele kobre fo gratuitos no detea mos transferensia internasional iha banku balun, por ezemplu ida ita nia maluk timoroan balun haruka husi liur mai ne’e sira selu tia ona 100% mais iha ne’e banku balun kobre fali, tuir lolos labele ne’e kan abusivel.”
Tabela : Resultadu peskiza servisu bankariu iha banku 4 hanesan BNU, BNCTL, BRI, MANDIRI.
| BNU | BNCTL | BRI | MANDIRI | |
| Abertura de conta de depósito à ordem (D.O.) | ||||
| Custo da abertura da conta D.O. | Isento | Isento | $2 | $5 |
| Valor mínimo do depósito inicial | $5 | $10 | $10 | $50 |
| Manutenção de uma conta D.O. | ||||
| Valor da comissão (total anual)1 | $35 | $6 | $3,60 | $9 |
| Cartão débito | ||||
| Custo de emissão do cartão de débito | $4,2 | $0,33 | $0,30 | Isento |
| Custo da anuidade | $50 | $4 | $3,60 | Isento |
| Extratos bancários | ||||
| Custo do extrato ao balcão – mensal | $0,40 | $0,50 | Isento | $0,25 |
| Custo do extrato ao balcão – trimestral | $1,2 | $1,50 | Isento | $0,75 |
| Custo do extrato ao balcão – anua | $4,75 | $6 | Isento | $3 |
| Levantamento de 50 USD | ||||
| Ao balcão | $0,85 | $0,50 | $5 | Isento |
| No ATM | $0,25 | $0,15 | Isento | Isento |
| Emitir transferências nacionais de 100 USD para outros titulares de contas | ||||
| Ao balcão para o mesmo banco | $2,50 | $0,50 | $0,50 | $2,50 |
| Ao balcão para outro banco nacional | $1 | $5 | $5 | $5 |
| No ATM para o mesmo banco | Isento | $0,25 | Isento | Isento |
| No ATM para outro banco nacional | $1,15 | $0,25 | isento | Isento |
Bazeia ba problema hirak ne’e ho dadus ne’ebé mak tane konsumidor hetan no tane mós husu ba bankariu sira tenke atualiza informasaun diak ba kosumidor sira ligada ho mudansa servisu atendimentu banku nian ba konsumidor sira atu garantia nafatin servisu profisionalidade no eficaz ba publiku.
“Bazeia ba ida ne’e ami ninia tuntutan ka Rekomendasaun ba informasaun saida de’it mak husi banku fó ba konsumidór tenke ho lian official, tanba ne’e ita referensia ba lei protesaun konsumidores. Kona-ba folin se o hasae sentimu id aka rua tenke informa ba konsumidores, meius informa bele liu husi korreius,email, bele liu husi sms tanba konsumidor nia dadus iha ne’ebá hotu. Banku labele kobra aas liu se enkuandu ema osan oitoan, ida ne’e ami husu. Ida fali servisu balun tenke gratuito estate bankariu ne’e tenke gratuito” Rekomendasaun husi Presidente Tane konsumidor Antonio Ramos da Silva.