Reportajen : Umbelina dos Reis
Soru na’in Rapin iri Domingas Soares hateten, sira nia grupu ne’e soru rapin iri tinan barak ona, maibé laiha ema ruma atu sosa no tau matan ba sira nia sasan, maibé so turista sira hosi rai liur mai mak foin sosa sira nia produtu lokál ne’e. Uluk bei-ala sira nia tempu ropa hanesan lipa faru, kalsa no tais laiha sira soru rapin iri mak hodi hakfolik ba isin.
” Uluk ropa laiha avo sira lao sai uza ai-tahan hodi taka ba isin lo-lon , nune’e sira iha hanoin soru rapin iri hodi hakfolik ba isin lulik de’it, maibé la taka tomak ba isin lo-lon.” konta, Domingas, ba Neon Mentin, iha Atauro, Makili, Domingo, 06/07.
“Material ne’ebé uza hodi halo ba rapin iri mak tali dikin no ai-abut ne’ebé tein fila-fali ba tali dikin ne’ebé habai maran nune’e bele sai fila-fali kor oin tolu.”
Nia dehan, agora sira kontinua soru rapin iri, maibé dook hosi vila oinsá mak sira bele lori ba merkadu villa, nune’e soru hotu rai de’it iha suku Makili ema la sosa, nune’e sira nia grupu fo ideia ba malu soru rapin iri hanesan oman karteira, pasta no estozu tau hamutuk lori ba rai iha koperativa Atauro, hafoin ema turista sira sosa hotu mak fo fila sira nia osan.
“ ami hari’i grupu ki’ik ho naran rapin iri, ami nia grupu ne’e hamutuk ami na’in neen de’it, nune’e karik ema sosa ona ami maneja di-di’ak osan ne’e balun rai iha kopre hodi sosa fali ba material, maibe oituan ami fahe ba malu, nune’e bele sosa ba labarik sira nia kadernu no fos. Selenda ki’ik nia presu $10, selenda bo’ot $25 dólares, maibé ne’e ema estranjeiru de’it mak sosa.” Dehan Domingas ba Neon Mentin.
“Ami hakarak husu ba parte relevante sira tau atensaun nafatin ba kultural bei-ala sira nian ne’ebe husik hela mai ami jerasaun foun ne’e, ami hakarak husu imi nia apoiu ba material de’it, tanba ami hakarak kontinua nafatin kreatividade rapin iri ne’e maibé ami nia fatin mak uma duut ki’ik oan ne’e, ami ida-idak halo iha uma bele, maibé ida ne’e ami forma grupu mak foin soru nune’e laiha fatin ba ami, se bele karik na’in ulun sira apoiu material ruma para ami kontinua soru rapin iri ne’e labele lakon iha Timor tanba rapin iri ne’e ema soru menus ona, se ita la tau atensaun nia bele lakon,tanba rapin iri ne’e mos faz parte identidade kultura Timor-Leste.” Nia dehan.
Nia informa, rapin iri ne’e kleur ona sira la halo maibé Pe. Luis mak buka tuir lipa ida bei-ala sira nia soru ho rapin iri ne’e, hafoin sira hanoin no kontinua fila-fali soru rapin iri hanesan selenda oan sira ne’e ne’e. Grupu refere sira na’in neen de’it, foinsa’e sira lakohi aprende ona tanba sira dehan agora ropa barak ona, maibé ne’e identidade kultura Timor-Leste desde bei-ala sira nia tempu.