Reportajen David da Costa
Manorin kontratudu husi eskola Ensinu Basiku Filial (EBF) Asulau, Suku Fatubessi, Postu Administrativu Hatulia A, Munisipiu Ermera, ne’ebé asina ona kontratu ho Ministériu Edukasaun iha fulan Abril, atu selu Manorin sira maibé to’o ona fulan rua seidauk simu osan, tanba ne’e nia husu ba Governu foun atu haree ba problema ida ne’e.
Manorin Kontratadu iha Eskola Ensinu Basiku Filial Asulau, Natalino dos Santos hateten, nia hahú hanorin iha eskola EBF Asulau ne’e tinan hitu ona. Durante hanorin iha eskola ne’e ho vonlontariu deit la hetan osan, hahú hanorin iha tinan 2017 to’o 2023 fulan marsu. Maibé iha loron 17 abril 2023 ne’e hetan asina kontratu husi Ministeiru Edukasaun atu selu, mas to’o agora Ministeiru edukasaun seidauk selu Manorin kontrtadu ne’ebé maka asina kontratu refese.
Tanba ne’e sente triste loos, maske asina ona kontratu ho Ministeiru Edukasaun sesante ne’e no sira dehan hein deit ona sei iha prosessu, ne’ebé Governu sei realiza, maibé to’o agora seidauk transfer osan mai, mas Ministra Edukasaun foun ne’e hateten katak sei halo fali reavalia tan fali ba Manorin sira ne’ebé asina kontratu, ida ne’e maka halo triste liu tan Manorin kontratadu sira.
“Ami asina ona kontratu ho Ministeiru Edukasaun iha abril liu ba ne’e, maibé seidauk selu ami, maibé ami rona fali novedades husi Ministra edukasaun foun ne’e atu reavalia, ami laran susar tebes, ami asina ona kontratu , naran sai tan ona iha Jornal Republika, Prezidente Maka promulga, nusa maka la transfer ona osan, maibé sei halo fali reavalia tan. Timor hanesan ne’e maka dezenvolvimentu edukasaun atu kualidade ne’e susar para mate,” dehan Manorin Kontratadu husi eskola EBF Asulau, liuhusi WhatsApp ba Neon Metin, Tersa 4/07.
Nia haktuir, durante ne’e hanorin la’o ain deit kuaze Kilmtru 3 liu, hakur mota rua, liu husi ponte no ai maka foin to’o iha eskola EBF Asulau hodi hanorin estudante sira, maibé ho Pozisaun Volontariu la hetan osan durante tinan naruk, tan deit sai ona Manorin da turma ba estudante, entaun tenke kumfri, tanba estudante sira maka sai futuru ba nasaun. Maibé nesesidade mós importante sei governu mos tenke haree no selu salariu ba manorin nain sira kontratadu ne’e.
“Nesesidade lorlorn sei nafatin sadere ba Inan ho Aman sira, maibé Ssra mós katuas no ferik ba dadun ona, aumenta tan ami, sira mós sofre ba bebeik ona,”nia espresa.
Iha eskola ne’e fasilidade hanesan meza, kadeira ne’e sufisiente ona, no livru ne’e mós Sufisiente atu Manorin/a sira uza hodi hanorin ba estudante sira, maibé problema maka menus iha Manorin sira, Tanba iha Manorin ida bele lori materia 7 hodi hanroin estudante iha kalsae ida.
Ho problema ne’ebé Manorin kontratadu sira hasoru, nia husu ba Governu foun atu tau matan ba Manorin kontratatdu sira ne’ebé asina ona kontratu foun ne’e. “Ami sente triste, lakon tempu naruk, tanba ne’e tau netik iha Konsiderasaun no bele transfer osan ba Manorin sira kontratu foun ne’e, atu eleva kualidade eduksaun liuliu ba iha area remotas hnsan ami nian”.
Liuhusi telefone Diretór Eskola Ensinu Basiku Centru (EBC) Fatubessi, Nicodemos Martins, ne’ebé toma konta ba iha Eskola Ensinu Basiku Filial (EBF) Asulau, hateten, manorin volontariu sira ne’ebé foin lalais asina kontratu ho Ministeriu Edukasaun ne’e, iha eskola EBC Fatubessi ema nain 4, no nain tolu maka iha eskola EBC Fatubessi no nain ida maka iha eskola EBF Asulau, sira ne’ebé foin asina kontratu ne’e seidauk Simu hotu osan.
“Durante sira nain hira asina kontratu iha teritoriu eskola hotu-hotu ne’e, sira ne’e seidauk simu salariu, tuir hau nia hatene ne’e hanesan, maibé nu’udar responsabilidade ba iha eskola ne’e, sei esforsu atu nune’e sira bele hetan salariu,” nia dehan.
Entertantu iha eskola Ensinu Basiku Filial (EBF) Asulau, Suku Fatubessi, Postu Administrativu Hatulia A, Munisipiu Ermera ne’e, iha Manorin Permante nain 1, Kontratdu nain 2 no Voluntariu maka nain 5. No estudante hamutuk 205.