Reportajen Juvinal Cabral dos Santos
Sorumutu entre Amo Papa Francisco ho joven sira hamutuk 3000 iha Sentru Konvesaun Dili iha loron 11 Setembru 2024, hatudu antusiasmu boot husi joven sira, bainhira hasoru direita ho Amo Papa ne’ebe mai mesajen ne’ebe forte ba joven sira, atu banati tuir.
Liuhusi mesajen ne’ebe simplis Amo Papa husu ba joven sira atu barullu no respeita ferik ho katuas sira.
Husi sorumutu ne’e Neon Metin halo entrevista ho joven sira, hodi hato’o sira nia hanoin konaba amo papa nia nia vizita mai Timor ne’ebe nakonu ho esperansa boot.
Imaculada dos Santos reprezentante feto defisiénsia husi Organizasaun Asosiasaun Defisiensia Timor-Leste (ADTL) nia sente kontenti hetan oportunidade ida ne’ebé mak ema barak hakarak mai partisipa maibe la hetan oportunidade
Imaculada dos Santos. [Foto: Juvinal | 11.09.2024]
“Ha’u mos hetan oportunidade mai hanesan reprezentante feto defisiénsia, ohin ita nia sua santidade Francisco fo mensagen lubuk ida ne’ebé mak ba joven sira iha pontu ne’ebé importante mak, baruillu, respeita no hadomi katuas ferik sira ho labarik Sira, dehan Imaculada dos Santos, hafoin remata enkontru ho sua santidade Francisco iha CCD 11/09/2024”
Reprezentante feto defisiensia ne’e mos haktuir sai joven ne’ebé diak tenkeser hadomi no respeita liuliu joven sira ne’ebé dala-barak sai atan ba media sosial buti telefone duke ba iha atividade sira moris la independen, nu’udar joven foinsa’e tenke iha responsabilidade no sai joven ne’ebé di’ak
“Enfelizmente ba ha’u ohin tempu ida ohin ne’e hanesan tempu Ida que mais brilhante ba ha’u ho razaun mak ha’u haree primeiru Amo Papa direita iha neeba, hanesan juventude defisiensia ida ha’u bele rona direita mensagen ne’ebé mak fo sai husi Amo Papa ne’e hanesan Pontus ne’ebé importante oinsa mak bele fanun ita nia nain ulun Sira hodi fo liman ba malu, dehan Abilio Camoens iha ADTL”
Abilio hateten mensagen husi Amo Papa ne’e mos hafanun joven sira atu labele diskrimina malu labele ódiu malu oinsa atu fo liman ba malu para hodi nasaun ne’e ba oin.
Abilio Camoens. {Foto:Juvinal | 11.09.2024]
“Iha pontus ohin mak Amo Papa koalia baruillu, respeita no mos iha responsabilidade buat tolu ne’e mak oinsa para atu kesi fiar ho hanoin juventude nian para buat ne’ebé pozitivu hodi dezenvolve ba rai ida ne’e”
Imelda Soares Sarmento Oliveira nia sente kontenti tebe-tebes hanesan grasa Ida, nia mos agradese tanba bele pazparte iha atividade enkontru ho sua santidade Amo Papa Francisco
Imelda Soares. [Foto: Juvinal | 11.09.2024]
“Mensagen ne’ebé simu husi Amo Papa Francisco mak ne’ebé ohin ha’u hakapta iha mensagen ne’e nia hato’o mai ami joven sira katak tenke barullu nafatin, tenke respeita rona no tau matan ba ferik katuas Sira, dehan Imelda Soares, hafoin remata enkontru ho sua santidade Francisco iha CCD.”
Iha sorin seluk Francisco Xavier Lopes hateten nia hanesan joven defisiénsia nia sente kontenti tebes bainhira ne’ebé hetan vizita husi Amo Papa Francisco iha rai doben Timor-Leste
Francisco Xavier. [Foto: Juvinal | 11.09.2024]
“Ha’u sente kontenti ho Amo Papa nia prezensa ida ne’e espera katak ita nia rai ne’e bele moris ho dame, domin. Husi sua santidade Papa Francisco nia mensagen hirak ne’e fo mai ita presiza kria paz unidade labele iha diskriminasaun ba malu, liuliu ba joven sira hotu katak mensagen hirak ne’ebé Amo Papa fo sai mai ne’e mensagen furak tebes importante tebes ba ita oinsa atu respeita ita nia alin kiik Sira no inan aman sira nu’udar juventude ida ne’e mak ita nia responsabilidade, dehan Francisco Xavier iha ADTL”
Centro Convencoes de Dili (CCD) Komisaun nasional juventude katolika Timor-Leste koordena no kolabora ho komisaun diosese tolu mak hanesan komisaun juventude katolika arkidiosese Dili, diosese Baukau ho diosese Maliana organiza joven sira hodi enkontru hamutuk ho sua santidade Papa Francisco. Prezensa Amo Papa Francisco iha foinsa’e sira nia leet reprezenta prezenti boot domin ho esperansa nian hodi enkoraza joven sira luta ba moris sai paraizu Ida.
