Reportajen Joselina Dos Santos
Juventude sira husu ba governu foun mai, tenke tau prioridade ba iha Setór Saúde, atu nune’e aumenta rekursu umanus iha Sentru Saúde sira, hodi bele fasilita ba ema kbiit laek sira iha área rurais.
Joventude Cristiano Pinto dos Santos idade (29), hateten, durante ne’e akompaña programa partidu politiku sira ko’alia kona-ba Setór Saúde, maibé realidade Setór saúde ne’e sei la’o frajilidade tebes, tanba orsamentu ne’eb’e aloka ba área Setór saúde ho montante ne’eb’e la naton hodi responde ba realidade moris saúde nian.
Nia hatutan, Pior liu mak Governu foun ida sa’e implementa sira nia programa tuir sira nia gostu la bazeia ba buat ne’eb’e governu anterior traça hela, ezemplu iha tinan 2013-2014 Ministériu Saúde asina kontratu ho UNTL hodi kontratu bolseiru rai laran, iha área Medecina Geral, Enfermeiro no Parteira kuaze 600 maibé ikus ema sira ne’e gradua tiha estadu abandona deit no ikus laiha benefisiu ba estadu no povu.
“Tuir loloos Ministériu Saúde tenke servisu hamutuk ho FDCH ho MESSK hodi identifika ba melhores graduadu sira, liu-liu iha área saúde hodi foti ema sira né bele utiliza maibé FDCH mak foti inisiativa hodi foti sira ne’e ba kontratu fulan 6, husi ida ne’e hatudu katak Ministériu Saúde seidauk iha kapasidade hodi jere rekursu potensiál”, Dehan, Cristiano ba Neon Metin iha Caicoli, Segunda 24/04.
Nia informa, Realidade iha Hospital Referal no Nasional sira rekursu umanu menus tebes maibé Ministériu Saúde kumu metin deit iis lá sai. Nune’e nia esperansa katak Governu foun tenke tau prioridade orsamento ba iha Setór saúde nomos jere rekursu umanu ba bolseiru sira ne’eb’e dadaun ne’e desempregu hela iha área Saúde.
“Ha’u husu ba Governu foun tau prinsipal ba Rekursu umanu, Rekursu finanseiru no fasilidade Saúde sira ne’eb’e sei menus. Hadi’a mos lei estatutu funsaun públika se bele ema bolseiru sira ne’e la presiza liu teste maibé bele liuhusi dalan seluk bele sai funsionárius permanente”, nia husu.
Nia rekomenda, tenke hamenus desempregu iha Setór saúde, tanba tinan tinan graduadu/a aumenta maibé ba husu deit voluntáriu mos lá fo, tanba ne’e traça planu ho di’ak oinsa bele desenvolve iha Setór saúde ho di’ak liu tan, no mos tenke tau propriedade programa ba Kuidadu Saúde Primáriu, tanba komunidade sira sei menus koñesimentu no mukit tebes iha área Saúde.
Nune’e mós Francisca da Silva idade (30), hateten, nu’udar joven nia esperansa ba governasaun foun tenke hadi’a kualidade ba prestasaun servisu iha Setór saúde liu-liu ba instalasaun preventiva ne’eb’e ho garantidu hahu husi postu to’o aldeia. Nune’e bele reforsa ba programa hotu ho integradu ba atendimentu saúde primária hanesan Nutrisaun saúde ba labarik sira atu hadi’a impaktu husi moras malaria nomos halo prevensaun ba moras seluk.
Nia mós rekomenda hodi fahe formasaun ba jestaun rekursu umanu sira iha seitor saúde atu bele hadi’a kualidade servisu ho profisional atu bele dezemvolve tuir padraun kodigu Konduta husi professional saude nian tuir planu estratejiku ba dezemvolvimentu, tanba saude sai indikadores hodi asegura saude primaria ne’eb’e esensial ba povu no tratamentu espesifiku ho kualidade tuir necesidade povu nian.
Januário dos Santos Gonçaves idade (28), hatuir, bainhira akompaña programa kampaña partidu polítiku sira direita no indireita durante asiste kampaña partidu politiku sira nia programa ka vizaun mesak furak maibé kuandu sira liu tiha bareira ka hetan kadeira iha eleisaun ba tuur iha parlamentu programa sira ne’e maioria mak la implementa.
Nia dehan tuir nia observasaun durante ne’e iha Munisípio Liquiça ba area Saúde nian la’o di’ak, maibé problema aimoruk mak menus liu, ne’e duni espera katak governu foun mai bele kompleta buat sira ne’ebé falta iha hospital Munisípiu Liquiça no.
“Ha’u husu ba governu foun mai, atu tau prioridade aas liu ba Setór Saúde nian tanba Saúde mak importante liu ba ita nia moris kuandu ema ida nia Saúde la di’ak entaun nia labele halo buat ruma, husu mos atu tau Postu Saúde sira besik ba komunidade iha área remotas atu nune’e sira bele asesu ba Saúde”, nia husu.