Reportajen Juvinal Cabral dos Santos
“Ami ohin loron mai atividade voluntariu hodi limpeza foer ne’ebé mak horseik kalan misa, maibe peregrinu sira soe foer arbiru de’it, dehan Sandra Ximenes husi Organizasaun Estudante Hadomi Natureza, Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL), iha Tasi-Tolu ne’ebé halo limpeza hela 11/09/2024.”
Estudante Hadomi Natureza ne’e hateten, lixu ne’e mosu tanba ema la iha konsensia nia mos observa katak realidade lixu fatin mak la sufisiente nune’e labele hakumula hotu lixu sira iha laran hotu
“Agora ita koko para atu hamoos fali lixu sira ne’ebé mak iha hodi tau fali iha nia fatin, tanba ita mai fatin moos agora fila mos fatin tenke moos, dehan estudante voluntaria Sandra”
Joven voluntario Sandra. [Foto: Juvinal | 11.09.2024]
Estudante Hadomi Natureza, Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL) nia mos dehan ba Timoroan sira ne’ebé mai husi uma lori produtu hahan ruma labele soe iha espasu eventu ne’e, maibe tenke konsiente katak mai fatin moos fila moos nune’e han hotu tau lixu tau bolsu lori fila.
“Ita koalia kona ba produsaun lisu ne’e mai husi fatores oioin Ida mak Ita koalia kona ba momentu eventuais Sira, Ida mak aumenta populasaun ne’ebe mak liu husi eventu migrasaun katak ema muda husi fatin ida ba fatin seluk no hela ne’eba tanba eventu ruma, dehan Joao Francisco Ruas Hornai husi Organizasaun Estudante Hadomi Natureza, Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL), iha Tasi-Tolu ne’ebé halo limpeza hela, 11/09/202.”
Estudante ne’e hatutan liga ho nia fatin ne’e rasik ema hotu hatene katak sua santidade Francisco mai iha ne’e, hakumula ema hotu-hotu husi munisipiu mai peregrinu barak la iha konsensia lori lixu tau iha nia fatin
Joven voluntariu Jose Francisco. [Foto: Juvinal | 11.09.2024]
“Hanesan estudante hadomi natureza sira ami preukupa lixu, tanba eventu sira hanesan ne’e se Timoroan hotu-hotu mak konsiente katak ha’u lori foer mai iha ne’e, signifika katak ha’u lori produtu laos foer hanesan bee, hahan Sira ne’ebé mak produs industria mai konsumu hotu tenke lori fila fali soe iha lixeiru, dehan Joao Francisco iha Tasi-Tolu.”
Nia haktuir maioria Timoroan barak mak seidauk iha konsensia atu bele kuidadu ambiente katak, “ha’u mai antes ne’e fatin moos fila tenke moos, ida ne’e mak seidauk” ida ne’e fanun sira nu’udar juventude voluntariu ba hadomi natureza nune’e sira ba halo limpeza atu nune’e bele rekupera fila fali mantein fatin ne’e moos hanesan antes ne’e
“Ami hanesan Organizasaun voluntariu la iha komisaun Organizasaun ida mak konvida ami, ami hatene katak ami sarani, ami mos iha responsabilidade maske laos ami mak soe fo’er, maibe ami tenta limpeza atu ajuda mos komisaun sira atu bele rekupera fali fatin. No ami nia dezeju ba kolega sira ne’ebé simu kaos voluntariu katoliku espera katak sira hotu-hotu ohin loron mai fali hamutuk ho kolega organizasaun voluntariu sira seluk hanesan juventude hadomi natureza, estudante hadomi natureza, no sira seluk atu bele hamos fali foer”
Estudante hadomi natureza ne’e hateten sira ladeside loron hira mak hamoos hotu, maibe sira mantein limpeza ne’e atu bele fatin ne’e moos fila fali
“Nu’udar estudante no voluntariu ida ne’ebé mak ami bele kontribui hodi ami hamoos, ami limpeza nafatin”
Nia mos hato’o mensagen ba Timoroan sira karik loron seluk interese atu partisipa iha eventu ruma presiza konsiente katak antes ba fatin refere moos lori hahan produtu sira konsumu karik foer ne’e tenke lori fila.
“ita dehan ita hadomi ita nia rai Timor-Leste ita tenke hahu kontribui ho asaun kikoan mak labele soe foer arbiru ne’e, dehan estudante hadomi natureza UNTL”.
Iha fatin hanesan Frater Fanzelino Izaias Ximenes hanesan koodenador ekipa voluntariu katolika dehan sira nia ekipa kuaze rihun ida neen nulu resin, sira nia grupo ne’e atu servisu ba Amo Papa nia vizita, molok mai sira hahu servisu ona
Frater Fanzelino Izaias Ximenes. [Foto: Juvinal | 11.09.2024]
“Depois de vizita misa hotu fila ami nuudar voluntariu ami nafatin interese halao ami nia knaar haree lixu sira ne’ebé ema soe arbiru hela iha fatin santu ida ne’e, ami nia knaar nuudar voluntariu ami nafatin mai servisu ami grupu boot ida ne’e hotu-hotu servisu, no ami sei halo servisu ne’e too hotu depois mak fahe malu, dehan Fanzelino iha limpeza fatin Tasi-Tolu, 11/09.”
Nune’e mos nia informa misa boot hanesan horseik loloos ema hotu iha vontade rasik tenke aprende oinsa tau lixu iha nia fatin, atu nune’e rai Timor ne’e moos nafatin bele fo ezemplu mos ba ema seluk
“Dala barak ita la hanoin too ne’eba ita soe lixu arbiru de’it, ne’e mak ita ninian kostume maibe ha’u fiar katak eventu ne’ebé ami hatudu ema hotu bele banati tuir sira bele aprende oinsa tau lixu iha nia fatin”
Nia mos preukupa lixu fatin ne’ebé la sufisiente atu tau fo’er ne’e mak ema soe arbiru, maibe ho hanoin ida ne’e nia hakrak hatoo mensagen ba ekipa ne’ebé prepara lixu fatin pelumenus tau lixu fatin ne’ebé boot nune’e natoon ba lixu
Lixu sira namkari iha Tasi Tolu. [Foto: Juvinal | 11.09.2024]
Tanba lixu fatin ne’ebé naton kikoan de’it ne’e labele hakumula lixu sira ne’e ho nune’e sira ho inisiativa sevisu no sira buka rasik plastiku hodi sira hamoos hakarak atu moos fila fali hanesan antes Amu Papa mai ne’e
Tuir observasaun iha mos komunidade balun hela besik ida-idak hamoos lixu sira ne’ebé peregrinu sira soe namkari, husi Tasi-Tolu too iha Raikotu komunidade, joven no labarik sira hamoos tuir lixu sira iha estrada.