Reportajen Silvino Freitas
Estudante no Juventude Suku Taz-Hilin Zumalai Covalima deskontente ho konflitu ne’ebé kontinua akontese iha sirania suku, nune’e sira husu ba parte relevante autoridade lokál, líder artemarsial no autoridade seguránsa toma atensaun no kria postu seguransa permanente nune’e bele fó solusaun ba konflitu ne’ebé akontese kleur ona.
Portavoz Mateus Rebeiro haktuir, hanesan akadémiku no juventude husi postu administrativu Zumalai Covalima deskontente ba konflitu ne’ebé kontinua akontese iha sira nia munisípiu liuliu iha suku Taz-Hilin aldeia Galitaz, ne’ebé sidadaun balun hala’o perturbasaun ba ordem públiku iha auto estrada aldeia Galitaz nian.
“Sira hala’o check-point hodi husu ema nia identidade pesoál no nia inklinasaun ba grupu artemarsial sira, bainbain sira husu mak ema husi PSHT, karik membru entaun sira baku no halo intimidasaun, karik nia la’ós membru PSHT entaun sira halo kobaránsa ilegal no husu osan, sigaru nian” dehan portavoz Mateus Ribeiru liuhusi komunikadu imprensa ne’ebé hala’o iha jardín 5 de maio, (12/06).
Nia dehan tan katak, fatin refere sira konsidera area risku ba konflitu hodi hala’o perturbasaun ba ema nia movimentu ameasa ema nia vida nomós fatin refere ema deskonesidu halakon ema nia vida dezde uluk to’o dadaun ne’e, nune’e husi aktu provokasaun hirak ne’e mak estudante akadémiku hamutuk ho joven postu Zumalai Covalima ejiji ba parte relevante atu toma atensaun.
“Husu ba servisu nasionál intelejénsia no PSIK atu buka tuir grupu hodi captura no investiga tuir lei, labele husik livre grupu vandalismu halo perturbasaun hodi kria instabilidade hodi impede movimentasaun públiku iha postu Zumalai rasik” dehan portavoz Mateus.
Nune’e sira mós husu ba autoridade postu Zumalai atu komunika no koordena ho líder artemarsial sira nune’e bele hakotu konflitu refere, hala’o mós diskusaun ba líder artemarsial no ritual sira liga ho asuntu seguransa iha postu Zumalai, nomós PNTL sira tenke hala’o knaar tuir prinsípiu ne’ebé trasa ona, autoridade lokál sira mós tenke hala’o servisu ne’ebé neutrál iha suku laran, nune’e mós husi parte líder artemarsial sira presiza kontrola nia membru sira ho di’ak.
Fatin hanesan joven Amaro de Araújo haktuir, fatin iha suku Taz-Hilin hanesan fatin konflitu dezde uluk to’o dadaun ne’e, nune’e presiza kria postu seguránsa permanente iha suku refere, asaun asaun balun ne’ebé group sira hala’o iha suku refere hodi hamosu konfrontu ne’ebé ho reasaun boot, tanba pasénsia laiha no nafatin iha autodefeza.
“Asaun lubuk ida primeiru iha jalan tool segundu sira sona vitíma ida naran Jacinto Guterres iha parte ne’ebá, terseiru estraga sasan sira hanesan motor kuandu família balun ba hakoi mate semiteriu iha area ne’ebá” dehan Amaro.
Amaro konklui katak, durante konflitu ne’e mosu laiha sosializasaun kona-ba seguránsa nian iha suku refere tanba bainhira parte seguránsa sira hala’o atusaun ba konflitu tenke neutru no imparasiál, nune’e mós iha infomasaun balun ne’ebé autoridade sira fó sai iha média katak la neutrál no imparasiál tanba iha informasaun balun dehan joven sira na’ok sasan no estraga sasan ne’e laloos, tanba autoridade lokál sira ko’alia ba públiku laiha evedensia ruma.