“Imi rai ida ne’ebé nakonu ho joven, buat ida ohin dader ha’u dehan ba Bispo ida katak ha’u sei nunka haluha imi nia sorizu imi nia hamnasa, imi labele para hamnasa/senyum, imi mak maioria iha povu Timor ne’e iha rai ida ne’e nakonu ho ksolok ho esperansa, imi labele lakon entusiazmu fiar nian imi imajina joven ida ne’ebé mak la iha fiar oin naruk hanesan kuda, imi hatene saida mak ema Ida oin hakraik triste imi tenke kuidadu an, diskursu sua santidade Francisco iha CCD ba joven sira”
Amo Papa mos esplika “iha ema barak mai imi ema sira ita hanaran vendedores sira ne’ebé fa’an felisidade ba Ita, Sira ne’ebé felisidade fa’an hanesan droga kura karik meia hora de’it” Amo Papa husu foinsa’e sira konhese ka lae? Joven sira hatan konhese nune’e nia dezeja ba joven hotu lao ba oin ho alegria foinsae sira nian
“Imi labele haluha imi mak erdeiru imi mak liman rohan husi sira ne’ebé mak harii nasaun ida ne’e, tanba ne’e labele lakon memoria sira ne’ebé uluk ona ho sakrifisiu barak harii ona no konsolida ona Rai ida ne’e, iha buat rua ne’ebé toka los ha’u nia fuan bainhira ha’u haree lao iha Dili laran Sira ne’e juventude no sorizu imi povu ida ne’ebé hatene senyum no kontinua hanesan ne’e, dehan Amo Papa
Nune’e mos sua santidade hateten joven ida tenke iha mehi Nia husu saida mak joven sira halo atu bele iha mehi, hemu halkohol ka? Ida ne’e sei fo mehi at ba foinsae sira
“Ha’u konvida imi atu iha mehi ba buat boot sira iha moris , joven ida ne’ebé lahatene mehi ne’e pensiun ona husi moris imi sira ne’e pensiun ona ka lae? Foinsae sira hatan;Lae. Joven sira tenke hatene halo baruillu atu hatudu dehan ne’e vida moris mak ne’e, iha moris sira ne’e to’o ona dalan klaran entre moris labarik nian no ema boot sira nian”
Sua Santidade Papa Francisco husu foinsae sira hatene saida mak furak liu iha sosiedade nia laran, mak ema ferik katuas sira, moris ida rohan ida husi labarik Sira no moris ida rohan seluk iha katuas ferik sira mak fo matenek savedoria ba joven sira. Amo Papa husu ba joven sira respeita ferik katuas sira ga lae? Foinsae sira hatan respeita.
“Ema ferik katuas sira husik nafatin sira historia ba foinsae sira no sosiedade nia osan mean mak labarik sira no katuas ferik sira”
Lider boot katolika ne’e husu joven sira atu tau matan ba labarik no ferik katuas sira ho respeita, tanba katuas ferik sira mak memoria sosiedade nian
“Ha’u konta historia Ida ba imi iha familia ida sira han hamutuk aman inan oan no avo sira ne’ebé katuas ferik los, avo ne’e katuas los ona han liman nakdedar no apa deside atu tau meza kiik ida iha dapur atu nune’e avo han iha dapur de’it, apa ne’e esplika katak tau ses tiha nia ba dapur ne’e agora Ita bele konvida bainaka sira mai han hamutuk la halo moe Ita. No loron ida apa ne’e fila nia hetan oan kikoan tinan 5 ne’e halimar hela ho ai, no apa husu ba labarik ne’e o halo saida ho ai ne’e? Ha’u halo hela meza Ida no ha’u halo hela ba apa ne’e para aban bainrua apa katuas karik ha’u tau ses meza ne’e hodi han ketak. Dala ida tan saida mak osan mean rua importante iha sosiedade Ida? Favor ida tau matan ba labarik sira no katuas ferik sira, historia husi Santo Papa Francisco Konta ba foinsae sira iha CCD”
Nune’e mos Amo Papa hateten “imi iha imi nia paz iha imi lori historia ida ne’ebé makra terus boot furak tebes kona-ba martiriu kona ba perdaun no rekonsiliasaun” nia mos husu hanoin didiak pergunta ida iha historia ida se mak iha kapasidade atu perdua no rekonsilia? Foinsae sira hatan Jesus.
“Rekonsiliasaun ida ne’e rekomenda ba ita hotu no foinsae sira iha buat tolu mak liberdade, komprimisiu no fraternidade pontu primeiru mak liafuan ida iha lian tetun Ukun Rasik An, ne’e mak kapasidade atu ukun Ita nia an liberdade ita nia an, ema ida ne’ebé lahatene tau matan ba nia an ema ne’e atan ida no eskrabu ida”