Reportajen Santina Lucia da Costa
Eskola Bazika Uai-Laco iha Aldeia Lia-Bala, Suku Uato-Haco iha tinan barak ona Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu (MEJD) la tau matan no laiha fasilidade hanesan Armari hodi rai livru, laptop, sasán elektronika ba foto-kopi hodi fasilita estudante sira tuir ezame, durante ne’e professor sira uza meius ba villa kopi folha ezame mak foin fó estudante sira hodi ezame, no odamatan, janela, kapon leten hanesa triplex dodok ka aat hotu ona.
Ba Neon Metin, Professora Benigna de Fatima Martins Soares hateten, difikuldade ne’ebé mak eskola bazika Uato-Haco hasoru mak, armari tau livu laiha, mesin fotokopi, laptop la iha. Eskola ne’e mós komesa aat ona.
“Difikulta mai ami iha eskola maka fasilidade sira hanesan, mesin fotokopi, Leptop, la iha ba ami, no mós armari atu tau livru laiha, vidru iha Janela komesa aat hotu ona, odamatan mós aat ona, tanba eskola harii kleur ona, entaun odamantan sira ne’e kuaze aat hotu ona, biblioteka iha maibé armari laiha livrus sira tau hamutuk iha fatin ida de’it.” informa, Professora Benigna de Fatima Martins Soares, iha Aldeia Lia-Bala, Suku Uato-Haco, Postu-Administrativu Venilale, Munisipiu Baucau, foin lalais ne’e.
Profesora Benigna de Fatima Martins Soares, dehan, dalabarak halo proposta liuhusi Diretor eskola ba hato’o iha edukasaun, maibé laiha resposta, fasilidade hanesan, mesin fotokopi, leptop nunka mosu, entaun tempu ezame ba fali villa laran mak kopi soal ezame mak fó ba estudante sira hodi ezame.
Benigna, akresenta, To’o oras ne’e Ministru Edukasaun nunka ba iha sira nia eskola hodi haree situasaun iha area rurais, treplek kapon nian ne’e mós aat hotu ona, udan-been mós komesa tama ona iha eskola laran.
Nune’e mós Professor voluntariu na’in rua (2), laiha salariu entaun, professor sira enkontru ho estudante nia inan-aman fulan ida, kada estudante selu $ 2 dollar, hodi fó netik sabaun no rinso nian ba professor na’in rua ne’e.
“EBF 3 Ciclo Uai-Laco ami nia difikuldade liu ba Professores sira, total estudantes hamutuk 148, maibé professor ne’e permanente na’in 3, kontratadu na’in 3, voluntariu na’in 2. Voluntariu na’in 2 ne’e ami enkontru ho inan aman kada estudante selu $ 2 dollar fulan ida, hodi fó netik sabaun ba sira na’in rua.” realsa, professora Benigna.
Nia rekomenda, kandidatu Prezidente Republika sé de’it mak sa’e importante koalia ho Ministeriu Edukasaun tau matan ba sira nia eskola Bazika Uai-Laco, tanba eskola ne’e harii kleur ona nein parte ida husi edukasaun mai haree, edukasaun husi munisipiu nian mai haree maibé husi nasional sira nunka mai haree.
Iha fatin hanesan, Reprezentante Komunidade Harii Eskola Bazika Uai-Laco, Florindo Vicente Guterres, hateten, Kona-ba eskola Bazika Uai-Laco durante harii iha tinan 2010 to’o ohin loron laiha Ministeriu Edukasaun atu tau matan, kapon leten terplek sira monu hotu ona, odamatan no Janela mós aat hotu ona.
Reprezentante Komunidade, Florindo Vicente Guterres, hatutan, Komunidade harii tiha eskola entrega tiha ba estadu depois Eis-Ministru Edukasaun, Bendito dos Santos Freitas mai inagura tiha to’o agora nein ida mosu fali mai haree eskola ne’e nia kondidasaun.
“Kona-ba eskola ida ne’e uluk ami komunidade mak iha inisiativa, rai ne’e nia oan mak apoiu material ba ami ikus mai Governu mai lansa deit, maibe to’o agora Ministeriu edukasaun nunka mai haree eskola ne’ e nia kondisaun oinsa. Harii eskola ne’e gastu osan $11. 000 resin.” dehan, Florindo Vicente Guterres.
Reprezentante komunidade harii eskola Uai-Laco, hateten, Durante ne’e hato’o preokupasaun sira ne’e ba Ministeriu edukasaun, maibé resposta laiha.
Eskola Bazika Uai-Laco harii iha tinan 2010, no Inagura husi Eis-Ministru Edukasaun Bendito dos Santos Freitas, iha tinan 2012, sala de aula hamutuk 6. Agora dadaun estudantes hamutuk 148, Professores Permanente na’in tolu (3), Kontratadu na’in tolu (3), Voluntariu na’in 2.