Reportajen Zemila da Costa Calau
Relasiona ho profesor sira nia kontratadu ne’ebe remata iha fulan Dezembru 2023, fo impaktu ba prosesu aprendizajen, iha Eskola Sekundariu Tekniku Vacosional Aileu.
Liuhusi Neon Metin nia entrevisa ho Koordenador Eskola ESTV, Baptista Mendonça hateten, hahu husi tinan 2022 to’o ohin loron eskola halo kontratu ho pessoal balu ne’ebé hakarak mai fó apoiu ba eskola liu-liu iha área produtivo sira.
Koordenador Eskola ESTV, Baptista Mendonça. [Foto: Juvinal | 26.03.2024]
No iha depois de tinan 2023 fin do âno Ministério Edukasaun hasai sirkular ida, atu eskola hotu-hotu la kontinua extende professor/a sira nia kontratadu, nune’e eskola ne’e rasik enfrenta problema liu-liu menus professor ba iha disciplina reprodutivo sira, hanesan informátika, elektronika fundamental no komunikasaun de dados.
Alende ne’e Koordenador ne’e mos dehan katak iha area agraria, ne’ebe foka iha disiplina ekonomia jestaun no Biolijia laiha profesor hodi hanorin, maibe iha parte komersiu kuaze kompletu tanba mairia remata iha jestaun ekonomia.
Situasaun ne’e fo duni impaktu ba prosesu aprendizajen, tanba empredendorismo agora dadauk ema nain ida deit mak hanorin husi désimo âno too desimo 2 âno iha classe sanulu resin ida, entaun hanorin liutiha estandar ne’ebé mak Ministério Edukasaun fó, “lolos professor ida responde ba ninia dever ne’e iha semana ida kobre ba 24horas maibe situasaun obriga mak nune’e ita tenta atu jere atu povo nia oan sira labele sai vitima ba prosesu aprendijajen”.
“Ami nia total estudante husi primeiru âno to terceiru âno iha eskola refere hamutuk 208, husi estudante sira ne’e ami fahe ba turma rua dader no loraik, primeiru âno ka desimo segundo âno iha dader,, desimo primeiru âno ka segundo âno mak iha loraik, professor ne’ebé ativu iha eskola ESTV nain 20, situasaun sira hanesan ne’e apresenta ba ministério edukasaun, maibe sira hateten nafatin katak ami hein teste bolsu de kandidatu ne’e ba professor foun sira, sei kolokasaun husi ne’e ba ami, entaun ami hein deit tuir saída mak ministério hateten ona, ami mós iha maneira ne’ebé atu utiliza hodi responde ba problema sira, ami ho kolega sira taka malu ami la husik horas mamuk deit iha aula laran ami nafatin tenta oinsa bele prense matéria ne’ebé laiha professor/a. Dehan diretór ESTV, iha Eskola ESTV, 21/03.
Estudante klasse terseiru âno informatika Marciana Mendonça informa sente triste tanba professor sira ladun suficiente, Professor kona-bá área reprodutiva ne’ebé mak seidauk kompletu, no mos iha komunikasaun de dados.
“Ami hakarak hato’o sugestaun ba ministério da edukasaun oinsa mak bele haruka fila-fali professor/a ne’ebé mak hanorin iha komunikasaun de dados nian ka área reprodutivo, atu nune’e ami bele aprende diak liutan”, dehan Marciana.
Iha hanoin hanesan husi Estudante Vileto dos Santos, nia preokupa tanba durante menus professor, liu-liu iha disciplina komunikasaun de dados,
“Mestre ne’ebé uluk hanorin ami, iha konhesementu makas tebes, tanba deit Ministério Edukasaun haruka para entaun ami tenki lakon ami nia professor ne’e, ho ida ne’e ami husu ba Ministério Edukasaun atu labele rekruta fali ida ne’ebé la relevante ho ami nia matéria, mai hanorin ladun iha konhesementu ba matéria ida ne’e”, dehan Vileto