Home Notisia PAN 1325: TL Iha Progresu Promove Feto Iha Papel Foti Desizaun, Promove...

PAN 1325: TL Iha Progresu Promove Feto Iha Papel Foti Desizaun, Promove Igualdade Hodi Haforsa Seguransa Nasional

0
1356

Governu ho parseiru iha lansamentu Planu Asaun Nasional PAN, 2024-2028. [Foto: Umbelina | 16.02.2024]

Reportajen Umbelina dos Reis

Governu Timor-Leste apoiu husi UN Women ohin ofisialmente lansa ona Planu Asaun Nasional (PAN) jerasaun daruak (2024-2028) ba implementasaun rezolusaun konsellu Seguransa Nasoens Unidas nian 1325 kona-ba feto, pás no seguransa (PAN 1325).

Xefe UN Women Timor-Leste, Nishtha Satyam liu hosi nia diskursu hateten,  Timor-Leste lansa jerasaun daruak Planu Asaun Nasional 1325 kona-ba feto, pás no seguransa (PAN 1325) ba tinan lima nian, ne’ebé sai hanesan estratéjia nasional ne’ebé integra no envolve parte interesada oin-oin, hodi asegura ba igualdade jéneru no lideransa feto nian inkorpora iha aspetu hotu-hotu iha prevensaun, rezolusaun konflitu no harii pás ba rekuperasaun hosi pos-konflitu nian, no resposta umanitária iha Timor-Leste.

Nia dehan, konvensaun kona-ba eliminasaun ba forma diskriminasaun hotu-hotu hasoru feto (CEDAW)  no rezolusaun konsellu seguransa ONU nian (RKSNU) kona-ba Feto, Pás no Seguransa (FPS) estabelese obrigasaun importante sira ba protesaun direitu umanu feto sira nian no atinjimentu igualdade jéneru relasiona ho kestaun pás no seguransa internasional nian.

Nia dehan, rezolusaun dahuluk feto pás no seguransa 1325 ne’ebé aprova ona unanimidade hosi konsellu seguransa ONU iha 31 Outubru 2000, nu’udar enkuadramentu normativu globál ida ne’ebé inspira hodi rekoñese importánsia hosi feto nia partisipasaun no lideransa ne’ebé signifikativu.

Rekoñese kontribuisaun kle’an husi feto Timor-oan sira ba harii pás no dezenvolvimentu sustentável iha jerasaun hotu-hotu iha sira-nia istória, Timor-Leste hanesan nasaun terseiru iha Sudeste Aziátiku hodi halo dezemvolvimentu hahú husi tinan 2014, Governu Timor-Leste mos partisipa iha Organizasaun Sosiedade Sivil sira (OSS), parseria ho UN Women, dezenvolve no implementa ona PAN 1325 dahuluk nian hodi hasa’e partisipasaun no lideransa feto Timor-oan sira-nian ne’ebe iguál, inkluzivu no signifikativu iha prosesu foti desizaun, no protesaun hosi violénsia no hametin prátika pás ne’ebé sensivel ba jéneru.

“UN Women kongratula ba Governu Timor-Leste tanba aprova ona PAN, FPS faze daruak nian, ne’ebé halo kompromisu ida atu hametin liután ajenda feto, pás no seguransa iha nasaun. UN Women sei kontinua fo apoiu ba implementasaun no monitorizasaun ne’ebé efetivu ba PAN foun 1325 nian ne’ebé halibur hamutuk feto nia partisipasaun no lideransa iha setór hotu-hotu.” Dehan Xefe UN Women Timor-Leste, Nishtha Satyam liu hosi nia diskursu iha Otel Timor, sexta-feira, 16/02.

Nia informa, Timor-Leste halo ona progresu signifikativu hodi promove feto nia partisipasaun no lideransa iha papel foti desizaun iha nivel nasional, no promove igualdade jéneru hodi haforsa seguransa nasional. Nia dehan, ohin loron Parlamentu Nasional Timor-Leste lidera hosi feto ida, no 36.9% hosi kadeira sira (24 husi 65) Iha Parlamentu Nasional, feto sira mak asume. Governu Timor-Leste, liu-hosi  Ministériu Interior nia lideransa no koordenasaun, kontinua promove igualdade jéneru no direitu feto no labarik-feto sira tanba Timor-Leste esforsu hela hodi sustenta pás no aselera progresu dezenvolvimentu nian iha dekada rua nia laran hafoin restaurasaun independénsia.

Nia informa, 11 Novembru 2021,  komemora aniversáriu ba da-21 RKSNU 1325, Ministériu Interior no UN Women ofisialmente inagura estrutura PAN 1325 ba planeamentu no dezenvolvimentu faze daruak husi enkuadramentu nasional FPS nian. Dezenvolvimentu PAN 1325 faze daruak ne’e hanesan prosesu multi- interesada no partisipativu ne’ebe lidera husi Ministeriu Interior ho apoiu tékniku husi UN Women, hafoin hala’o semináriu konsultasaun no validasaun ho instituisaun governu nian, OSS no parseiru dezenvolvimentu  iha nivel nasionál no munisípiu.

Totál instituisaun governu 15 no organizasaun sosiedade sivil 14 hetan konsulta no envolve iha dezenvolvimentu no elaborasaun PAN 1325 faze daruak nian, aprovasaun PAN 1325 (2024-2028) husi Konsellu Ministrus iha loron 10 Janeiru 2024, hatudu kompromisu boot husi Governu Timor-Leste atu halo planu, dezenvolve, implementa no investe iha avansa ninia ajenda nasional ba FPS iha kontestu pos-rekuperasaun COVID-19 no Timor-Leste ninia adezaun ba Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)

NO COMMENTS