Reportajen Adroaldo “Saretukau”
Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL) hamutuk ho UNESCO, Konsellu Imprensa no Universidade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL), organize treinamentu konabá “Kombate Disinformasaun no Fake News” ba estudante UNTL ho UNITAL no jornalista sira hosi média eletrónika, rádiu, televizaun no online ne’ebé termina ho kompetisaun verifika faktus (Fact-Cheking) foto no video ne’ebé espalla iha sosial média sira.
Iha serimónia atribuisaun prémiu ba manan na’in sira hosi estudante no jornalista sira iha Fundasaun Haburas kuarta-feira (21/12), Prezidente AJTL, Zevonia Vieira hato’o agradese ba UNESCO ne’ebé fo fiar ba AJTL hodi organiza treinamentu konabá verifika informasaun ba estudante, dosente nomos jornalista sira.
Nia dehan, rezultadu ida hosi treinamentu ne’e mak halo kompetisaun hodi hatudu kapasidade sira nian, oinsá verifika informasaun falsu sira. Prezidente Zevonia kongratula mos ba manan na’in sira iha kompetisaun ne’e no enkoraja nafatin sira ne’ebé la hetan oportunidade ne’e atu la bele neon nakraik, tanba importante mak sira hotu hatene uza tools sira hodi verifika informasaun falsu sira.
“Objetivu hosi programa ne’e mak atu hasa’e kapasidade estudante, jornalista sira nomos akademista sira, oinsá servisu hamutuk hodi kolabora ba iha kombate disinfomasaun iha tinan oin, liu-liu iha eleisaun tuir mai, tanba jornalista sira mesak labele halo servisu, ita presiza iha aliansa boot ida iha grupu boot ida hodi haforsa ita nia ekipa, oinsá verifika informasaun sira antes ema barak partilla iha sosial média, tanba ita hatene iha treinamentu kolega sira hetan katak ema ne’ebé sai vulnerável ne’e la’os jornalista, ema ne’ebé sai vulnerável ne’e ema sira ne’ebé mak moris vulnerável ona, feto, ema sira iha área rural, ema sira ne’ebé la iha koñesimentu konabá sosial média, internet, sira ne’e mak sai vulnerável, la’os akontese iha Timor de’it maibé nasaun barak,” dehan Prezidente AJTL, Zevonia Vieira.
Nia hatutan, iha eleisaun tuir mai, presiza servisu maka’as hodi verifika informasaun hodi ajuda ema sira ne’ebé vota labele monu ba informasaun falsu sira, bodi ba vota ho hanoin ne’ebé loos. “Ida ne’e mak ita nia servisu, ita kontra informasaun falsu, propaganda falsu no lia-fuan ódiu ka hate speech ne’ebé mak sei akontese durante eleisaun.”
Prezidente ne’e enkoraja formandu sira ne’ebé tuir ona treinamentu ne’e, atu kontinua aplika iha sira nia aan liu hosi verifika informasaun falsu sira ne’ebé mak ema sira fahe iha sosial média, atu nune’e kontribui ba hamenus informasaun falsu ne’ebé públiku sira konsumu.
Iha parte sorin, Diretor Ezekutivu KI, Rigoberto Monteiro, hatete, “ba asuntu kombate disinfomasaun ne’e ita la envole estudante sira, ita la atinji ita nia objetivu, tanba objetivu ne’e la’os ita boot sira hatene utiliza plataforma ne’e, oinsá atu kontrolu disinfomasaun ne’e, la’os, agora ita halo knaar atinji objetivu ne’ebé boot liu mak forma sidadaun ni-nia opiniaun públiku atu kontribui ba paz, eatabilidade,” dehan Diretor Ezekutivu KI, Rigoberto.
Diretor nia esperansa ba estudante no jornalista sira bele forma sosiedade ida nia karakter no ni-nia maneira hanoin, tanba wainhira ema lee notísia ne’ebé falsu, sá tan inan-aman sira iha foho ne’ebé la iha android, la asesu televizaun, la lee notísia, no sira barak liu rona de’it ema ko’alia, no bainhira ema hato’o informasaun balu ne’ebé falsu, sira bele konta tutan, nune’e sira kontribui ona ba habelar informasaun falsu, tanba meius komunikasaun ne’ebé boot liu iha ita nia sosiedade mak konta ba malu.
“Wainhira imi fila, imi hatene buat ne’e, ema konta buat ruma ba imi (informasaun), imi check la-lais tiha, hatudu ba imi nia inan-aman dehan lae, ida ne’e laloos, ida ne’e imi kontribui ona ba forma opiniaun públiku,” dehan Diretor Rigoberto.
Iha sorin seluk, reprezentante UNESCO, Francisca Maia, kongratula formandu sira ne’ebé partisipa máksimu durante treinamentu, maske treinamentu refere ho tempu ne’ebé badak maibé bele aproveita ho di’ak.
“Treinamentu ne’e loron rua de’it la to’o, maibé prátika ne’e importante liu atu nune’e hein katak sai hosi fatin ida ne’e, kolega sira bele harii aliansa ne’e sei forte liutan, espera imi hotu nia partisipasaun, kolaborasaun liu-liu ba alin estudante sira karik imi seidauk kontinua sai jornalista karik maibé kontinua nafatin hola parte ho ativu, se iha notísia ruma karik imi hetan laloos, imi bele mos servisu hamutuk ho jornalista sira ne’ebé mak bele hakerek hodi publika sai,” enkoraja reprezentante UNESCO, Francisca Maia.