Reportajen David Da Costa.
Iha loron 12 Novermbru 1991 dadeer, tropas/seguransa Indonezia tiru manifestante rihun-resin ne’ebé maka halibur malu iha semitériu Santa Crus no manifestante barak maka lokon vida no balun hetan kaptura husi militar indonezeia.
Iha manifestasaun 12 novembru ne’e, feto nia partisipasaun importante tanba sira mós luta hodi hasoru militar Indonezia, oinsa maka Timor-Leste atu hetan indepedensia, ikus mai Timor-Leste hetan indepedensia, maske asuwain 12 Novembru no rezistensia sira selu ho ruin no raan ba iha ukun-an ida ne’e.
Prezidente komite 12 Novembru, Gregório Saldanha, nu’udar mós sobrevivente ida hateten, Iha manifesaun iha 12 Novembru 1991, feto nia partisipasaun makaas loos iha manifestasaun ne’e, sira mós luta hodi hasoru inimigu sira. Iha Santa Crus bainhira militar Indonezia tiru manistante sira ne’e, iha feto nain tolu maka militar indonezeia tiru mate iha santa crus ne’e.
“Iha manifesaun ne’e feto nia partisipasaun makaas loos, alin sira maka la haree, mas feto nain tolu mak mate iha Santa Crus no barak mak la mate. Maibé feto nia partisipasaun ne’e importante loos,” dehan Prezidente komite 12 Novembru, Gregório ba Jonalista Neon Metin, banhira partesipa iha komemorasaun 12 Novembru ba dala-31 iha Santa Crus, Sabadu 12/11.
Husu kona ba feto sira mak hetan kastigu iha kadea, Gregório hatete, momentu iha kadeia ne’e feto laiha maibe bele iha fatin seluk iha, kastigu ne’e laos hamutuk iha kadeia hodi hatan iha tribunál deit, maibé kastigu ne’e bele halo detensaun iha fatin ruma ne’ebé iha.
“Momentu ami iha kadeia ne’e feto laiha, ate agora hau seidauk iha informsaun feto hetan kastigu,”nia esplika.
Nia haktuir, kona-ba dadus ema manifestante sira hira maka tuir demostrasaun ne’e komite 12 Novembru halo rejistu hotu iha komite ne’ebá, ema nain hira maka hola parte iha manefestasaun ne’e no mate iha masker 12 Novembru ne’e.
“Alin sira kona-ba dadus hau la fiksa loloos, maibe iha Komite ne’ebá iha hotu, feto hira, mane hira no kanek ema nain hira no mate ema hira ami rejistu hotu iha ne’ebá,” tenik nia.
Maibe fó nafatin respeitu valores ba rezisentasia jovens sira nian, ne’ebé maka sira luta hasoru mate ne’e maka importante. Ida ne’e maka ohin mai rekorda fali akontesimentu, trajedia sira hanesan 12 Novembru ne’e.
“Ita mai rekorda fila akontesimentu sira ne’e, para ita bele lori iha ita nia moris loron-loron, ita hanoin atu sai referensia ida. atu hateten agora hau servisu goja ne’e ema seluk mate maka hodi hau goja ne’e, entaun hau tenke halo didiak, servisu diak para labele ingnora no labele trai fali sira nia aspirasaun, prinsipiu no valores sira nian”, nia espresa.
